با ادامه روند فعلی با مشکل مواجه میشویم
تین نیوز | از اواسط تابستان كه روابط روسیه با اتحادیه اروپا به دلیل دخالت روسیه در امور داخلی اوكراین تیره و تار شد و رئیس جمهور این كشور اعلام كرد واردات هرگونه كالا و خدمات از غرب ممنوع است، مقامات روسی برای تامین نیازهای خود به كشورهای آسیایی روی آوردند و توجه تجار و بازرگانان این كشور، این بار با نگاه متفاوتی به ایران جلب شد؛ ضمن اینكه این موقعیت، راههای تازهای برای تجارت برای بخش خصوصی ایران گشوده است، تا آنجا كه براساس تفاهمنامهای كه بین دو كشور امضا شده، قرار است مبادلات تجاری دو كشور به رقم 15 میلیارد دلار برسد. اما آیا زیرساختهای
حمل و نقل ما نیز برای شرایط جدید آماده است؟ برای بررسی این موضوع، گفتوگوی ترابران را با جهانبخش اسدی، مدیرعامل شرکت حمل ونقل ایران و روسیه (ایرسوتر) میخوانید. به نظر اسدی که دانشآموخته حمل و نقل دریایی است و سالها تجربه کار در این حوزه و همچنین بخشهای فراساحلی نفت و گاز را دارد و یکی از اولین مدیران کشتیرانی جمهوری اسلامی به شمار میرود، ما هم اکنون در موقعیت فوقالعادهای قرار داریم که استفاده از آن مدیریت قوی میخواهد؛ وگرنه ...
مدیرعامل شرکت حمل و نقل مختلط ایران و روسیه در ابندا از اهمیت ترانزیت به عنوان یک نوع فعالیت اقتصادی میگوید:« ترانزیت به عنوان یك پل ارتباطی از نقطه نظر هزینهها و کوتاهی مسیر برای مصرفکننده و همچنین برای ارائهدهنده خدمات ترانزیتی سودآور است. البته ترانزیت در برخی از کشورها منحصر به عبور از مرزهای زمینی است و با محدودیت حمل بعضی از انواع کالا مواجه است، حال اینکه برای کشور ما امکان ترانزیت انواع کالاهای فله، کانتینری، پالتی و گاز و مایعات فراهم میباشد. اما نباید فراموش كرد كه این پل ارتباط (ترانزیت) میبایست کارشناسی و مدیریت شود.
مدیریتی که همه جوانب را ببیند و بر مبنای شناخت قوت و نیازمندی طرف مقابل برنامهریزی و اجرا شود. به عنوان نمونه باید دانست که بهتر است چه نوع کالایی، در چه فصولی و چگونه حمل شود.»
مدیرعامل شرکت حمل و نقل مختلط ایران و روسیه، درباره پیشینه روابط ایران و روسیه، با تاکید بر اینکه تغییرات سیاسی در منطقه آسیای مرکزی و یا کشورهای حوزه دریای خزر خواسته یا ناخواسته بازتابهای اقتصادی داشته و در روند رشد یا رکود اقتصادی منطقه تاثیرگذار است، میگوید:« پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، دو قطب اصلی دریای خزر که به طریقی آسیای میانه را به دریای سیاه و مدیترانه وصل میكنند، ایران و روسیه بودند و از این بابت امتیاز خاصی داشتند. حتی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی همچنان میتوان سایه اقتصادی روسیه بر کشورهای استقلالیافته را
مشاهده كرد، ولی در هر شرایط، ایران در منطقه آسیای مرکزی مزیت بزرگی دارد، چون دروازه عبوری ترانزیت به کریدور شمال جنوب و دروازه خروجی یا اتصالی به اقیانوس های هند و به خاور دور از طریق خلیجفارس است.»
اسدی تصریح میکند:« در سالهای اخیر و حتی پس از انقلاب، روابط ما با روسیه تغییر کرده وچه از نظر انتقال تکنولوژی مربوط به نیروگاه اتمی بوشهر و چه از نظر مبادلات تجاری، ارتباطات ما افزایش یافته است. در شش ماه اخیر که دوباره ساز ناهمگون قدرتهای بزرگ به صدا درآمده و فشارهای اقتصادی بر روسیه بیشتر شده، ایران و روسیه در یک موقعیت تقریبا مشابه قرار گرفتهاند. اصولا سیاست قدرتهای بزرگ این گونه است که هر از گاهی توازنهایی به نفع خودشان برقرار کنند و ضربههایش را کشورهای تحت فشار متحمل میشوند.»
