آستاراخان؛ مقصد امروز روحانی
تین نیوز | امروز بعد ازظهر حسن روحانی وارد بندر آستاراخان روسیه میشود تا مرحلهای جدید از سیاست خارجی كشورمان در سرزمین پتر كبیر شكل بگیرد. سرزمینی كه راهی به دریای آزاد ندارد و منجیاش پتر كبیر بود كه میخواست راهی به آبهای آزاد باز كند. هر چند موفق نشد اما سیاستی را پی ریخت كه حتی هواداران پرچم سرخ هم از آن دست نكشیدند. اكنون دریای غیر نظامی خزر به واسطه منابع غنی نفت و گازیاش به سوی نظامیشدن پیش میرود. میراثداران اتحاد جماهیر شوروی، با اشتهایی مضاعف، به دنبال دستیابی به منابع دریاییای هستند كه هنوز مرز رسمی ندارد. نوادگان پتر كبیر
هم بر نظامیشدن دریایی تاكید میكنند كه هیچگاه نظامی نبوده و طبعا این رویكرد، وضعیت خزر را با مشكل روبهرو میكند. اوایل سده بیست و یكم همگان آگاه شدند كه دریاچه خزر، دیگر محلی ناشناخته نیست؛ ذخایر فراوان نفت و گاز پای شركتهای چندملیتی و دیگر كشورها را به این بزرگترین دریاچه جهان باز كرد. هرچند هیچ مرز آبی مطابق با قوانین بینالمللی تعریف نشده است بنابراین كشورهای ساحلی نمیتوانند در چنین شرایطی از مرزهای آبی و ذخایر آن بهرهبرداری كنند. هر چند وقت یك بار كشورها به مرزهای تایید شده تاكید میكنند و به رژیم حقوقیای اشاره میكنند
كه چندان مورد پذیرش همه اعضا نیست. 38 دور مذاكره برای تدوین رژیم حقوقی دریای خزر به نتیجه نینجامیده و همچنان موافقتنامههای جاری میان تهران و مسكو در سالهای اتحاد جماهیر شوروی پا برجاست. حال آستاراخان در خاك روسیه محل رایزنیهای تازه است. سفیر ایران در مسكو در صفحه شخصی خود نوشته است: حجتالاسلام روحانی علاوه بر حضور و سخنرانی در این اجلاس و همچنین انجام دیدارها، با ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه، دیدار و گفتوگو میكند. مهدی سنایی تاکید کرده: گفتوگوی رسانهای و انجام دیدارهای دیگر از برنامه رئیسجمهوری در سفر به آستاراخان روسیه
است. وی یادآور شده: در این اجلاس چهار سند شامل اعلامیه، بیانیه، یادداشت تفاهم در زمینه شیلات و یادداشت تفاهم در زمینه كمكهای اضطراری در خزر به امضا میرسد. سفیر ایران در مسكو ادامه داده: رئیسجمهوری را در این سفر علاوه بر محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه، وزیران كشور و راه و شهرسازی همراهی میكنند. سنایی همچنین خاطرنشان كرده: روحانی عصر دوشنبه، روسیه را به مقصد تهران ترك خواهد كرد. وی در ادامه تاکید کرده است: شركتكنندگان در این اجلاس درباره موافقتنامههای پیشگیری و واكنش به شرایط اضطراری در دریای خزر، حفاظت و بهرهبرداری بهینه از منابع آبی
زنده دریای خزر و آبشناسی و هواشناسی دریای خزر بحث و بررسی و اسناد آن را امضا میكنند. سفیر ایران در مسكو در پایان آورده است: همچنین در این اجلاس، بیانیهای مورد توافق پنج كشور ساحلی به امضا میرسد.
روسیه مشتاقتر از بقیه
اجلاس خزر و تلاش برای تقسیم و مرزبندی این دریاچه بزرگ برای كشورهای همجوار موردی است كه سالها معطل مانده و روسیه مشتاقترین عضو برای تقسیم آن است. از زمان پتر كبیر میتوان گفت، خزر مسئله مهم روسیه شد چراكه این کشور از نظر سیاسی و اقتصادی نیاز شدیدی به دریای آزاد داشت و پترکبیر میخواست با ارتش قدرتمند روسیه بنادر سیاه در جنوب و دریای بالتیک در شمال غرب را به منظور تسهیل تجارت با اروپا در اختیار بگیرد و در عین حال قوای خود را متوجه دریای خزر بنماید. با چنین هدفی بود که جنگ آزوف بین روسیه و عثمانی بر سر دراختیارگرفتن بندر بزرگ آزوف در دریای سیاه درگرفت. سپس
پتر كبیر متوجه جنوب شد و از همان زمان ایران و روسیه دریای خزر را میان خود تقسیم كردند.
