در رثای عیسی امیدوار/ بدرود با جهانگرد تا جهان دیگر

برخی انسان ها تنها از جهان عبور نمی کنند؛ جهان را برای دیگران روایت می کنند. «سفر به مثابه فهم انسان» جوهره زیست و کنش برادران امیدوار بود؛ نسلی که سفر را نه ابزار فتح جغرافیا، بلکه راهی برای شناخت انسان، فرهنگ و گفت وگوی فرهنگ ها برگزید.

عیسی امیدوار، از آخرین بازماندگان این نسل اثرگذار، دوربین، یادگارهای سفر و خاطراتش را بر زمین گذاشت و راهی افقی دیگر شد؛ رخدادی که نه فقط پایان یک زندگی، بلکه پایان فصلی از جهانگردی نجیب و انسانی ایران به شمار می آید.

5 مهرماه 1382 در روز جهانی گردشگری افتخار داشتم تا در کنار وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی کشور در آیین افتتاح موزه برادران امیدوار، حضور داشته باشم، آن سال نخستین موزه جهانگردی و پژوهشی ایران، با نمایش آثار و یادگارهای سفر 10 ساله برادران امیدوار، در مجموعه تاریخی سعدآباد شکل گرفت و تا به امروز بارها از این موزه همراه با خانواده، دوستان و همکارانم بازدید داشته ام و بازدیدکنندگان از نسل های مختلف و گروه های سنی متفاوت را در این موزه دیده ام و با آن ها هم سخن شده ام.

برادران امیدوار تنها جهانگرد نبودند؛ آنان روایتگران صلح، گفت وگو و همزیستی ملت ها بودند. در روزگاری که جهان هنوز ناشناخته تر و فاصله میان ملت ها عمیق تر از امروز بود، با شجاعت، کنجکاوی و ایمان به انسانیت، مسیرهایی را پیمودند که امروز در حافظه زنده گردشگری ایران، مستندسازی فرهنگی و پژوهش های انسان شناختی، همچنان الهام بخش است.آنان از نخستین کسانی بودند که تصویر ایران را در روایت جهانی سفر، از قالب صرفاً جغرافیایی خارج کرده و به سطحی انسانی، فرهنگی و تمدنی ارتقا دادند؛ تصویری که امروز نیز یکی از سرمایه های قدرت نرم ایران در حوزه گردشگری محسوب می شود.

در نظر من، "عبدالله" و "عیسی" امیدوار پیشگامان «گردشگری مسئولانه» هستند، نسلی که برادران امیدوار نماینده آن بودند، جهان را پیش از آنکه مقصدی برای تجارت باشد، فرصتی برای شناخت انسان می دید. امروز نیز که گردشگری بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به مفهوم گفت وگوی فرهنگی ، صلح و نزدیکی ملت هاست، این میراث معنایی ارزشمندتر از همیشه است.شعار ماندگار آنان «همه متفاوت، همه خویشاوند» همچنان پیامی زنده برای جهان امروز و چراغی روشن برای حافظه سفر این سرزمین است؛ نگاهی که گردشگری را نه صرفاً جابه جایی انسان ها، بلکه پلی میان فرهنگ ها، ملت ها و دل ها می دانست.

سال 1402 خورشیدی با همت خانم نجیبه موسوی مدیر موزه برادران امیدوار، این بخت را داشتم تا در عمارت تاریخی کوشک، در یک گفتگوی تصویری با زنده یاد عیسی امیدوار، از او درباره دغدغه هایش در حوزه "خیر جمعی و میراث فرهنگی" سوالاتی پرسیدم و تجارب این انسان ارزشمند ثبت و ضبط شد که خوشبختانه در آرشیو معاونت میراث فرهنگی کشور نگهداری می شود و امیدوارم روزی آن تجارب و خاطرات ارزنده در قالب فیلمی مستقل، منتشر شود و در دسترس علاقه مندان قرار گیرد.

بی تردید آثار، سفرنامه ها، تصاویر و مستندهای برادران امیدوار، بخشی از حافظه زنده و انسانی گردشگری ایران است و صیانت و معرفی میراث پیشگامان این عرصه، مسئولیتی فرهنگی برای امروز ماست.نام "عیسی" در کنار نام برادرش "عبدالله"، فراتر از یک خاطره و بخشی ماندگار از حافظه تاریخی و انسانی گردشگری ایران خواهد ماند.سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگزمرده آن است که نامش به نکویی نبرند.

*مدیرعامل هگتا