البته این كارشناس حمل و نقل معتقد است:« در بسیاری از مواقع این معادلات سیاسی نه تنها در نیل به اهداف سلطهگری به نتیجه مطلوب نمیرسد، بلکه علیرغم میل آنان، شرایط منطقه را برای یک حرکت اقتصادی جدید مهیا میسازد. این مساله الان در روابط ایران و روسیه بسیار مشهود است. به این ترتیب برای ایران موقعیت بسیار حساس و سازندهای در تبادل یک تجارت پایدار و تقویت حمل و نقل فراهم شده و بنابراین توصیه من به اولیای امور این است که حداکثر استفاده را در این موقعیت ویژه داشته باشند.
او تاكید میكند:« من در کارگروه دریایی اجلاس ششم ایران و روسیه نیز که زیر نظر وزارت راه و با حضور مسوولان وزارت راه ایران و روسیه برگزار شد، به این نكته اشاره کردم که این ارتقای میزان تبادلات تجاری که از آن سخن میگوییم و در شرف انجام است، حرکت عظیمی است که میبایستی مدیریت شود تا از امکانات یکدیگر در ارتقای حمل و نقل و خدمات دریایی حداکثر استفاده را داشته باشیم.»
باز هم مشکل ناوگان فرسوده!
اسدی با اشاره به اینكه حرکت تجاری عظیمی در روابط بین دو کشور در حال شکلگیری است، توضیح میدهد:«الان بنادر شمال مملو از کالاست و با توجه به گسترش تبادلات و طبق توافقات بین ایران و روسیه، در آینده این حجم چند برابر خواهد شد.»
مدیرعامل ایرسوتر، مدیریت این جریان را مستلزم یک حرکت منسجم، همراه و همگون منطقهای میداند و تاکید میکند:« علیرغم ازدیاد مبادلات و با توجه به برنامههای توسعهای پیشروی در دریای خزر، ناوگان پنج کشور منطقه کهنه و فرسوده است و میانگین سنی کشتیهای ما استاندارد لازم را ندارد که باعث کندی کار میشود.»
به نظر اسدی، با توجه به ازدیاد کالا، اگر شرکتهای حمل و نقل دریایی با این حجم تناژ ناوگان باقی بمانند، قیمت تمام شده کالا افزایش مییابد. او خاطرنشان میکند:« اگر کشتیهای كافی در اختیار داشتیم، الان با مشکل افزایش قیمت کرایهها مواجه نمیشدیم وکرایه حمل غلات 45 دلاری، 80 دلار نمیشد.»
مدیرعامل شرکت ایرسوتر تاكید میكند:« باید به موضوع قیمت تمام شده مصرفکننده توجه داشت و برای آن چارهاندیشی كرد تا قیمت تمام شده غلات به دلیل افزایش کرایه كه خود ناشی از کمبود کشتی است، افزایش نیابد و حمل غلات از دیگر منابع خارج از دریای خزر بهصرفهتر نباشد.»
او با تایید اینکه شرکتهای کشتیرانی از افزایش قیمت حمل سود میبرند، ولی برای مصرفکننده گران تمام خواهد شد، ادامه میدهد:« دلیل افزایش قیمتها کمبود کشتی است. در حال حاضر شرکت ایرسوتر قراردادهای حمل متفاوتی اعم از آهن، غلات و چوب را از روسیه منعقد كرده، و از طرف دیگر هم خوشبختانه صادرات ایران به روسیه افزایش پیدا كرده و در آینده بهتر از این هم خواهد شد، ولی در مجموع حوزه دریای خزر در رابطه با افزایش تجارت ایران و روسیه با کمبود کشتی مواجه است.»
مدیرعامل شرکت ایرسوتر میگوید:« ما در نظر داریم حداقل پنج کشتی از 2500 تن تا 4 هزار تن چند منظوره را خریداری كنیم که لازمه آن اخذ وام مناسب از مؤسسات مالی است. در هیچ جای دنیا، یك شرکت تمام سرمایهاش را صرف نمیکند که کشتی بخرد و این بانکها و موسسات مالی اعتباری هستند كه کمک میکنند تا شرکتهای فعال، کشتی خریداری كنند، اما شرکتهای کشتیرانی در توسعه ناوگان خود فعلا با چنین مشکلی روبرو هستند.»