هیچ مرز رسمی وجود ندارد
بر اساس کلیه اسناد امضاشده میان شوروی با ایران، تاکنون در دریای خزر هیچگونه مرزی ترسیم نشده و هیچ کشوری از جمله روسیه (بهعنوان یکی از دو طرف اصلی در قراردادهای ایران و شوروی) سندی ندارند که طبق آن خزر تقسیم شده باشد. حتی خود مقامات کشورهای ساحلی از جمله روسیه در تمامی سطوح به صراحت این امر را پذیرفتهاند اما چند سالی است به دلیل اهمیت استراتژیك خزر و مرزهای برخی جمهوریهای بازمانده، ادعاهای جدیدی از سوی آنها مطرح میشود.
ادعای وجود مرز
برخی از كشورهای ساحلی خزر به تقسیمات اداری - داخلی اتحاد شوروی سابق، طبق بدیهیترین اصول حقوقی و حتی سیاسی اعتراض داشته و آن را فاقد اعتبار میدانند چراکه معتقدند مقررات داخلی یک کشور نمیتواند مغایر با تعهدات بینالمللی آن باشد؛ همچنین تعیین مرز نمیتواند یکجانبه ترسیم شود و باید با موافقت کشور مقابل صورت گیرد. اما نباید فراموش كرد این مرزهای شوروی است كه تقسیم شده و نه ایران. بنابراین سهم 20درصدی ایران در دریای خزر همچنان پابرجاست و هیچ كشوری نمیتواند در استفاده از سهم دریای خزر، با توجه به امضای چند قرارداد مهم درخصوص دریای خزر بین روسیه
شوروی با ایران و اینکه چند بند و ماده از این قراردادها مربوط به دریای خزر هستند، شک کند؛ لذا بخشهای خزری این قراردادها نه تنها فسخ نشدهاند بلکه رژیم عینی و تاریخی را ایجاد کردهاند. ایران هم اعتقاد دارد که این اسناد همچنان اعتبار خود را حفظ کردهاند و با توجه به اینکه از یک سو هیچ تحدید حدودی در خزر انجام نشده و از سوی دیگر برای اعمال حاکمیت یک پهنه آبی تحت عناوین دریای سرزمینی یا منطقه ملی تعریف نشده؛ لذا ایران اعتقاد دارد این منطقه برای اعمال حاکمیت باید تعریف شود و مابقی سطح دریا مشاع باقی خواهد ماند.
لزوم تعریف یک منطقه اقتصادی و انحصاری ماهیگیری
در بند 4 ماده 12 قرارداد 1940 ایران و شوروی؛ یک پهنه 10 مایلی فقط برای انحصار ماهیگیری ایجاد شده بود. ایران در نظر دارد که این پهنه آبی مقداری افزایش یابد. این پهنه صرفا مخصوص این کار خواهد بود و در این منطقه هیچ کشور دیگری به جز کشور ساحلی توان ماهیگیری نخواهد داشت. احتمال میرود در مذاکرات جاری این پهنه تا 25 مایل افزایش یابد.
تقسیم منصفانه خزر
ظاهرا كشورمان اعلام کرده است که با توجه به حقوق بینالمللی، رویه جهانی، ویژگیهای خاص دریای خزر و مشاهده عزم دیگر کشورهای ساحلی برای تقسیم بستر؛ با تقسیم بستر به منظور بهرهبرداری از منابع انرژی مخالفت نخواهد کرد، به شرطی که نتیجه تقسیم منصفانه باشد. ایران همچنین اعلام کرده است که تا زمان نهایی شدن تقسیم، هیچ کشور دیگری حق فعالیت در حدود 20درصد اعلامی ایران را در بستر و زیر بستر نخواهد داشت. تاکنون نیز این امر رعایت شده و حتی یک قطره نفت از منطقه مورد ادعای ایران توسط دیگران، بهرهبرداری نشده است.
شیوههای تقسیم منصفانه خزر
ظاهرا ایران خواهان آن است که برای تقسیم بستر و زیر بستر، از الگوها و موارد مهم تحدید حدود در دنیا بهرهبرداری شود. در این زمینه ضرورت توجه به شرایط ویژه و لزوم نیل به نتیجه منصفانه ضروری خواهد بود. حال با توجه به اهمیت و شرایط موجود روحانی به آستاراخان روسیه سفر كرده است.
برنامه روحانی در سفر به روسیه
دکتر روحانی رئیسجمهوری کشورمان به همین منظور از امروز بعدازظهر در اجلاس تازهای که به مناسبت حل مسائل فیمابین در دریای خزر تشکیل شده شرکت خواهد کرد. اعلامیه پایانی اجلاس سران خزر؛ موافقتنامه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری در دریای خزر؛ موافقتنامه حفاظت و بهرهبرداری بهینه از منابع آبی زنده آبی دریای خزر؛موافقتنامه آبشناسی و هواشناسی دریای خزریک بیانیه نیز در پایان اجلاس سران در آستاراخان صادر خواهد شد.