دور دنیا با کشتیهای «ساخت چین»
تین نیوز | سر کلاف سردرگم صنعت از هر سو، باز هم به چینیها میرسد. چشمبادامیها ۲۵ سال است که به صنعت کشتیسازی چشم امید دوختهاند.
بهتازگی رسانههای چین اعلام کردهاند که صنعت کشتیسازی، دهمین صنعت برتر این کشور است.
چینیها که روزگاری مقام سوم کشتیسازی در جهان را داشتند، حالا با تولید سالانه ۷۶۶میلیون تن کشتی در مقام تولیدکننده نخست ایستاده و پاسخگوی نیمی از نیاز دنیا هستند. هرچند این روزها صنایع کشتیسازی چین با مشکلات مالی کشتیسازان روبهرو شده بهطوریکه دولت این کشور با استخدام کارگران کشتیسازی و دادن یارانه به خطوط کشتیرانی و تشویق آنها به سفارش کشتی جدید، به پشتیبانی این صنعت پرداخته اما به نظر میرسد سالهای آینده، سالهای مهمی برای چشم بادامیهاست، چراکه با حجم بالای تولید مازاد کشتی چینی و کاهش تقاضای جهانی، پایههای صندلی
رتبه نخست این کشور در سطح جهان به تزلزل درآمده و هر آن ممکن است کرهجنوبی، ژاپن و حتی ترکیه که در جایگاه چهارم ساخت کشتی قرار گرفته، جایگاه چشمبادامیها را به تسخیر خود درآورد.
اما باز هم برگ برندهای بهدست چینیها افتاده است؛ چین این بار برای حفظ جایگاه خود تدبیری تازه در سر میپروراند و تصمیم گرفته تا نخستین کشتی کروز لوکس را با کمک ۲ کارخانه کشتیسازی کروز ایتالیایی با نامهای «کارنیوال» و «فینکانتیری» در کشور خود بسازد. به نظر میرسد با ساخت این کشتی، چین با جابهجایی ۴/۵میلیون مسافر تا سال ۲۰۲۰م رتبه نخست دنیای کروزهای جهان را نیز از آن خود کند. صنعت کشتیسازی نقش مهمی در توسعه صنعتی و اقتصادی هر کشور ایفا میکند. این صنعت که همچون صنعت خودروسازی جزو صنایع مادر شناخته میشود با هر پیشرفت،
همزمان صنایع وابسته به خود از قبیل صنعت فولاد، ساخت تجهیزات و ماشینآلات و سازندگان قطعات را نیز میتواند فعال کند و ضمن ایجاد اشتغال، زمینهساز پیشرفت و ورود فناوریهای نوین در صنایع دریایی شود.
قطب کشتیسازی جهان در شرق آسیا
با تمام اهمیت این صنعت مادر به نظر میرسد چینیها که سالهاست در این صنعت فعال شدهاند و در تکاپوی حفظ جایگاه بینالمللی خود در این بازار پر سود و مهم هستند، با الگو گرفتن از کرهجنوبی سعی دارند تا گامهای خود را بر رد پای این همسایه کوچکشان قرار دهند. این کشور هماکنون ۳۴ درصد از بازار سفارشات کشتیسازی جهان را در اختیار دارد، اما بنا بر پیشبینیهای کارشناسان این صنعت، کشتیسازی در جهان بهتدریج به یک هرجومرج جهانی دچار میشود و مقدار زیادی مازاد ظرفیت تولید کشتی به وجود میآید چراکه کشتیسازیهای بزرگ چین، کره و
ژاپن حدود ۷۰ تا ۸۰درصد سفارشات را به خود اختصاص دادهاند و ازآنجایی که این شرکتها با آهنگ بسیار تندی در حال رشد هستند میتوان گفت الگوی ناموزون رشد صنایع بالادست نسبت به صنایع پاییندست باعث به وجود آمدن بحران نظامهای صنعتی میشود و آثار این بینظمی در صنعت کشتیسازی خود را نشان میدهد.
احمد فخرایی، کارشناس و فعال صنعت کشتیسازی در گفتوگو با صمت ضمن اشاره به تاثیر این بینظمی به بیان نقش و تفاوت تولیدات کشتیسازان آسیایی میپردازد و اظهار میکند: تفاوت عمدهای بین ۳کشتیسازی چین، ژاپن و کرهجنوبی وجود دارد. بهعنوان نمونه چین و ژاپن بیشترین تمرکز خود را بر تولید کشتیهای فلهبر گذاشته و این در حالی است که کرهجنوبی در ساخت انواع کشتی به تعادل لازم رسیده است. البته این صنعت در سال ۱۹۸۷م نیز یکبار دیگر با بحران مازاد تولید کشتی روبهرو شد و آسیبهای زیادی را تحمل کرده بود.
