◄ بازگرداندن خطوط کشتیرانی برتر دنیا به بنادر ایران چگونه امکان پذیر است؟ / بخش دوم
تین نیوز | در بخشی دیگر از گزارش مربوط به "نگاه شما در شبکههای اجتماعی"، موضوع زیر که توسط "یونس" در اتاق فکر حمل و نقل در شبکهاجتماعی " لینکدین " مطرح شدهاست به همراه دیدگاههای شما در این مورد بازنشر میشود:
بازگرداندن خطوط كشتیرانی برتر دنیا به بنادر ایران چگونه امكان پذیر است؟
یكی از بحث های مهمی كه امروزه در محافل بندر و دریایی به صورت جدی دنبال می شود بحث بازگرداندن خطوط كشتیرانی به بنادر ایرانی به ویژه 20 خط برتری كه قبل از تحریم ها به بندر شهید رجایی تردد می نمودند می باشد. آیا گرفتن سهم از دست رفته در حمل و نقل دریایی و بازگرداندن این خطوط كشتیرانی كه قبلا به صورت مستقیم وارد بنادر ایرانی می شدند به راحتی امكان پذیر خواهد بود؟
در طی سال های تحریم بنادر رقیب منطقه ضمن جذب خطوط به سمت خود، بنادر خود را نیز به شدت توسعه داده اند به طوری كه در حال حاضر بندر جبل علی به راحتی قابلیت پذیرش شناورهای 18000 تی ای یو را داشته و سرویس مناسب ارایه می دهد. به نظر شما چگونه می توان خطوط كشتیرانی برتر دنیا را به سمت بنادر ایرانی جذب و سهم ایران را از بازار كانتینری خلیج فارس و دریای عمان افزایش داد؟
لینک نظرات قبلی
مهدی نظر داده است:
ابتدا باید این سوال مطرح شود كه چرا خطوط لاینر و یا خطوط معتبر كشتیرانی بنادر ایران را ترك كردند؟ آیا تنها مساله تحریم ها بود؟ پاسخ این بخش روشن است كه قطعا بخشی از آن به خاطر تحریم ها صورت گرفته است ولی این تمام داستان نیست. وقتی شركت های بزرگ كشتیرانی ساخت كشتی های بزرگ را در دستور كار خود قرار می دهند و نقش ( لاینر ) را برای آن بر می گزینند از چند جنبه به این سرمایه گذاری نگاه می كنند. ابتدا در بزرگ شدن كشتی هزینه های حمل و نیز سوخت و در نتیجه قیمت تمام شده حمل كالا برای آنها پایین می آید. در ثانی در دنیای امروز برنامه ریزی معنای خاص خودش را دارد كه كه این معنای مهم
در بنادر ایران با سرویس تایم تعریف می شود كه لازم است پورت تایم و سرویس تایم و از همه مهمتر تعرفه ها با حساسیت بسیار بالا مدیریت گردد. بنادر ایران( به خصوص بندر شهید رجایی) ظرفیت لازم را برای پذیرش خطوط لاینر دارد اما در حال حاضر لازم است انرژی بیشتری نسبت به قبل صرف شود تا این خطوط بازگردند. این تلاش تنها شامل سازمان بنادر و دریانوردی نمی شود. تلاش های تیم مذاكره كننده بحث های انرژی هسته ای از یك سو و كسب اعتبار فرهنگی و اقتصادی در جهان و منطقه از سوی دیگر باید دست به دست هم بدهند. سفرهای منطقه ای و بین المللی برای مذاكره و جلب اعتماد شركت های بزرگ كشتیرانی از سوی
مقامات بندری و دریایی باید صورت گیرد. در فرایندهای مذاكره با كشورهای دوست ( مثل كشور عمان) باید رویكرد برد-برد را در نظر گرفت. با پیشرفت و توسعه بندر صحار( یا سوهار و یا زهار) می توان تعامل بسیار مثبتی از جنبه تقسیم كشتی ها و توزیع بار و جذب كشتی هایی كه احتمال معطل ماندن و پرداخت دموراژ را در بنادر عمان داشته باشند فراهم كرد و حمل و نقل دریایی شراكتی را ایجاد كرد. همه چیز با حسن نیت و استراتژی درست مذاكره قابل حل است و ظرفیت های آن هم وجود دارد. مدیریت كار از همه مهمتر است. دنیا دنیای اقتصاد است هرجا سود بیشتری باشد زمان و هزینه كاهش یابد همه به سوی آن میروند.
