با وجود ظرفیتهای خالی در بنادر دریایی کشور؛ توجیه اقتصادی ندارد
تین نیوز | در تعاریف، بندر خشک عبارت است از یک ترمینال واسطــه خشکی (پسکرانه بندر) که مستقیما از طریق ریل یا جاده به بنــدر تجاری متصل میشود؛ به گونهای که صاحبان کالا بتوانند کالای خود را با همان فرآینــد بنــادر تجاری از بنادر خشک جابهجا نمایند.
چنین ترمینالهایی، به واسطه نقش کلیدی در تسهیل ترافیک و تراکم کالا در بنادر و نیز ایجاد پل ارتباطی بین پسکرانه و بنادر دریایی از ارزش بالایی برخوردارند و به عنوان یک عامل رقابتی برای رونق بنادر محسوب میشوند. با این حال، راهاندازی و مدیریت بهینه و مــوفق بنادر خشک در کشــورمان مستلزم پیشنیازهایی است که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- بومیسازی و ارائه تعریف شفاف و کاربردی از بنادر خشک در سطح ملی و تبیین نقش آنها، فواید آنها و تأثیر آنها بر چرخه اقتصاد کشور.
2- تنظیم و تدوین قوانین ملی حاکم بر بنادر خشک و تطبیق آن با قوانین بینالمللی به واسطه تأثیر آن در امر ترانزیت.
3- ایجاد زیرساختهای لازم و سرمایهگذاریهای مربوطه و راهاندازی اتصالات پسکرانهای.
4- تببین و تشریح فرآیند ساخت، راهاندازی و مدیریت یک بندر خشک به صورت شفاف به ذینفعان و ...
در عین حال، راهاندازی و مدیریت بنادر خشک در تمام دنیا با چالشهایی نیز روبهروست؛ از جمله:
1- معمولا از ابتدای کار، فرآیند ساخت و راهاندازی یک بندر خشک به صورت شفاف تعریف نمیشود و بنابراین در اجرا، عملیات بهرهبرداری از بنادر خشک ناکام میماند.
2- اصولا ساخت بنادر خشک ساده بوده و تنها مستلزم سرمایه است، ولی عملیاتی کردن آن و در نهایت مدیریت آن، با توجه به تنوع ذینفعان، چالشهای گستردهای را در پی خواهد داشت.
3- بــا توجه به این که نقش ذینفعان در بنادر خشک به خوبی تعریف نشده است، طرفهای ذینفع بــه وضوح نمیدانند که تا چــه حد و چگــونه در خطــرات و منافع مربوط به راهاندازی و بهرهبرداری از بنــادر خشک سهیم خواهند شد. ذینفعــان میتوانند بنادر ، استانداریها، شهــرداریها، ترمینال اپراتورها، شرکتهای حمل و نقل (جادهای و ریلی و ...) ، گمرکات، قرنطینه، استاندارد، نیروی انتظامی، تجار و ... باشند.
4- معمولا بنادر خشک به اشتباه با ترمینالهای معمولی، یکی حساب شده و تمامی خطرات و مسؤولیتهای سرمایهگذاری و بهرهبرداری به اپراتور ترمینال واگذار میشود؛ در حالی که اختلاف این دو مقوله و مسؤولیتهای حقوقی آن به خوبی شفاف نشده است.
5- کلیه خدمات بنادر تجاری باید عینا در بندر خشک نیز فراهم باشد که این امر مستلزم هزینه زیاد و هماهنگیهای گسترده بین دستگاههای ذیربط است که به راحتی میسر نمیشود.
6- قوانین اجرایی حاکم بر بنادر خشک در بسیاری از کشورها ناقص است.
7- کنترل مسیر انتقال کالا از بنادر تجاری به بنادر خشک، از دیگر چالشهای پیشرو است.
جهت فائق آمدن بر چالشهای فوق، راهحلهایی نیز وجود دارد که متناسب با شرایط منطقه، قوانین ملی، میزان و حجم کالاهای انتقالی به بنادر خشک و ... میتواند مورد استفاده قرار گیرد:
1- بندر خشک خیلی دور از بنادر تجاری ساخته نشود.
2- ساخت و راهاندازی بنادر خشک با حداقل امکانات و سرمایه آغاز و با افزایش حجم عملیات، نسبت به توسعه بنادر خشک اقدام شود.
3- قوانین و مقررات مربوطه را باید از قبل آماده کرد.
4- باید تمامی ذینفعان را از مزایا و چالشهای آن آگاه ساخت.
5- تمامی دستگاههای تأثیرگذار میبایست با پروژه همراه شوند.
6- از تمامی پتانسیلهای ریل و جاده استفاده بهینه به عمل آید.
7- اعتماد همهجانبه در کلیه ذینفعان ایجاد گردد.
8- شرایط تبدیل رویههای حمل به یکدیگر فراهم شود (مثلا ریل به جاده و برعکس).
9- تسهیل قوانین و بهرهبرداری از بنادر خشک در زمینه ترانزیت، جزء اولویتها باشد.
10- باید تهیه و راهاندازی یک سیستم جامع ردیابی کالا و کانتینر (Cargo Tracker) تحت مدیریت بنادر تجاری، مورد توجه قرار گیرد.
11- انبارهای لجستیک (شرایط پردازش کالا و ایجاد ارزش افزوده) در بنادر خشک جهت ایجاد سودآوری بیشتر و بازگشت سرمایه و ... راهاندازی شود
در پایان اگر چه ایجاد و راهاندازی بنادر خشک میتواند فرصتهای جدیدی را در کشور ایجاد نماید، ولی با توجه به شرایط و امکانات موجود در بنادر تجاری سراسر کشور نگارنده، من معتقدم که به دلایل زیر، راهاندازی بنادر خشک در کشور در حال حاضر توجیه اقتصادی ندارد:
1- از ظرفیت بنادر به صورت بهینه استفاده نمیشود (فضا و امکانات) و در حال حاضر، در بنادر تجاری کشور، ظرفیت خالی وجود دارد.
2- با توجه به سرمایهگذاریهای بخش خصوصی در بنادر تجاری کشور، به منظور راهاندازی ترمینالهای لجستیکی و عدم استفاده از ظرفیتهای کامل آن، راهاندازی بنادر خشک توجیه اقتصادی ندارد.
3- عدم استفاده بهینه از ظرفیتهای ریلی موجود در بنادر و پسکرانه آن و وجود پتانسیلهای ریلی استفادهنشده در کشور.
4- وجود اتصالات ریلی و جادهای مناسب بین بنادر شمالی و جنوبی جهت توسعه ترانزیت که در حال حاضر از ظرفیت موجود استفاده بهینه نمیشود.
5- عدم آگاهی ذینفعان از منافع و چالشهای بنادر خشک.
6- نبود یک نظام جامع حقوقي حاکم بر بنادر خشک در کشور.
*مشاور مدیر کل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان