کشتیسازی داخلی در فراز یا فرود؟
تین نیوز | اگر چه سابقه صنعت کشتیسازی در ایران به پیش از انقلاب بازمیگردد اما بیشتر تجربههای ایران در این حوزه، مربوط به پس از انقلاب است این در حالی است که صنایع کشتیسازی صنعتی در جهان بیش از 150 سال قدمت دارد. با وجود جوان بودن صنعت کشتیسازی در ایران دستاوردهای آن چشمگیر و قابل توجه بوده است اما به دلیل تحریمها و مشکلات تامین تجهیزات و تحریم کشتیرانیها و بانکها، این صنعت در چند سال گذشته با رکود مواجه بوده است، این رکود به ویژه در سفارش ساخت شناورهای پهنپیکر گزارش شده است.
اگر پای صحبتهای اهالی حمل ونقل دریایی، به ویژه کشتیسازان بنشینید، از تحریم و خودتحریمی زیاد گله میکنند. به نظر میرسد در حال حاضر برخی مشکلات اساسی، در برخی موارد ترمز حرکت این صنعت را کشیده است.
جعفر سجادی، عضو هیات علمی و رییس دانشکده مهندسی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار در گفتوگو با هفته نامه «حمل ونقل» مهمترین مشکل صنعت کشتیسازی کشور را نبود منابع مالی از یک سو و نبود حمایت دولتی لازم از سوی دیگر دانست و توضیح داد: اگر به تاریخچه کشتیسازی در کشورهای دیگر همچون کره و ترکیه نگاهی بینداریم مشاهده میکنیم که دولت در این کشورها از راههای مختلف از این صنعت حمایت و پشتیبانی کرده است، از اعمال یارانه و برقرار کردن قوانین حمایتی گرفته تا تلاش برای خودکفا شدن این صنعت.
این در حالی است که در کشور ما متاسفانه این حمایت به طور جدی انجام نشده و حتی در دوران تحریم که انتظار میرفت شرکتهای بزرگ کشتیرانی سفارشهای ساخت کشتی را به سمت استفاده از سازندگان داخلی سوق دهند در عمل چنین اتفاقی نیفتاد.
برخی معتقدند پس از توافق هستهای ایران و 5+1 صنعت کشتیسازی از جمله حوزههایی خواهد بود که به خاطر رونق حمل ونقل دریایی کشور، رونق میگیرد. البته به گفته این کارشناسان استفاده از این شرایط جدید، نیازمند پیش شرطهایی است.
جعفری در این باره گفت: به طور مسلم در دوران پسا تحریم دولت باید حمایت بیشتری از صنعت کشتیسازی داخلی داشته باشد در غیر این صورت با ورود کشتیسازیهای بزرگ به بازار ایران و در اثر ناتوانی صنایع داخلی در زمینه رقابت با آنها، این صنعت در کشور رو به نابودی خواهد رفت. وی معتقد است همانطور که دولت در مورد صنعت خودرو با احتیاط عمل کرده و در رقابت با صنایع این حوزه از تولید داخلی حمایت میکند، در بخش کشتیسازی نیز لازم است این حمایتها وجود داشته باشد. وی این نکته را هم یادآوری کرد که دوران تحریم و نبود دسترسی به تجهیزات و فناوری روز دنیا توان رقابتی صنایع
داخلی را کاهش داده است.
اولویت را به تولید داخل بدهیم
مهمترین چالش صنعت کشتیسازی، سفارش و فاینانس است، مشکلی که تحریم و پساتحریم ندارد. این نظر یکی دیگر از کارشناسان حمل و نقل دریایی است. حسن رضا صفری، عضو هیات مدیره انجمن مهندسی دریایی معتقد است در صورتی که پس از تحریم، زمینه سفارشهای بیشتر به کشتیسازیهای داخلی فراهم شود اما دولت فاینانس مناسب برای آن ها در نظر نگیرد، سفارشها انجام نخواهد شد و چالشهای این صنعت برطرف نمیشود.
صفری اضافه کرد: هزینه ساخت کشتی بالاست و نباید انتظار داشت کشتیرانیهای داخلی از محل منابع روزانه خود، هزینه سفارش را بدهند. به باور وی، با توجه به اینکه کشتیسازی یک صنعت مونتاژ و نیازمند نیروی انسانی زیاد است و به عنوان یكی از محورهای اشتغال شناخته شده و میتواند در كنار خود صنایع دیگر را فعال کند؛ به همین دلیل در تمام دنیا به کشتیرانیها برای توسعه ناوگان، وامهای کمبهره و بالغ بر 80 درصد قیمت کشتی میدهند. این کارشناس، تنها راه رونق صنعت کشتی سازی در دوره پساتحریم را اختصاص فاینانس عنوان کرد.