معین نظر داده است:
در این زمینه کنفرانس توسعه و تجارت سازمان ملل شاخص اتصال کشتیرانی لاینر را ارایه نموده که نمایانگر اتصال کشورها به شبکه کشتیرانی جهانی است .این شاخص براساس تعداد کشتی های کشور ، ظرفیت کانتینری آنها ، بیشینه سایز کشتی ، تعداد سرویس ها و تعداد شرکت هایی که کشتی هایشان را به آن کشور اعزام می کنند محاسبه می شود .اهمیت این شاخص از این روست که هر چه مقدار آن بیشتر باشد باعث کاهش هزینه های تجاری می گردد و هرچه این هزینه ها کاهش یابد باعث رونق اقتصادی و این رونق خود باعث رشد کشتیرانی می شود .شاخص برخی کشور های منطقه به شرح زیر است.
| کشور | سال | 2011 | 2012 | 2013 |
| امارات | 67 | 61/1 | 62/5 | |
| عمان | 48/5 | 47/3 | 49/3 | |
| پاکستان | 27/7 | 28/1 | 30/5 | |
|
ایران |
21/3 | 22/6 | 30/3 | |
پایین تر بودن از شاخص کشورهای منطقه و رشد منفی شاخص ایران در سه سال گذشته خود دلیلی بر ناکارآمدی سیستم حمل و نقل کشور به حساب می آید و در صورت ادامه حرکت نزولی شاخص خطر جدی برای اقتصاد کشور به شمار می آید به طوری که تمام تلاش ها در جهت خروج از رکود و رسیدن به مرحله رونق اقتصادی را نیز تحت الشعاع قرار می دهد.
در این مورد سوالاتی برای من مطرح شده:
آیا در این زمینه تحقیق علمی صورت گرفته؟
یا مثلا از خود این شرکت ها خواسته شده دلایل خود برای ترک و نیامدن به ایران را در جهت رفع مشکلات و موانع مطرح کنند؟
و اگر موانع و مشکلات مطرح شده چه چیزهایی بوده و چه اقداماتی انجام گرفته است؟
لطفا کسی اگر مطلع است پاسخ دهد زیرا تا مشکل دقیقا مشخص نباشد نمی توان برای آن راهکار مناسبی ارائه کرد.
درامد منهای هزینه برابر است با سود هر چه درآمد بیشتر و یا هزینه کمتر باشد سود بیشتری نسیب خط می گردد. درآمد خط از کرایه بدست میآید و کرایه با توجه به معیارهای فاصله، مقیاس اقتصادی، عدم توازن بار، نوع و ارزش کالاها، رقابت و خصوصیات بندر محاسبه می گردد. در مقایسه بین بندر رجایی و بنادر امارات می توان نتیجه گرفت که فاصله امارات - تنگه هرمز تا رجایی - تنگه هرمز بیشتر، مقیاس اقتصادی خط در رفت و آمد به مرکز اصلی تجارت خاورمیانه مناسبتر از رفت و آمد به رجایی، عدم توازن بار و برگشت خالی کانتینر در رجایی بیشتر از امارات، نوع و ارزش کالاهای مبدا و مقصد امارات متنوع تر از
رجایی، رقابت لاینرها در امارات بیشتر از رجایی و درآخر خصوصیات بنادر امارات به مراتب مناسبتر از رجایی. یعنی سود بیشتر راحت تر مطمئن و بی دردسر و این تنها درآمد بود کاهش هزینه ها به کنار.
