بررسی یک سانحه دریایی
تین نیوز | دبیرخانه سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) در کمیته فرعی اجرای مقررات (III) تعدادی از سوانح دریایی گزارش شده به این سازمان را طی ضمیمه ای با هدف مشخص کردن معضلات و دغدغههای کلی IMO منتشر نمود.
این سوانح به طور دقیق توسط کارشناسان خبره بررسی و ریشه یابی شده و درسهای آموزندهای برای دریانوردان در پیشگیری از وقوع سوانح مشابه به همراه دارد. در اینجا یکی از این سوانح را که منجر به مرگ یکی از خدمه، هنگام باز کردن طناب مهار کشتی شد مورد بررسی و تحلیل قرار می دهیم.
درسهای آموختنی از بررسی سوانح دریایی
نوع سانحه: سانحه شغلی حین کار (سانحه بسیار شدید)
نام کشتی و پرچم: ارنست بیوین ـ انگلستان
نوع کشتی: مسافری/ حمل خودرو
ماجرای سانحه چه بود؟
یکی از خدمه عرشه کشتی مسافری رودخانهای، در حین عملیات بازکردن طناب مهار کشتی از بویه طنابگیر که کشتی برای توقف شبانه به آن بسته شده بود، به خاطر گیر کردن پای او در حلقههای طناب، به طرف حفاظ لبه عرشه کشتی کشیده شد و به شدت با آن برخورد کرد و سپس به دریا پرتاب شد. سوی دیگر طناب که در آب فرو رفته بود در میان پرههای پروانه کشتی رفت و با چرخش پروانه، طناب به دور پروانه پیچیده و منجر به این سانحه شد.
در اثر این برخورد، سر و صورت شخص مذکور به شدت آسیب دید و در حالی که بیهوش بود به دریا افتاد. به همین دلیل علیرغم اینکه همکارانش دقایقی بعد او را که به خاطر بر تن داشتن جلیقه نجات به سطح آب آمده بود، از آب گرفتند، او در آب خفه شده بود.
چرا این سانحه اتفاق افتاد؟
مشخص نیست چرا طناب مهار به دور پروانه پیچید. ممکن است کشتی سریعتر از حد معمول برای بازکردن طناب به جلو حرکت کرده باشد یا طناب که بیش از حد باز شده و در آب افتاده بود، جمع نشده و یا اینکه طناب به وایرهایی که از بویه مهار آویزان بوده گیر کرده باشد.
درهنگام عملیات بازکردن طناب، فرمانده نمیتوانست محلی را که طناب به بویه مهار بسته شده بود، ببیند چون دیوارههای پل فرماندهی دید او را به بخشی از عرشه کور کرده بود. بنابراین باید یکی از افسران در حین عملیات از روی عرشه وضعیت طناب مهار را مدام به فرمانده اطلاع میداد. اما هیچ کدام از افسران در آنجا حضور نداشتند. زیرا افسر ارشد که باید بر عملیات این چنینی نظارت میداشت، تأخیر کرده و سر پُست خود حاضر نشده بود؛ افسر دوم که موقتاً پُست را تحویل گرفته بود در آن لحظه برای انجام کاری فوری عرشه را ترک کرده بود و هماهنگی با فرمانده برای عملیات جدا شدن از بویه را به
خدمه تازه کار که در این ماجرا دچار سانحه شد سپرده بود؛ دیگر افسر عرشه که فکر کرده بود سه نفر نیرو برای این عملیات لازم نیست به آن قسمت از عرشه نرفته بود.
فرمانده در حالی که نمیدانست افسر دوم، عرشه را ترک کرده، منتظر بود تا به او پیغام دهد که طناب از بویه آزاد شده است. به نظر میرسد فرمانده و خدمه سانحه دیده از خطرات احتمالی که ممکن است بدون اطلاع دادن وضعیت طناب به فرمانده در حین باز کردن طناب مهار به وجود آید، درک درستی نداشتند.
حفره راهنمای طناب/ حفاظ لبه عرشه
طناب، به جای آن که از داخل حفره راهنمای طناب رد شده باشد، از روی حفاظ لبه عرشه رد شده بود و به احتمال زیاد خدمه سانحهدیده روی حلقههای ایجاد شده طناب، روی عرشه ایستاده بوده است.
در این کشتی هر یک از خدمه یک روش را برای آزاد کردن و جمع کردن طناب اجرا میکردند؛ چون دستورالعمل مشخصی برای بستن و باز کردن طناب مهار وجود نداشت که تعیین کند آیا آن را باید از روی حفاظ لبه عرشه رد کرد یا از داخل حفره راهنمای طناب. با وجود اینکه سطح آموزشهای افراد کشتی بالاتر از حد مورد نیاز بود، برخی از کارهای کشتی مطابق با استانداردهای آموزش داده شده انجام نمیشد. شاید این امر به خاطر ماهیت تکراری این کارها و انجام دادن آنها به دفعات و برای مدتهای طولانی باشد.
خدمه سانحه دیده، آموزشهای لازم را به تازگی در دانشکده گذرانده بود اما مطابقتدادن آن آموزشها با آن همه تفاوتی که در عمل از خدمه ارشد خود میدید، برایش دشوار بود، بنابراین به نظر میرسد او نیز خود را با شرایطی که روی کشتی حاکم بود، تطبیق داده بود.
اگر چه باز کردن طناب مهار، یکی از کارهای متداول در کشتی است با این وجود از دید سیستم مدیریت ایمنی کشتی دور مانده بود، به همین خاطر هیچ گونه ارزیابی ریسک جهت کاهش خطراتی که خدمه را تهدید می کند در مورد این عملیات انجام نشده بود. به این معنی که خطر پیچیدن طناب در پرههای پروانه در حین این عملیات به طور رسمی به خدمه اطلاع رسانی نشده بود.
درسهای آموختنی
- دستورالعملی که مشخص کند آیا طناب مهار کشتی باید از بالای حفاظ لبه عرشه عبور داده شود یا از داخل حفره راهنمای طناب، در کشتی وجود نداشته است.
- حضور یکی از افسران به عنوان ناظر بر انجام این عملیات میتوانست از وقوع این سانحه جلوگیری نماید و به خدمه که روی حلقههای پیچ خورده طناب روی عرشه ایستاده بود، تذکر دهد.
- اگر از بیسیم دستی در حین انجام این عملیات استفاده میشد و فرمانده بیسیم دستی را به افسری که برای این کار تعیین کرده بود میداد، هم برقراری ارتباط آسانتر میشد و هم ابهام در ایفای وظیفه از بین میرفت.
- خطر فرورفتن طناب در آب در نزدیکی پروانه، نه در ارزیابی ریسک کشتی آمده بود و نه در روش اجرایی مهار کردن کشتی با طناب.
- اگر از یک کارشناس دریایی خبره به عنوان مشاور در بررسی ارزیابی ریسک کشتی کمک گرفته میشد، احتمالاً اینگونه خطرات و ریسکهای موجود در عملیات کشتی شناسایی میشد.
- قایقهایی که در رودخانه در نزدیکی کشتی بودند، ممکن بود بتوانند سریعتر از خدمه کشتی خود را به فرد در آب افتاده برسانند. بنابراین با اعلام درخواست کمک به تمام شناورهای حاضر در رودخانه در نزدیکی کشتی، ممکن بود بتوان از تجهیزات و امکانات کمکی آنها برای نجات فرد سانحه دیده کمک گرفت و او را نجات داد.
*مشاور دریایی
مرکز بررسی سوانح دریایی ـ دفتر سازمانهای تخصصی و بینالمللی