◄ داستان جعبهای که دنیا را تغییر داد
وبلاگ تین نیوز، یونس غربالی مقدم | "مالكم مك لین" 23 ساله در سال1937 در حالی كه در بندر نظارهگر تخلیه آهسته عدلهای پنبه از كامیون خود به كشتی بود، با خود فكر كرد؛ چه میشد اگر به جای بارگیری عدلهای پنبه، كامیون را یكجا روی كشتی میگذاشتند و در بندر مقصد، كامیون را تخلیه میكردند؟ در آن لحظه شاید مالكوم فكر نمیكرد این ایده خلاقانه سرآغاز تحولی بنیادین در عملیات حمل و نقل كالایی شود و الگوهای تجارت جهانی را تغییر دهد.
پشتكار و خلاقیت مالكوم باعث شد در سال 1955 با فروش شركت حمل و نقل خانوادگی خود و ثبت شركت Sea-Land وارد بازار كشتیرانی شود و اولین كانتینر فلزی را در سال 1956 ابداع و 58 كانتینر 35 فوتی را در عرشه كشتی حمل كرده و وارد بندر هوستون نماید. با این ابتكار علاوه بر افزایش قابل توجه ایمنی و سرعت جابجایی كالا، هزینه حمل از 86/5 دلار به ازای هر تن به 16/. دلار كاهش یافت و باعث شد در كمتر از یك دهه، اولین شناور كانتینربر در آبهای سواحل اروپا لنگر اندازد.
شركتهای كشتیرانی اروپایی و ژاپنی به سرعت از منافع كاركردهای كانتینر آگاه شدند و سرمایهگذاری زیادی را در به كارگیری كانتینرهای استاندارد 20 و 40 فوتی كه از مقبولیت بیشتری در حمل ونقل برخوردار بودند شروع كردند و تجهیزات و ماشینآلات خود را با استانداردهای یاد شده توسعه دادند.
ظهور كانتینر، توسعه و به كارگیری آن در بسیاری از كشورهای جهان و نقشآفرینی آن در عرصه حمل و نقل و جابجایی كالا از اوایل دهه 80، موجب شد تا در فرآیند جهانی شدن، ماموریت مهمی برعهده خطوط كشتیرانی قرار داده شود. بدین ترتیب همزمان با جهانی شدن اقتصاد و رشد تجارت جهانی، براهمیت نقش و كاربرد خطوط كشتیرانی نیز در این فرایند افزوده شد. خطوط كشتیرانی مجبور بودند به منظور حفظ رقابتپذیری، بقا و پایداری در عرصه حمل ونقل دریایی به استراتژیهای كاهش هزینه حمل، بهبود بهرهوری و نوآوری در این صنعت دست بزنند تا خواسته كشورها را در فرایند جهانی شدن و رقابتپذیری
تجارت محصولات تولیدی، جامعه عمل بپوشانند.
ساخت و به كارگیری شناورهای غولپیكر در مسیرهای اصلی دریایی به منظور فعالیت در اقتصاد مقیاس و انتخاب استراتژیهای ادغام مابین خطوط كشتیرانی در راستای استفاده بهینه از ظرفیتهای یكدیگر منجر شد تا بنادر كانونی (هاب) منطقهای برای پاسخگویی به تقاضای خطوط منظم كانتینری شكل بگیرد. اما تنها تعداد اندكی از بنادر كانونی كه قابلیت سرویسدهی به خطوط را دارند مورد انتخاب قرار می گیرند و بنادری را كه خطوط منظم اقیانوسپیما آنان را به عنوان بنادر كانونی انتخاب نكنند باید نقش بنادر فیدری را در شبكه بندری ایفا نمایند و ورود و خروج كالا را با واسطه بنادر كانونی
انجام دهند. در چنین شرایطی كشورهایی كه به بنادر اقیانوسی دسترسی دارند با تبدیل بنادر خود به بنادر كانونی و جذب خطوط كشتیرانی، رقابت شدیدی در برآورده ساختن تقاضای بازار با یكدیگر دارند.