محمدرضا نظر داده است:
وقف حضور خطوط كشتیرانى تنها و تنها به دلیل مشكلاتى بود كه تحریم ها براى خطوط كشتیرانى ایجاد می كرد. كرایه حمل بین ٣ تا ٥ درصد بالاتر از بنادر دیگر با هزینه یكسان انگیزه زیادى را در خطوط ایجاد می كنند. یك هفته پس از رفع تحریم ها همه باز خواهند گشت. لطفا به دوره پسا تحریم و مشكلاتى كه بنادر با آن مواجه خواهند شد بیندیشید.
مجید نظر داده است:
لحظه ای تصور شود در ابتدای دهه 80 هستیم. در آن برهه زمانی خبری از تحریم های این چنینی نبود. دوستانی که آن دوران را به خاطر دارند و در بخش دریایی هم فعال بودند آیا حضور شرکت های برتر کشتیرانی به راحتی صورت می گرفت و در مقایسه با بنادر کشورهای همسایه بنادر ما ارجحیت فنی و اقتصادی داشت؟
جناب مهندس مقامی معتقدند که با رفع تحریم بازگشت خطوط کشتیرانی به سادگی صورت خواهد گرفت و عوامل دیگر چندان موثر نمی باشند. در این صورت بنده دلیل شروع این بحث را متوجه نمی شوم چرا که ما در خصوص موضوعات فنی می توانیم نظر دهیم و ارائه راهکارهای سیاسی برای رفع تحریم ها در تخصص و وظیفه ما نیست. ضمنا مشکلات پسا تحریم مگر همین مباحث فنی و اقتصادی که دوستان به آنها اشاره داشته اند نیست؟ اگر هست که نمی توان عدم حضور شرکت های کشتیرانی را به دلیل وجود تحریم ها دانست.
محمدرضا نظر داده است:
فکر می کنم یک موضوع در میان مباحث ارائه شده مغفول مانده است و آن اینکه آمدن خطوط کشتیرانی معظم به بنادر ما هدف است و یا کاهش هزینه حمل دریایی و هزینه مصرف کننده و اقتصادی تر کردن ترانزیت از ایران ؟در حال حاضر کرایه حمل به بنادر ایران بین ۳۰ تا ۶۰ درصد ( بسته به مبادی حمل دریایی ) از بنادر همسایه که اتفاقاً این روزها راندمان مطلوبی هم ندارند گران تر است! این به معنی تقریبا تحمیل یک میلیارد دلار و یا سه هزار و سیصد میلیارد تومان هزینه اضافی برای مصرف کننده ایرانی در مقایسه با مصرف کننده ای است که در ۹۰ مایلی زندگی می کند. بحث بنده این است که خطوط کشتیرانی تابع
قوانین رقابت جهانی هستند و چنانچه محدودیت هایی که تحریم اعمال کرده ( بیمه، پی اند آی بانک و محدودیت تعامل با شرکت اپراتور تحریم شده ) نبود آنها به سرویس خود ادامه می دادند ( به بازار ۲ میلیون تی ای یو و دومین بازار منطقه ) ولی آیا با نرخهای مشابه حمل به بنادر دیگر ؟ این سوالی است که پاسخ آنرا باید در نحوه تولید خدمات بندری در بندری مثل بندر شهید رجایی جستجو کرد؟ اینک اگر نحوه ارائه خدمات در این بندر به گونه ای ضعیف باشد که کرایه های حمل به کشور را کاهش ندهد تاثیر حضور خطوط کشتیرانی به اقتصاد کشور چیست ؟ عرض بنده برای توجه به ایجاد تحول در دوران پسا تحریم معطوف به
این موضوع است که چنانچه کماکان - درآمد محوری - هدف سازمانی که متولی بنادر است قرار گیرد و از آنجا که بدنه سنگین و پر نیروی آن ذاتاً آنرا غیره اقتصادی کرده است ناگزیر انگیزه ایجاد در آمد در آن مانع از توجه این سازمان به مصالح بزرگتر اقتصادی که عرض شد می گردد. طبعاً و با کمال تاسف و علیرغم اطلاع از این وضع، مدیران این سازمان بنا به وظیفه قانونی خود وظیفه اول خود را تامین هزینه های جاری و گران سازمان خود می بینند تا توجه به هزینه های تحمیل شده به اقتصاد کشور ! تاسف از آنجا است که سازمانی که کل درآمدش حدود ۵۰۰ میلیون دلار است می تواند معادل دوبرابر آن هزینه به
اقتصاد نا کارآمد کشور تحمیل کند. به زبان ساده بهتر بود این سازمان یک ریال درآمد نداشت و از بودجه کشور مصرف می کرد اما بنادری سیال و چابک ایجاد میکرد که می توانست هزینه های حمل و نقل کشور را رقابتی کند. به نظر بسیاری از اقتصاددان های توسعه، بنادر سیال و چابک دروازه اقتصاد دریا محور و نقطه آغاز لجستیک پویا در هرکشوردر حال توسعه ایست. داشتن بنادر رقابتی نیاز اولیه اقتصاد رقابتی است. حضور و یا عدم حضور خطوط کشتیرانی به تنهای و بدون اسفتاده از کرایه های حمل ارزان مقوله ای ثانویه و کم اهمیت تر از بنادرمناسب است.