او تاکید میکند:« کشتیهای دریای خزر معمولا کوچک هستند و با توجه به وضعیت رودخانه ولگا و درفتهای آبخور بنادر، کشتیها با تناژ بالا در این مسیر تردد نمیکنند. اما خرید همین کشتیهای کوچک هم بودجه میخواهد، نرخ سود بانکهای ایران واقعا سرسامآور است و به این ترتیب مدت زمان باز پرداخت وام و برگشت سرمایه بسیار طولانی و در برخی از مواقع اقتصادی نیست.»
اسدی با اشاره به اینكه لازم است دولت، ردیف اعتباری در اختیار سازمانهای ذیصلاح دریایی قرار دهد و آنها را موظف کند كه به شرکتهای فعال در این صنعت، وام با شرایط مناسب پرداخت كنند، میگوید:« کره که امروز یکی از بزرگترین کشتیسازان دنیا است و حدود 45 درصد ناوگان نفتکش و کشتیهای تجاری در این كشور ساخته میشود، برای توسعه و رشد یاردهای کشتیسازی خود، از وامهای کمبهره دولتی استفاده کرد تا امروز به چنین موقعیتی برسد.»
همین حالا باید دست به کار شد
اسدی درباره آینده مبادلات تجاری بین ایران و روسیه، چنین پیشبینی میکند:« من به عنوان یک فرد آشنا به امور کشتیرانی و صنایع دریایی، اطمینان میدهم که با ادامه روند فعلی و در صورت عدم توجه به ارتقا و افزایش ظرفیتها، با مشکل مواجه میشویم، یعنی بنادر ما انباشته از کالا خواهد شد و خسارت دیرکرد توقف در لنگرگاهها افزایش خواهد یافت و این مساله مشکلات اساسی در بنادر ما به وجود میآورد؛ مگر اینکه از همین حالا دست به کار شویم و در خصوص ارتقای ظرفیت فضای پشت بندر و تجهیزات مدرن چارهاندیشی شود.»
او با اشاره به اینكه تقلیل زمان بهرهبرداری و سرعت در عملیات، ترکیبی تنیده در هم و غیرقابل اجتناب است، اضافه میكند:« طبق استانداردهای بینالمللی، اگر ظرفیت بنادر، دو برابر هم شود، بدون خروجی حمل و نقل کالا از طریق شریانهای جادهای و ریلی به درون کشور و یا ترانزیت به خارج از کشور، ما باز به اهداف موردنظر نمیرسیم. پس همزمان با ناوگان دریایی، باید خطوط جادهای و ریلی و همچنین ظرفیت ناوگان جادهای و ریلی کشور را نیز ارتقا بدهیم.»
او با اشاره به بحث خرید کشتی با توجه به فشار تحریمها، توضیح میدهد:« میتوان کشتی خرید، ولی مشكل اینجاست كه ما به منابع داخلی وابسته هستیم، چون بانکهای خارجی به ما وام نمیدهند. اگر این تحریمها برداشته شود، بانکها مشتاق هستند که وام بدهند، چون موقعیت جغرافیایی و اقتصادی ایران در خصوص حمل ترکیبی فوقالعاده است و چه از نظر صادرات نفت و مشتقات نفتی و چه از نظر صادرات و واردات مواد غیرنفتی در موقعیت بسیار خوبی قرار داریم.»
وی ادامه میدهد:« امتیاز دیگر ما این است که با تمام فشارهایی که به ما وارد شده، یکی از معدود کشورهایی هستیم که بدهی خارجی سررسید شده ندارد، یعنی علیرغم تمام محدودیتها، ایران از تعهداتش قصور نکرده و تمام قسطهایش را پرداخت کرده است.»
مذاکرات برد- برد
اما عدهای از كارشناسان معتقدند در مذاکرات تجاری اخیر ایران و روسیه، ایران نتوانسته امتیازات چندانی کسب کند، اسدی در این خصوص معتقد است:« تحلیلها متفاوت است،ولی ما باید یک اصل را در نظر بگیریم؛ مذاکرات هیچوقت یکطرفه نیست. روسیه و ایران هر کدام امکاناتی دارند، بنابراین توافقها باید به نحوی باشد که هیچیك از طرفین را به تنگنا نکشاند. در خصوص گلوگاه ولگا و محدودیتهای ورود به بنادر درون مرزی روسیه و بنادر شمالی ما، لازم است که طرفین به این مهم برسند که باید با شراکت و تفاهم، به نتیجه رسید و مقررات مربوط به تردد کشتیهای طرفین باید منصفانه
باشد.»
