◄ آسیب به ۳.۵ درصد از ناوگان سوپرتانکر جهان؛ جزئیات تازه رویترز از ناامنی در خلیج فارس

گزارش ها و داده های تازه منتشرشده توسط خبرگزاری رویترز و نهادهای بین المللی رصد دریانوردی حاکی از آن است که تشدید درگیری ها و حملات مکرر در حوزه خلیج فارس و تنگه هرمز، به آسیب دیدگی دست کم ۳.۵ درصد از کل ناوگان سوپرتانکرهای جهان انجامیده است؛ رخدادی کم سابقه که ماه اکتبر را به پرحادثه ترین و بحرانی ترین مقطع تاریخ معاصر کشتیرانی تجاری تبدیل کرده و زنگ خطر را برای زنجیره تأمین انرژی بین المللی به صدا درآورده است.

 تلاطم در شریان حیاتی اقتصاد جهان

به گزارش سرویس دریایی تین نیوز، تنگه هرمز همواره به عنوان استراتژیک ترین گذرگاه آبی جهان در حوزه انتقال نفت و فرآورده های هیدروکربوری شناخته می شود؛ آبراه باریکی که پیش از بروز مناقشات اخیر، روزانه میزبان حدود یک پنج تا یک چهارم از کل ترانزیت نفت دریابرد و نزدیک به ۲۰ درصد از محموله های گاز طبیعی مایع شده (LNG) بازارهای بین المللی بود. هرگونه اختلال فیزیکی، تهدید امنیتی یا افزایش ریسک های عملیاتی در این آبراهه بلافاصله در قالب شوک های ارزی، جهش شاخص های بیمه ای و التهاب در قیمت های شاخص نفت خام بازتاب می یابد.

با این حال، داده های آماری ماه اکتبر حاکی از عبور تنش ها از فاز تهدیدات نمادین و ورود به مرحله «تلفات ساختاری» به زیرساخت ها و شناورهای ترانزیتی است. گزارش رویترز بر مبنای آخرین مستندات سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) و نهادهای اعتبارسنجی بیمه دریایی، نشان می دهد که میزان اصابت ها و خسارات فیزیکی به شناورهای با ظرفیت بسیار بالا، ظرفیت های لجستیکی ناوگان نفتکش جهانی را با اختلالاتی ملموس روبه رو ساخته است.

اکتبر؛ ثبت رکورد خونین ترین و پرحادثه ترین ماه دریانوردی

بر اساس گزارش مستند رویترز، ماه اکتبر با وقوع حداقل ۲۸ حمله تاییدشده و ثبت شده به انواع شناورهای تجاری، کانتینربر و به ویژه تانکرهای غول پیکر (VLCC)، رکوردی بی سابقه را در طول دوران این بحران به ثبت رسانده است. کارشناسان امور دریایی بر این باورند که این رقم، رکورد پیشین حملات در ماه مارس را پشت سر گذاشته و نشان از گسترش حوزه درگیری ها به خطوط تردد رسمی بین المللی دارد.

گزارش های منتشره نشان می دهند که الگوی حملات تنها محدود به پهپادهای تهاجمی انتحاری نبوده، بلکه پرتابه های موشکی ساحل به دریا، قایق های تندروی حامل مواد انفجاری و به کارگیری مین های دریایی معلق نیز بخش عمده ای از این خسارات را رقم زده اند. اصابت به شناورهای با پرچم های مصلحتی مختلف از جمله لیبریا و پاناما، بازتابی از غیرقابل پیش بینی بودن خطرات برای دریانوردان و مالکان خطوط کشتیرانی است.

حادثه کم سابقه هدفگیری همزمان؛ ادعای خسارت به هفت نفتکش در یک روز

یکی از نقاط عطف تحولات اخیر که در مرکز توجه رسانه های اقتصادی و دریانوردی قرار گرفت، رخدادهای میدانی اواخر اکتبر بود؛ جایی که منابع نظامی و رسمی منطقه از آسیب دیدن و هدف قرار گرفتن هم زمان هفت فروند نفتکش در طول ۲۴ ساعت در محدوده تنگه هرمز خبر دادند. بر اساس این گزارش ها، انفجارها و اشتعال های ناشی از اصابت مستقیم و همچنین برخورد با مین های رهاشده در مسیرهای دریانوردی، چندین تانکر بزرگ را در موقعیت اضطراری قرار داد.

اگرچه ائتلاف های بین المللی و فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی اند که عملیات پاکسازی خطوط و اسکورت کاروانی شناورها در جریان بوده و درصد بالایی از محموله ها همچنان موفق به عبور از تنگه می شوند، اما شوک روانی ناشی از حوادث پیاپی سبب شده تا ده ها شناور دیگر از ادامه مسیر منصرف شده یا در پشت ورودی های خلیج عمان متوقف بمانند.

جهش انفجاری هزینه ها؛ از حق بیمه جنگی تا جهش کرایه حمل 

یکی از ملموس ترین پیامدهای اقتصادی این بحران برای فعالان بخش لجستیک، تحولات بازار بیمه اتکایی در کلوپ های P&I (حفاظت و غرامت) لندن و سنگاپور است. به گزارش رویترز، حق بیمه خطرات جنگی (War Risk Premiums) برای ورود به حوزه خلیج فارس به بالاترین سطوح خود از زمان جنگ نفتکش ها در دهه ۱۹۸۰ رسیده است.