چه در ده ۸۰ خورشیدی و چه در دهه ۸۰ میلادی تقریباً تمام خطوط فعال در آن دوره به بنادر ما تردد داشتند. ولی در تمام این مدت به دلایلی که عرض شد، هزینه کرایه حمل به ایران بالاتر از مقاصدی مثل راشد و یا جبل علی بوده. حالا محاسبه بفرما جمع هزینه اضافی پرداخت شده را؟
مجید نظر داده است:
اگر طی چند دهه قبل همواره هزینه حمل به بنادر ما بالاتر بوده است و با فرض اینکه در آن سالها ما مشکلات تحریم به وسعت امروز را نداشتیم پس آیا می توان نتیجه گرفت که مشکل ما لزوما مسئله تحریم ها نیست و این شیوه مدیریت دولتی و بهره وری پایین عملیات بندری می باشد که جذابیت حضور خطوط کشتیرانی در ایران را کاهش داده است؟ اگر این چنین است اصل تمرکز بحث را به این سمت ببریم و موضوع تحریم را می توان نوعی فرافکنی مدیران برای گم شدن مشکلات عملیات بندری و سایر چالش های پیش روی بخش دریایی قلمداد نمود و از تمرکز بر آن دوری نمود.
محمدرضا نظر داده است:
در پاسخ به این سوال كه هزینه حمل دریایى براى كشور ما در مقایسه نسبى با مقاصد مشابه گران بوده است یا نه؟ باید عرض كنم بله گران بوده ولى میزان تقریبى اى در دست ندارم كه براى همه این سالها ارایه كنم و دلیل آن هم نداشتن شاخص هاى قابل اعتماد هزینه هاى ترابرى در اقتصاد و عدم امكان برآورد تأثیر هزینه گران حمل نقل دریایى بر این شاخص هاست. آنچه با قاطعیت می توان اظهار نمود بى توجهی سیاست گذاران به مقوله اقتصاد رقابتى و نقش ترابرى در رقابتى كردن اقتصاد كشور است. به همین دلیل است كه قانون گذاران بدون توجه به آثار ثانویه نداشتن بنادر سیال و رقابتى، تنها در آمد زایى را در
مصوبات قانونی فعالیت های بندرى قرار میدهند بدون اینكه هیچ نهادى مكلف به كاهش هزینه هاى حمل و نقل در اقتصاد ملى باشد. سهم حمل و نقل در بعضی از كالاهاى كانى و خوراكى تا مرز ٥ در ضد قیمت تمام شده است. در حالی كه مذاكره كنندگان خرید براى كاهش سنت قیمت خرید تلاش می كنند، ضعف هایی چون رقابتى نبودن بنادر دلارها هزینه اضافى به بار می آورند. بنده دسترسى به آمار موجود ولو غیره قابل اعتماد نیافتم تا بر آورد درستى از شاخص سهم حمل و نقل در تولید ناخالص ملى را ولى اگر به مطالعات انجام شده در سال ٢ ٢ سازمان و مطالعات Bowersox در سال ٢ ٧ بسنده كنیم سهم حمل و نقل جهان حدود ٦/٧٣٢
تریلیون دلار بوده كه متوسط نقش آن در تولید ناخالص جهانى حدود ١٣/٨ درصد می شود. در نبود شاخص هاى ملى و با تعمیم این رقم به ایران هزینه هاى ترابرى تحمیل شده به اقتصاد ما رقمى حدود ١ ملیارد دلار است. طبق آمارهاى غیره رسمى سهم حمل و نقل در تولید ناخالص ملى ما حدود ٥ درصد است. مشاهده اختلاف شاخص ترابرى جهانى و سهم ما میزان هزینه هایى كه خارج از مرزهاى ما صرف رساندن كالا به بنادر ما می شود معادل كل در آمدهاى صنعت پترشیمى ما است ( البته با توجه به نبود آمارهاى رسمى إعداد تخمینی برآورد شده اند ).