۳ سال بعد از این بحران صنعت جوان کشتیسازی چین با کمک ۲ عامل کمبود ظرفیت کشتیسازیها و افت بازارهای جهانی کشتیرانی متولد شود. چین که در آن دوران پرجمعیتترین کشور جهان بود، برای فرار از بحران اقتصادی و با تقلید از ژاپن و کرهجنوبی در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی، ساخت تجاری کشتی را بهعنوان صنعتی راهبردی انتخاب و تعریف کرد.
تقلید چینیها از اروپا و ژاپن
کشور چین که کار خود را با تولید ۱۲ کشتی در سال آغاز کرده بود با تلاشهای هماهنگ دولت چین، سرمایهگذاری عظیم و تغییرات جهانی اقتصاد ظرف ۲۵ سال به یکی از برترین صنعتگران این عرصه تبدیل شد. بنابر آمار، چین در سال ۲۰۱۴م موفق به تحویل ۶۹۴ کشتی شد اما آنچه روزگاری عامل رشد کشتیسازی چین بود حالا به عوامل محدودیت آن تبدیل شده و هر آن، این کشور ممکن است جایگاه خود را از دست بدهد.
چند سال بعد صنعتگران چینی متوجه شدند که با فضای کم حوضچههای خشک، تاسیسات محدود و نداشتن دانش فنی هرکدام از شرکتهای فعال در این صنعت تنها قادر به ساخت ۲ کشتی فلهبر از نوع «پانامکس» و «هندیمکس» در سال هستند. همین موضوع باعث شد تا با نگاهی به زیرساختهای خود به دنبال قرارداد ساخت کشتیهای باارزشتر بروند و وارد بازار ساخت کشتیهای کانتینری، رورو و کشتیهای یخچالدار شوند. البته هیچ پیشرفتی بدون هزینه امکانپذیر نیست. گرفتن قرارداد ساخت کشتیهای پیچیده برای برخی از کشتیسازیهای چین گران تمام شد و خریداران با تاخیرهای
طولانی در تحویل روبهرو شدند. در این میان کشتیسازیهای «جیانگنان» و «هودونگ» برای ساخت کشتیهای پیشرفته ضرر کلانی دیدند. عباس خمی، از مدیران مطرح صنعت بیمههای دریایی کشور، از دیگر کارشناسان صنعت کشتیسازی است که درباره نحوه پیشرفت صنعت کشتیسازی چین نظر دیگری دارد.
وی در اینباره میگوید: چین با تقلید از صنعت کشتیسازی اروپا و ژاپن و تکیه بر نیروی کار ارزان توانست بازارهای بینالمللی را به تسخیر خود درآورد. این کشور که در سالهای آغاز این صنعت دانش فنی لازم را دراختیار نداشت با اتکا به کپیبرداری از نمونههای ژاپنی و اروپایی به سرعت در این صنعت پیشرفت کرد. خمی میافزاید: هرچند که امروزه با پیشرفت فناوری، صنعت «هایتک» نیز وارد صنعت کشتیسازی چین شده اما همچنان بزرگترین مزیت چینیها در تسخیر بازارهای بینالمللی، قیمت ارزان محصولات آنان است. از سوی دیگر کشتیسازان چینی امروزه علاوه بر
تولید کشتیهای فله، به ساخت کشتیهای کانتینری، جنگی و تجاری روی آوردهاند.
ورق به نفع چشمبادامیها برگشت
اما با ورود به هزاره سوم، ورق به نفع چشمبادامیها برگشت. ورود چین به تجارت جهانی باعث شد تا صنعت کشتیسازی چین یک شبه راه صد ساله را طی کند. توسعه صنعتی همزمان با تغییر قوانین حوزه دریایی باعث نوسازی ناوگان کشتیهای مالکان شد. از آن سو، برنامه زمانبندی برای تغییر نفتکشهای تک جداره به دو جداره موجب شد تا کشتیرانیها که بیشتر سفارش خود را به کشتیسازان ژاپن و کرهجنوبی میدادند برای ثبت زودتر سفارش و صرف هزینههای کمتر به سمت کشتیسازان چینی هجوم بیاورند.
در کنار همه این دلایل، این باور که حوضچههای خشک در کشتیسازیها «مرغ تخم طلا» هستند، عاملی شد تا سرمایهگذاران بخش خصوصی در چین از بخشهایی مانند املاک، نساجی و گردشگری وارد صنعت کشتیسازی شوند و رشد این صنعت را سریعتر کنند.