به گفته تحلیلگران ارشد حوزه انرژی، این تحولات هزینه های تمام شده حمل هر بشکه نفت خام را به شدت افزایش داده است. شرکت های بزرگ کشتیرانی به منظور جبران خطرات و هزینه های روزافزون، کرایه روزانه سوپرتانکرها را چندبرابر کرده اند. علاوه بر آن، هزینه پاداش خطر دریانوردان (Hazard Pay) و ملزومات اسکورت خصوصی، بار مالی مضاعفی را بر دوش پالایشگاه ها و خریداران نفت در آسیا و اروپا تحمیل کرده است.

تحلیل رفتاری بازار؛ چرا سوپرتانکرها هدف محوری هستند؟

سوپرتانکرها به عنوان نمادهای غول پیکر انتقال انرژی، به لحاظ ابعاد فیزیکی و سرعت مانور، اهدافی به شدت آسیب پذیر در گذرگاه های تنگ به شمار می روند. طبق ارزیابی موسسات مطالعات دریایی از جمله Lloyd’s List، آسیب به ۳.۵ درصد از این ناوگان نه تنها کمبود مقطعی تناژ بارگیری (Tonnage Deficit) ایجاد می کند، بلکه زنجیره فرآیندهای تعمیراتی در حوضچه های خشک (Dry Docks) منطقه ای مانند دبی، عمان و بحرین را نیز با ازدحام و چالش های جدی خدمات فنی روبه رو می سازد.

پژوهشگران اندیشکده های اقتصادی معتقدند اختلال هدفمند در تردد سوپرتانکرها، اقدامی استراتژیک در چارچوب افزایش هزینه های بقای ترتیبات اقتصادی برای طرف های درگیر است. هدف قرار دادن تانکرهای حامل نفت خام نه صرفاً برای توقف صادرات یک کشور مشخص، بلکه با هدف ایجاد ناامنی سیستماتیک و اعمال فشار ژئوپلیتیک بر قدرت های جهانی در آستانه تصمیم گیری های کلان سیاسی و بین المللی تحلیل می شود.

راهکارهای اضطراری؛ تغییر مسیر و چالش ظرفیت خطوط لوله خشکی

در واکنش به مسدود شدن نسبی و ناامنی شدید تنگه هرمز، تولیدکنندگان منطقه تلاش کرده اند تا بخشی از صادرات خود را از طریق خطوط لوله خشکی به بندرهای جایگزین هدایت کنند:

خط لوله پترولاین (East-West Pipeline) در عربستان: برای انتقال نفت به بنادر دریای سرخ، که البته خود آن منطقه نیز تحت تأثیر چالش های امنیتی تنگه باب المندب قرار دارد.

خط لوله حبشان-فجیره در امارات: که بخشی از نفت خام این کشور را بدون نیاز به ورود به تنگه هرمز به سواحل دریای عمان می رساند.

با وجود این خطوط جایگزین، رویترز تأکید می کند که مجموع ظرفیت خطوط لوله فعال در منطقه حتی پاسخگوی نیمی از حجم نفت و فرآورده هایی که پیش تر از تنگه هرمز عبور می کردند نیست و تکیه بر کریدورهای زمینی تنها نقش یک مُسکن موقت و محدود را در مدیریت این بحران ایفا می کند.

چشم انداز مبهم ترانزیت دریایی؛ سناریوهای پیشرو

صاحب نظران حوزه اقتصاد ترابری و بازرگانی بین المللی هشدار می دهند که تداوم ناامنی در خلیج فارس می تواند معادلات بازار جهانی نفت و کشتیرانی را برای ماه های متوالی تغییر دهد. در صورتی که مکانیسم های چندجانبه برای تضمین حقوق دریانوردی بین المللی و کاهش تنش های منطقه ای به نتیجه نرسند، گزینه های پیش روی بازار عبارت خواهند بود از:

• ادامه توقف های عملیاتی و معطلی طولانی مدت کشتی ها در لنگرگاه ها.
• روی آوردن خریداران غربی و شرقی به منابع دوردست تر نظیر حوزه های نفتی اقیانوس اطلس، غرب آفریقا و آمریکا، که خود متضمن افزایش مایل دریایی (Ton-Mile) و جهش مجدد هزینه های حمل است.
• کاهش ظرفیت های عملیاتی شرکت های واسطه بیمه و امتناع مالکان ناوگان های مدرن از ورود به خلیج فارس.

در نهایت، گزارش رویترز بر یک حقیقت بنیادین تأکید دارد: اقتصاد جهانی به دلیل وابستگی متقابل زیرساختی، توان تحمل طولانی مدت ناامنی در آبراهی را که ۳.۵ درصد از غول های نفتکش آن ظرف چند ماه آسیب دیده اند، ندارد و تداوم وضعیت کنونی می تواند شوک تورمی جدیدی را به ساختار بازرگانی بین المللی تحمیل نماید.