از سوی دیگر پیمان مسعودزاده، رئیس کمیته کشتیسازی انجمن مهندسی دریایی ایران معتقد است با رفع تحریم، اگرچه بازار داخل مورد توجه کشتیسازان خارجی قرار میگیرد و هر یک به دنبال سهم بازار بیشتری خواهند بود اما نگرانی اصلی این است که با پیشنهادهای وسوسهکننده و با ارائه تسهیلات کم بهره بتوانند گوی سبقت را از صنایع داخلی بربایند که در این صورت صنعت ساخت کشتی در ایران رو به افول خواهد گذاشت.
وی با بیان این مطلب اضافه کرد: تجارب تحریمها لزوم پیروی از الگوی اقتصاد مقاومتی را که همواره نیز مورد تاکید مقام معظم رهبری و دولت بوده چند برابر میکند. به باور مسعودزاده، بر اساس روح اقتصاد مقاومتی در مقام خریدار، اولویت با تامینکننده داخلی است و اگر هم خرید خارجی انجام میشود باید با استفاده حداکثری از توان داخلی و با هدف رسوب دانش و تکنولوژی با مشارکت صنعتگران داخلی انجام شود و در مقام صنعتگر اقتصاد مقاومتی باشیم یعنی اینکه نیاز مشتریان را در مقایسه با تامین کنندگان خارجی از لحاظ قیمت، کیفیت و زمان بصورت رقابتی تامین کنیم.
این کارشناس حمل و نقل دریایی افزود: در اقتصاد مقاومتی هم تولیدکنندگان و هم مصرفکنندگان وظایفی دارند البته وظیفه کشتیسازان داخلی سنگینتر است زیرا آنها باید فاصله خود را با سازندگان خارجی از لحاظ تکنولوژی، قیمت و زمان ساخت نزدیکتر کنند.
آسیب سفارش خارجی
آنطور که کارشناسان تاکید دارد، سفارش ساخت خارجی یکی از مهمترین مشکلاتی است که همواره صنعتگران حوزه حمل و نقل دریایی وشناورسازی از آن شکایت دارند. با وجود این که در کشور ما کارخانهها و کارگاههای شناور و کشتیسازی مطرحی وجود دارد، همچنان اخباری درباره سفارش ساخت شناور به خارج از کشور منتشر میشود.
خبرهایی که این سوال را مطرح میکند که چرا با وجود صنایع داخلی قدرتمند، همچنان برخی سفارشهای ساخت کشتی به خارج داده میشود، آیا محصول ساخت ایرانی کیفیت لازم را ندارد؟
جعفری، رییس دانشکده مهندسی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار در این باره گفت: کارفرمایان یا همان مالکان شناورها باید پاسخگو باشند که چرا به جای صنایع داخلی ترجیح میدهند به کشتیسازیهای خارجی سفارش میدهند. البته به نظر میرسد در این زمینه دلایل دیگری فراتر از کیفیت وجود دارند؛ دلایلی همچون تحویل به موقع کشتی و به روز بودن استانداردهای لازم در ساخت شناور.
از سوی دیگر مسعودزاده، عضو انجمن مهندسی دریایی ایران معتقد است اگرچه توان ساخت هر نوع سازهای در داخل کشور وجود دارد اما به خاطر صرفههای اقتصادی هرگونه ساخت شناورهای بزرگ در مرحله نخست باید به صورت مشارکتی یا در قالب ساخت مشترک با شرکتهای خارجی دنبال شود تا ضمن کاهش زمان، هزینههای پروژه نیز کاهش یابد. به گفته وی، هرگونه سفارش ساخت شناور به خارج از کشور باید با استفاده از توانمندیهای سازندگان داخلی یا با مشارکت آنان انجام شود تا دانش و مهارت آن نیز در یک بازه زمانی به کشور منتقل شود.
کشتیسازی به روز نشده است
آموزش بخش جداییناپذیر صنعت است و تا آموزشهای حرفهای نباشد، چرخ صنعت در جهت مطلوب نخواهد چرخید. در حال حاضر به نظر میرسد در زمینه آموزش در حوزه صنایع دریایی، ضعیف عمل شده است این در حالی است که ارتقای آموزش در صنایع کشتیسازی و توسعه نگاه علمی به این صنعت، گام موثری در بهینهسازی عملکرد آن خواهد بود. جعفری، استاد دانشگاه چابهار دراین باره گفت: متاسفانه باید گفت نبود ارتباط لازم میان دانشگاه و صنعت در کشور ما باعث شده است تا هم دانشگاهها از نیازهای صنعت در بخش نیروی انسانی غافل باشند و هم دانشگاهها در آموزش تخصصهای لازمه صنعت به خوبی عمل
نکنند.
به گفته وی، کشتیسازی به عنوان رشتهای متشکل از تخصصهای مختلف همچون مکانیک و برق و سازه اگرچه در چند دانشگاه کشور دایر است اما هماهنگی لازم با صنعت کشتیسازی در تربیت نیرو در این حوزه وجود ندارد. به باور این فعال حمل ونقل دریایی، این ناهماهنگی باعث شده تا کشتیسازی ایران از نظر علمی، چندان به روز و کارآمد نباشد.