فخرایی، کارشناس کشتیسازی درباره عوامل موفقیت کشتیسازی چین میگوید: نیروی کار فراوان و ارزان نسبت به کشورهای دیگر، یکی از بزرگترین مزیتهای طبیعی کشور چین است و سیاست اقتصاد آزاد چین با تکیه بر همین مولفهها توانسته سرمایه، نیروی کار ارزان، فناوری و زیرساختهای فراوانی را در اختیار صنعت کشتیسازی خود قرار دهد. ورود شرکتهای خارجی بزرگ کشتیسازی در نتیجه به وجود آمدن شرایط بازار آزاد چین، در افزایش ظرفیتها و قابلیتهای تولید و افزایش قدرت رقابت صنعت کشتیسازی نقش چشمگیری داشته و با توجه به این موارد میتوان گفت چین به راحتی
میتواند جایگاه نخست را به نفع خود تغییر دهد.
آخرین برگ برنده چینیها
چینیها در این صنعت هم مانند تمام صنایع به نیروی کار ارزان تکیه کردند و همین عامل، سرمایهگذاران خارجی را به سوی آنان جذب کرد. در همین حال، کشتیسازان چینی تاسیسات خود را از درون شهرها به حاشیه منتقل کردند تا در آنجا تاسیسات پیشرفتهتر و بزرگتری بسازند. حالا بسیاری از این شرکتها «مرغ تخم طلا»ی صنعت کشتیسازی را به چنگ آوردهاند. این دارایی از یک سو باعث رشد تواناییهای ملی چین و از سوی دیگر باعث نگرانی درباره تولید مازاد ظرفیت شد.
به همین دلیل، شورای دولت چین (سی. اس. سی) برای متوقف کردن سرمایهگذاری بیش از اندازه به تمامی آژانسهای دولتی دستور داد تا پروژههایی را که تاکنون مجوز نگرفتهاند، متوقف کنند اما کار از کار گذشته بود و نزدیک به ۲هزار شرکت کشتیسازی در سواحل چین ساخته شده بود. در نهایت چین آخرین برگ برنده خود را برای مقابله با تولید مازاد ظرفیت رو کرد و به فهرست کشتیسازان دارای استاندارد تولید متوسل شد. این اقدام به منزله تسریع در شکست کشتیسازیهای پاییندستی که مانع از بهبود صنعت هستند، تلقی میشود. بهدنبال داستان ورشکستگی موسسه مالی بزرگ «لهمن
برادرز» در سال ۲۰۰۸م بحران مالی جهان گریبان کشتیسازان چینی را هم گرفت و کشتیسازیهای کوچک و نوپا را به تعطیلی کشاند.
بازار ۴ کشور در تسخیر کشتیهای چینی
فخرایی درباره جایگاه کنونی چین در صنعت کشتیسازی جهان میگوید: حجم سفارشات دریافتی کشور چین نسبت به ژاپن و کرهجنوبی، در صنعت کشتیسازی از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰م بیشتر بوده ولی حجم این سفارشات از سال ۲۰۱۰م به بعد روند نزولی به خود گرفته است. این کارشناس کشتیسازی با نگاهی به تحولات صنعت کشتیسازی جهان میافزاید: در سالهای اخیر رقابت نزدیکی بین ۲ کشور چین و کرهجنوبی بهوجود آمده است. کشور چین در سال ۲۰۰۴م با استفاده از موقعیت مناسب بازار در سالهای آغازین قرن ۲۱م توانست از مجموع تولیدات اتحادیه اروپا پیشی بگیرد و در طول سالهای ۲۰۰۹ و
۲۰۱۰م نیز با استفاده از رونق بهوجود آمده در سالهای قبل از بحران اقتصادی ۲۰۰۸م توانست ابتدا ژاپن و سپس کرهجنوبی را از نظر زمان تحویل کشتی پشت سر بگذارد.
فخرایی با نگاهی به آمار و ارقام معتقد است: با توجه به اطلاعات آماری موجود، آنچه بیشتر به چشم میخورد رتبه نخست ژاپن و چین و رتبه دوم کرهجنوبی در سفارش تولید است که نشانگر این موضوع است که این ۳ کشور علاوه بر اینکه قطب صنعت کشتیسازی جهان بهشمار میآیند در تسلط و حکومت بر تجارت دریایی جهان نیز عزم راسخی دارند. در این میان چین با تسخیر بازارهای بینالمللی توانسته بازار کشورهای یونان، آلمان، هنگکنگ و سنگاپور را نیز هدف قرار دهد.