منافع استراتژیک دهلی در چابهار
تین نیوز | روز دوشنبه قرارداد سه جانبه چابهار میان ایران، هند و افغانستان امضا شد. قراردادی که کارشناسان آن را مهمترین دستاورد سفر مودی به تهران میدانند. اما جای طرح این سوال وجود دارد که چرا این قرارداد تا این حد مهم انگاشته شده است و چرا هند برای امضای این قرارداد توسط بالاترین مقام اجرایی وارد عمل شد؟ از طرف دیگر این مسئله مطرح میشود که افغانستان در این قرارداد چه نفعی میبرد؟ بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی کشور است و با اجرای طرح توسعه قادر خواهد بود در میان بنادر تمامیکشورهای منطقه به عنوان یک بندر با قابلیتهای فوقالعاده ( Mega Port ) فعالیت
کند. نقش چابهار در اقتصاد بینالملل به گونهای حائز اهمیت است که این منطقه در مرکز طلایی کریدور شماره 9 اقتصاد تجارت جهانی قرار گرفته است و به شکل بارز و اثرگذاری بر کوتاه کردن زمان و قیمت تمام شده حمل کالاهای تجاری به ایفای نقش میپردازد. اما فارغ از جنبه اقتصادی این بند، اهمیت سیاسی خاصی برای هند و پاکستان دارد.
منافع هند در افغانستان
پس از آنکه انگلیسیها در سال 1947 از شبه قاره هند رخت بربستند و هندوستان بزرگ تقسیم شد و از دل آن دو کشور پاکستان و بنگلادش بوجود آمد، رقابتی بین هند با چین و پاکستان در منطقه شکل گرفت. علاوه بر رقابت تسلیحاتی هند و پاکستان که امنیت منطقه جنوب آسیا را با خطری جدی مواجه کرده است میتوان به رقابتهای این دو کشور در عرصههای تجاری و اقتصادی نیز اشاره کرد که با ورود چین به عرصه رقابت جهانی شکل و ساختار جدیدی بخود گرفته است. تلاشهای چین برای رسیدن به بازار کشورهای آسیای میانه، هند را نگران کرده است و این کشور را بر آن داشت که از طریق اقیانوس هند به بندر چابهار
در ایران دسترسی پیدا کرده و از طریق چابهار به افغانستان متصل شود.
توافقنامه سه جانبه ایران، هند و افغانستان در ماه گذشته با سفر «سوشما سوراج» وزیر امور خارجه هند به تهران نهایی شده است و با سفر «نارندرا مودی» نخست وزیر این کشور به تهران نهایی شد. در این راستا، هم از سوی ایران و هم از سوی هند سرمایهگذاریهای چشمگیری صورت گرفته و تهران راه ترانزیتی میان چابهار و زاهدان را راهاندازی کرده است. دهلی نیز با سرمایهگذاری 100 میلیون دلاری بزرگراه 220 کیلومتری زرنج – دل آرام را به پایان رساند و این بزرگراه ایران را به افغانستان وصل میکند. مسافت کریدور اقتصادی چین و پاکستان از کاشغر تا بندر گوارد 3000 کیلومتر
بوده و تامین امنیت این منطقه برای دو کشور حیاتی است.
ارتش پاکستان در صدد است با همکاری چین امنیت کریدور مشترک اقتصادی را تامین کند که این خود نیاز به تامین نیروی نظامی و از سویی تامین بودجه هنگفتی دارد و به نظر میرسد پاکستان نمیتواند به آسانی گروه طالبان را به پای میز مذاکره کشانده مذاکرات صلح در افغانستان را پیش ببرد. در این میان نکتهای که حائز اهمیت میباشد این است که هند برای حضور پررنگتر خود در افغانستان برنامهای بلند مدت و حساب شده را برنامهریزی کرده است که از آن جمله میتوان به ساخت ساختمان مجلس افغانستان بدست هند که در سال گذشته میلادی با سفر «نارندرا مودی» نخست وزیر هند به
بهره برداری رسید، ساخت سد دوستی هند- افغانستان موسوم به «سد سلما» که هفته آینده با سفر دوباره نارندرا مودی به این کشور به بهره برداری خواهد رسید و مسئولیتهای اجرایی آن به وزارت نیروی افغانستان محول خواهد شد، اشاره کرد.
هند با هدف توسعه و گسترش روابط دیپلماتیک، تجاری و اقتصادی کنسولگریهای خود در ولایات افغانستان را افزایش داده است. اما در این میان هند با همکاری ایران و افغانستان با توسعه بندر چابهار و متصل کردن این بندر مهم تجاری به افغانستان قصد دارد به کشورهای آسیای میانه دسترسی پیدا کرده تولیدات خود را به این کشورها صادر کند. همانگونه که اشاره شد چین نیز به عنوان یکی از قدرتهای آسیای شرقی با اندیشه احیای جاده ابریشم پا به عرصه رقابت با هند گذاشته است و از طریق بندر «گوادر» در پاکستان قصد وارد شدن به حوزه کشورهای آسیای میانه را دارد. نشریه آمریکایی «تایم» نیز
در گزارشی با عنوان «سفر نارندرا مودی نخستوزیر هند به ایران، برای آسیا به چه معناست»، به این موضوع پرداخته است. تاکید این گزارش بر اهمیت بالای سیاسی توافقنامه چابهار از سوی سه کشور ایران، هند و افغانستان است و اشاره میکند که این توافقنامه شبیه به دیگر توافقات معمولی تجاری نیست.
نشریه تایم در ادامه مطلب خود مینویسد: «اگرچه هم مودی (نخستوزیر هند) و هم روحانی از نام بردن پاکستان اجتناب کردند، اما بسیاری، این توافقات را تلاش برای ایجاد موازنه علیه تعمیق نفوذ چین در منطقه از راه پاکستان ارزیابی میکنند». نشریه آمریکایی ادامه میدهد: «چابهار درنزدیکی مرز ایران-پاکستان و در فاصله کمیبیشتر از 60 مایلی بندر گوآدر پاکستان قرار دارد؛ جایی که چینیها در حال توسعه آن هستند. همچنین به نظر میرسد این مسیر پیشنهادی ترانزیتی(توافقنامه چابهار) از راه ایران و افغانستان، پاسخی به توافقنامه سال گذشته کریدور اقتصادی چین-پاکستان
باشد».
در ادامه این گزارش، کارشناس حوزه سیاست خارجی در اندیشکده بروکینگز ایندیادرباره توافق چابهار افزود: فراتر از اینها، نگرانیهای امنیتی و سرمایهگذاری چین در کریدور اقتصادی چین- پاکستان، ایجاد یک مسیر و راه معادل و جایگزین برای هند به منظور دسترسی آن به افغانستان و آسیای میانه، و برای ایران، ساخت و ساز و تجهیز زیرساخت حمل و نقل و برای افغانستان دسترسی آن به اقیانوس هند را ضروری میکند. باتوجه به آنچه گذشت مشخص است این توافق اهمیت استراتژیک فراوانی برای هند و افغانستان دارد و بی شک تاثیر زیادی بر منطقه نیز برجا خواهد گذاشت. از طرف دیگر تاثیر اقتصادی این
قرارداد برای ایران را نیزنمیشود نادیده گرفت و کارشناسان عقیده دارند منطقه چابهار تغییرات مثبتی راتجربه خواهد کرد.