البته سهم ترابرى انجام شده خارج از حوزه فعالیت هاى اقتصادى ما تنها شامل حمل و نقل دریایى نیست. بنابراین و با لحاظ نمودن آمار حجمى گمرك ایران و برآورد كل هزینه حمل و نقل دریایى، در خواهیم یافت سرمایه گذارى در بنادر و افزایش بهره ورى بنادر موجب كاهش كرایه حمل می شود نه تنها حضور خطوط كشتیرانى. چرا كه ولو با بازگشت خطوط كشترانى ما به نقطه سال هاى ٨ بر می گردیم كه كرایه ما بالاتر از بنادر همسایه بود.
شاید طرح مسائل پیچیده اى از این دست كه نیاز به ارائه جداول دارد در لینكداین میسر نباشد ولى در حد وسع و به اختصار عرض شد.
جاوید نظر داده است:
بیش از ده سال قبل مطالعه ای درخصوص عدم استفاده راه آهن از ظرفیت های حمل بار کانتینری و راهکارهای افزایش آن انجام شد(که البته جای تکمیل و کار بیشتر هم داشت). این گزارش را به اتفاق یکی از مدیران پیشکسوت در حضور قائم مقام وقت راه آهن پرزنت نمودیم.
یکی از محورهای این گزارش، که در نظرات بزرگواران هم اشاره شد هم وجود ضعف در بنادر ما(از جهت سخت افزاری و نرم افزاری) و هم غالب بودن دیدگاه سنتی در حمل و نقل و عدم همپوشانی حمل دریائی و خشکی می باشد. در واقع باید گفت ضعف حمل بار در راه آهن مستقیما بر پذیرش یا خروج بار از بنادر کشور تاثیر دارد.
پویا نظر داده است:
برگشت خطوط کشتیرانی تابع یک گروه پارامتر است، که به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می شود.
اهم پارامتر خارجی آن تحریم و مهمترین پارامترهای داخلی آن مدیریت صحیح است که از مدیریت پروسه و تسهیل روند اپریشن شروع و تا عملیات اسنادی و ... ادامه می یابد.
قطعا آنچه حد واسط و تعدیل کننده وزن این پارامترهاست گردش پول است که چه از زاویه درآمد و جذابیت هزینه مسیر و چه از دیدگاه هزینه تحمیلی بر خطوط قابل تقویم و محاسبه است و صد البته بازگشت خطوط را با دیدگاهی متمایز از تحلیل سایر موارد تاثیرگذار بررسی کنیم تا بعد اخذ جواب ساده سازی شده نسبت به اعمال آن تیپ از پارامتر ها هم اقدام گردد.
