دریا از نگاه جامعهشناسی
تیننیوز| در جامعهشناسی دریایی فرصتها و چالشهای جامعه دریایی شناسایی شده و پیامدهای انسانی و اجتماعی آن مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.
متاسفانه با اینکه در حوزه امور دریایی اطلاعات متنوع و گستردهای وجود دارد اما بازنمایی این جامعه و به طور کلی نمایاندن فرهنگ دریایی در حوزههای عمومی به خوبی صورت نگرفته است به طوری که با دقت در کتابهای موجود در مییابیم که هیچ گونه تالیفی در حوزه جامعهشناسی دریا انجام نشده است.
از این رو در نشستهای تخصصی که به عنوان موسس با حضور دیگر موسسان انجمن هیدروگرافی و آبنگاری ایران (مهندس قره داغی،مهندس ثاقب و کاپیتان مزینی فر ) داشتیم ، بحث و بررسیهای فراوانی در خصوص جامعه دریایی صورت گرفت این در شرایطی است که با توجه به اهمیت دریا در ایران و جهان و از سوی دیگر وابستگی صنعت جهانی به مدیریت صحیح در جامعه دریایی، وجود یک گرایش دریایی در حوزه جامعهشناسی به منظور شناخت و آسیبشناسی اجتماعی از مناطق ساحلی اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
جامعهشناسی علمی است که رفتار انسان را در بستر (Context) اجتماعیاش مورد مطالعه قرار میدهد و از این منظر، جامعه دریایی واحد تحلیل جامعهشناسی دریایی است چراکه شناخت دریا، جامعه دریایی و ارتباط متقابل آنان و پیامدهای اجتماعی و انسانیاش را مورد واکاوی دقیق قرار میدهد. براین اساس جامعه دریایی نیز شامل کلیه افراد و نهادهایی هستند که با اهداف و منافع مشترک و یا گاها" متفاوت با واقعیتی به نام دریا در تعامل هستند.
در این راستا باید تلاش شود تا علم اجتماعی را با جامعه دریایی سازگار کرد و این خوان نعمت گسترده را در سیطره خود درآورد. اساسا" جامعه شناسی دریا میتواند به طور بالقوه پیوند میان جامعه انسانی و دریا را ایجاد کند و به دقت مورد مطالعه قرار دهد بخصوص که در جامعهشناسی دریایی فرصتها و چالشهای جامعه دریایی شناسایی میشود و پیامدهای انسانی و اجتماعی آن مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.
اما اولین قدم برای شناخت کنشگران و ارتباطات فردی و بین نهادی در این حوزه، ایجاد نهادهای واسطه یا همان انجمنهای علمی و صنفی در این حوزه است که خوشبختانه انجمن هیدروگرافی و آبنگاری ایران در این راستا تاسیس شده است زیرا در نبود هر گونه اطلاعات جامعی که کانون بانک اطلاعاتی جامعه بهره برداران دریایی باشد ما نمیتوانیم شناخت جامعی از گروه هدف داشته باشیم این در حالی است که به دلیل تصمیمگیریهای یکسویه و جزیرهای عمل کردن ، ما شاهد موازی کاری و بعضا" کژ کارکردی نهادهای ذیربط دریایی هستیم که موجب بروز صدمات غیر قابل جبرانی
به زیست بوم دریایی شده است.
سواحل و مناطق دریایی به خاطر ظرفیتهای ارائه خدمات انرژی، حمل و نقل، مواد غذایی، اشتغال، گردشگری و تفریحی دارای اهمیت فراوانی است که به نوعی مباحث نظری از جمله فیزیک دریا، زیست شناختی، حقوق دریا یا علم اقتصاد را در خود جای میدهد و به همین دلیل لزوم شناخت این متغیرهای دخیل در حوزههای آبی کشور در قالب یکپارچهسازی مدیریت سواحل، اهمیت نگاه جامعهشناسانه به بهرهبرداران دریایی را دو چندان میکند.
خلاء جامعه شناسی دریایی هنگامی احساس میشود كه معمولاً در تحلیل مسائل دریایی از شناخت ظرفیتهای شهرهای ساحلی نادرست عمل کنیم زیرا این بی توجهی به جاذبههای بالقوه گردشگری و نبود اشتغال بهینه در استانهای ساحلی جنوبی، پیامدهای اجتماعی فراوانی را به ساکنان این منطقه تحمیل کرده است که این وضعیت نابهسامان؛ معلول عدم شناخت علمی جامعه، پتانسیلهای اقتصای، سرمایههای اجتماعی و رابطه متقابل آنها است.
سهم دریا در تولید ناخالص ملی در کشورهای پیشرفته از جمله اتحادیه اروپا 50 درصد است اما این رقم در ایران به دو درصد میرسد که این واقعیت، توجه به اقتصاد دریا محور را ضروری و الزامآور میکند زیرا از منظر اجتماعی جاذبههای گردشگری و سکونتی در مناطق ساحلی، این مناطق را هدف فعالیتهای بزرگ اقتصادی و اجتماعی قرار داده است.
اهمیت ساحل و فراساحل به گونهای است که حدود دو سوم جمعیت جهان در در حاشیههای دریاها استقرار پیدا کردهاند و نکته در خور توجه اینکه حدودا" 80 درصد شهرهای بزرگ تجاری جهان در مناطق ساحلی استقرار دارند؛ اما علیرغم اینکه سواحل جنوبی کشورمان بخوبی میتواند مهاجر پذیر باشد و جمعیت بیشتری را جذب کند و پاسخگوی سیاستهای اقتصادی و اجتماعی باشد، متاسفانه اراده لازم در میان مسئولان ذیربط در این زمینه وجود ندارد زیرا تحقق این امر مهم مستلزم تامین زیرساختهای اقتصادی و گردشگری تحت آمایش سرزمینی و به طور کلی رفع موانع توسعهای است.
در پایان شایان ذکر است، اهمیت دریا در زندگی اجتماعی بایستی بیش از پیش بازنمایی شود زیرا ایران با وجود سواحل گسترده دریایی در مناطق شمالی و جنوبی، یک کشور دریایی محسوب میشود که این پتانسیلهای بالقوه ضرورت ایجاد درس جامعهشناسی دریایی را در سر فصلهای آموزشی مقاطع تحصیلی کلیه رشته های دریایی و صنایع دریایی مشخص میکند.
*جامعهشناس و عضو انجمن جامعهشناسی ایران؛