او با اشاره به اینكه مذاکرات تجاری باید برد- برد باشد و مانند مچ انداختن نیست میگوید:« امیدوارم طرف روس ما هم به این مهم توجه داشته باشد. ایران در این زمینه کمال همکاری را مبذول داشته - و همانطور که معاونت وزارت راه به صراحت در اجلاس ششم ایران و روسیه به آن اشاره كرد- انتظار دارد طرف روس نیز با توجه به افزایش مبادلات تجاری، در پذیرش و ارتقای سطح خدمات به کامیون و کشتیهای ایرانی هماهنگیهای لازم را به عمل آورد. در کارگروه همین اجلاس، ما مطرح كردیم که چرا كشتیهای روسیه بدون محدودیت وارد بنادر ایران میشوند، ولی كشتیهای ما نمیتوانند در همان
ابعاد و آزادی به بنادر روسیه تردد داشته باشند كه قرار شد که در این مورد كار کارشناسی انجام شده و چارهاندیشی شود.»
مشارکت پرسود
در عین حال، اسدی معتقد است كه در برخی مواقع نباید از موضع «بده بستان» به مساله نگاه كرد:«...در حال حاضر، در شرکت ایرسوتر، 50 درصد سهام متعلق به ایران است و 50 درصد سهام به طرف روسیه تعلق دارد. چرا نباید از این شرکت با 44 سال سابقه، به عنوان یک پایگاه مساعد در توسعه فعالیتهای حمل و نقلی بین ایران و روسیه استفاده كرد؟ ایرسوتر که در ابتدا با مشارکت دولتین ایران و روسیه تشکیل و پس از آن به بخش خصوصی واگذار شده و سابقهای نزدیک به نیم قرن دارد، در این موقعیت، با توجه به تجارب اندوخته و شناخت عملکرد طرفین، میتواند نقش بسیار سازندهای داشته باشد.»
اسدی با ابراز امیدواری از ارتقای کیفیت و بستهبندی تولیدات داخلی، درباره کالای صادراتی به روسیه ادامه میدهد:« الان سیمان، میوه به صورت تازه و خشک مثل پسته و کشمش و خرما، رب گوجه فرنگی،UPVC و مواد شیمیایی و باریت برای چاههای نفت صادر میشود. همچنین لبنیات ما در حال ارتقای استاندارد برای صادرات به روسیه هستند.»
او با اشاره به اینكه حداکثر مبادلات تجاری بینالمللی از طریق حمل و نقل دریایی انجام میگیرد، بار دیگر خاطرنشان میكند:« حمل و نقل دریایی کلید توسعه اقتصادی است و اقتصاد ممالک پیشرفته، مرهون دسترسی به آبهای آزاد بینالمللی است که ما در شمال و جنوب از این امتیاز مهم برخورداریم. ایران از مزیتها و امتیازات جغرافیایی دریایی ویژهای برخوردار است که کمتر کشوری در جهان، بهویژه در منطقه از آن برخوردار است. با حدود 3000 کیلومتر سواحل دریایی در شمال و جنوب کشور که در شمال ما را به دریای سیاه و مدیترانه و کشورهای اروپایی و در جنوب به آبهای آزاد
بینالمللی، اقیانوس هند، مسیر خاور دور و آفریقا متصل میكند. بنابراین در صورت اعمال مدیریت حرفهای تخصصی در شاخههای متفاوت صنایع دریایی و کشتیرانی با مشارکت کشورهای ذینفع دو حوزه شمال و جنوب میتوان اقتصاد کشور را در این زمینه توسعه داد.»
مدیرعامل ایرسوتر میافزاید:« کشورهای حاشیه خلیج فارس علیرغم سواحل بسیار اندک، سهم قابلتوجهی در تجارت حمل و نقل دریایی دارند؛ در حالی كه در ایران علیرغم برخورداری از موقعیتی استثنایی، حجم تجارت و توسعه وابسته به صنعت حمل و نقل دریایی رضایتبخش نیست. دریا در اقتصاد کشورها نقش سازندهای ایفا میكند که بهرهگیری از امتیازات آن، بستگی مستقیم به مدیریت کارآمد در تخصصهای متفاوت، بهکارگیری فنون و سیستمهای پیشرفته همراه با نیروی انسانی كارآزموده دارد.»