سعید نظر داده است:
صرفه های مقیاس و متنوع سازی دو اصل تعیین کننده در واکنش شرکتهای کشتیرانی کانتینری به دگرگونی های بازار در دو دهه گذشته بوده اند. بزرگ شدن سایز کشتی ها و سرازیر شدن سرمایه های کشتیرانی های کانتینری به ترمینال ها، زیرساخت های ریلی و جاده ای و نیز بنادر خشک و غیره و همچنین ادغام های انجام گرفته در این سالها نمونه های روشن استراتژی هایی است که در این سالها اتخاذ شده اند. نقش شگرف و تعیین کننده شرکت های کانتینری در گسترش و تکمیل زنجیره های تأمین را نمی توان نادیده گرفت. پر بیراه نیست اگر بگوییم امروزه نمی توان سراغی از ترمینالی گرفت که ترمینال اختصاصی یک خط بزرگ
کانتینری یا یک نباشد(مگر در ایران). ساختارها و روابط حقوقی بسیار پیچیده ای نیز با بنادر و کنشگران خشکی نیز در این سالها شکل گرفته است. بدون توجه به این واقعیات انتظار نتایج چشمگیر از کم و زیاد کردن تعرفه ها که در سال های گذشته و حتی پیش از تحریم ها و صرفأ با هدف خود گردانی سازمان بنادردر ایران اعمال شده اند بیهوده بوده و مشکلی از بنادر ایران که حتی قبل از تحریم ها هم به عنوان بنادر دست دوم و صرفأ برای مقصد نهایی محمولات و نه بنادر اصلی و ترانشیپ خطوط بزرگ درآمده بودند حل نخواهد کرد.
یونس نظر داده است:
نظرات فوق موضوع تحریم به عنوان یكی از عوامل مهم در بازگرداندن شناورها به بنادر ایرانی مورد توجه قرار گرفته است. عامل تحریم در كنار سایر عوامل موثر در جذب خطوط به بنادر ایرانی موجب گردید رتبه بندر شهید رجایی در میان 100 بندر كانتینری پرترافیك دنیا در سال 2013 با عملكرد 1.736 میلیون تی ای یو به 76 تنزل یابد. این رتبه در سالهای 2012 و 2011 به ترتیب 59 و 44 بوده است.
در تحلیل عامل تحریم به نظر می رسد سه دوره زمانی باید مورد توجه قرار گیرد:
دوران قبل از تحریم:
تا قبل از اعمال تحریم های همه جانبه در کشور ما حدود 20 لاینر برتر دنیا در بندر شهید رجایی تردد داشته اند. متوسط سایز شناورهای ورودی به بندر در آن زمان 6000 تی ای یو بوده و تقریبا در اغلب موارد خدمات قابل قبول و به موقع دریافت می نموده اند (البته رکورد پذیرش 14000 تی ای یو هم در بندر شهید رجایی وجود داشت.)
دوران تحریم تا کنون:
در این دوران تقریبا 3 تا 4 ساله خطوط لاینری وارد کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس شده و کالاها از طریق شناورهای غیر منظم و به به صورت فیدری وارد بندر می گردید. در این دوران اگرچه عملا عملیات دریایی و بندری به واسطه کوچک شدن شناورها افزایش پیدا کرده، لیکن بخش عملیات ما در ارایه سرویس به شناورهای بزرگ از رقابت با همتاهای رقیب خود فاصله گرفته است. با این وجود به جهت برخورداری از ظرفیت خالی در بنادر، زمان انتظار برای شناورها کاهش و از بین رفته است.
دوران پس از رفع تحریم:
در دوران تحریم و طی چندساله گذشته از یک سو خطوط لاینری اقدام به سفارش ساخت و استفاده از کشتی های بزرگ در مسیرهای اصلی دریانوردی نموده اند و از سوی دیگر بنادر رقیب منطقه ای به منظور پاسخگویی به تقاضای فوق بنادر خود را توسعه داده اند به طوریکه بندر جبل علی به عنوان نمونه به راحتی شناورهای 18000 تی ای یو را پذیرش و سرویس می دهد. این درحالی است هنوز این موضوع یا ركورد برای بندر شهید رجایی اتفاق نیافتاده است. ضمن آنکه در حال حاضر با بازگشت خطوط کشتیرانی به بندر شهید رجایی و ترافیک کالایی مجدد در این بندر و همچنین وضعیت فعلی تجهیزات و اپراتورهای بندری به صراحت نمی توان
ادعا کرد که این بندر بتواند اعتماد کامل را برای شناورهای بزرگ خطوط لاینری آنهم در شرایط ترافیک بندری تضمین نماید.
نتیجه این كه با رفع تحریم و بازگشت لاینرها به بنادر، ضرورت جبران تأخیر در اجرای طرح های توسعه زیرساخت ها و تجهیزات بنادر امری اجتناب ناپذیر است.