در حال حاضر بالغ بر 66 درصد از حجم كالاهای عمومی مبادله شده از طریق دریا كه شمار آن به 650 میلیون TEU میرسد توسط كانتینرها جابجا میشود. از آغاز تاریخ كانتینری شدن جابجایی كالا، ظرفیت كشتیهای كانتینربر از 322 به 22000 TEU رسیده و عمق پای اسكلهها برای پذیرش آن از 6 متر به 18 متر تغییر یافته است. متوسط رشد جابجایی كانتینر از دهه 80 تاكنون حدود 8 درصد در سال بوده است. پیشبینی میشود در 30سال آینده تجارت دریایی علیرغم رشد سایر روشهای حمل ونقل (هوایی، جادهای و ریلی) به جهت پیشرفتهای قابل توجه در فناوری، ایمنی و سرعت جابجایی كالا در آینده حمل و نقل
دریایی، این صنعت، همچنان مقرون به صرفه بوده و سهم غالبی را در حجم تجارت جهانی و جهانی شدن اقتصاد ایفا نماید و به 2 برابر میزان فعلی برسد. لذا رقابتپذیری میان بنادر كانونی جهت جذب و تاثیرگذاری بر خطوط كشتیرانی تشدید شده و بنادر كانونی تمركز بیشتری بر استفاده از سیستمهای هوشمند و اتوماتیك در مدیریت و راهبری عملیات سریع و ایمن بندری و دریایی و توسعه خدمات لجستیكی و مدیریت از راه دور كالا خواهند داشت. با این حال محافظت از حملات احتمالی سایبری و كاهش خطرات قدرتهای سیاسی و نظامی از مهمترین چالشهای پیشروی بنادر كانونی به شمار میروند.
با توجه به روندی كه آینده نظام حمل ونقل دریایی در فرآیند جهانی شدن طی میكند، باید به ظرفیتها و فرصتهای توسعه دریایی كشورمان بیشازبیش توجه كرده و برنامهریزی نمود. بنادر كشورمان در موقعیت ممتاز از نظر جغرافیایی اقتصادی- سیاسی قرار گرفته است لیكن با رقبای سرسخت منطقهای كه از حمایتهای فنی اقتصادی و سیاسی نیز بهرهمند هستند مواجه بوده و باید با بنادری كه در دنیای رقابتی در حال تغییر، به طور مستمر پروژههای متنوع و متعددی را برای جذب خطوط و حفظ قدرت اقتصادی خود در منطقه طرحریزی و پیاده میكنند رقابت نمایند.
اكنون بنادر ایران در وضعیتی قرار دارند كه از یك سو در تلاش برای رفع آثار تحریم و بازگرداندن خطوط كشتیرانی به بنادر بوده و از سوی دیگر برای جذب خطوط كشتیهایی كه مستقیماً به بنادر حاشیه جنوبی خلیجفارس تردد میكنند برنامهریزی و سرمایهگذاری مینمایند و هر دوی اینها نیازمند تدبیر عالمانه و هوشمندانهای است كه سریعاً باید رخ دهد تا معمای توسعهنیافتگی این بخش مهم اقتصادی كشور حل شود. معمایی كه هنوز نقشه راه دستیابی به بنادر اول منطقه خلیجفارس و دریایعمان در چشمانداز ایران 1404 به طور شفاف مشخص و وظایف و مسئولیتهای هریك از
دستگاههای ذیربط در حمل و نقل دریایی به لحاظ كمی و كیفی تبیین نشده است.
با سلام آیا سهم ایران اعم از بخش خصوصی و دولتی در جهانی شدن اقتصاد برآورد شده است؟ و یا اینکه کانتینری شدن تجارت کالایی چه تأثیری بر رشد اقتصاد ایران داشته است؟