◄ خطر تعطیلی کمیته اکوتوریسم در وزارتخانه؛ هشدار جهانشاهی درباره کوچک‌سازی دولت و فرصت از دست رفته ۲۰۲۷

طرح کوچک سازی دولت و ادغام نهادهای اجرایی، زنگ خطر جدی را برای تنها متولی اکوتوریسم و گردشگری سبز در وزارتخانه به صدا درآورده است. در حالی که محمد جهانشاهی، دبیر کمیته ملی طبیعت گردی و عضو شورای جهانی گردشگری پایدار (GSTC)، سال ۲۰۲۷ را فرصتی طلایی برای تبدیل «پایداری» به منطق اصلی تصمیم گیری در گردشگری ایران می داند، مصوبه اخیر شورای عالی اداری برای حذف یا ادغام «کمیته ملی طبیعت گردی» عملاً به معنای تعطیل کردن بحث اکوتوریسم در وزارتخانه است.

تهدید جدی؛ تعطیلی اکوتوریسم در وزارتخانه

به گزارش سرویس گردشگری تین نیوز، بر اساس مصوبه شورای عالی اداری در راستای چابک سازی و کوچک سازی ساختار اجرایی کشور، فهرستی سیزده گانه از نهادها برای ادغام یا ساماندهی تعیین شده است. در این فهرست، نهادهایی چون «کارگروه توسعه گردشگری» و «کمیته ملی طبیعت گردی و اکوتوریسم» که ذیل شورای عالی گردشگری فعالیت می کنند نیز دیده می شوند.

این در حالی است که کمیته ملی طبیعت گردی، تنها نهاد در وزارتخانه است که به صورت تخصصی به اکوتوریسم و گردشگری سبز و پایدار می پردازد. قرار است این کمیته در ذیل «شورای عالی میراث» قرار بگیرد؛ شورایی که به اذعان کارشناسان، مدت هاست تشکیل جلسه نداده و عملاً غیرفعال است. این اقدام نه تنها دستاوردهای این حوزه را تهدید می کند، بلکه به معنای تعطیل کردن عملی بحث اکوتوریسم و گردشگری پایدار در وزارتخانه خواهد بود.

فرصت ۲۰۲۷؛ پایداری به مثابه منطق تصمیم گیری

این تهدید در حالی مطرح می شود که جهانشاهی نگاه بلندمدتی به سال ۲۰۲۷ دارد. او نام گذاری سال ۲۰۲۷ به عنوان «سال بین المللی گردشگری پایدار و تاب آور» را تنها یک مناسبت تقویمی نمی داند. به باور او، اهمیت این نام گذاری برای ایران در آن است که موضوع پایداری از سطح یک توصیه تخصصی فراتر برود و به بخشی از منطق تصمیم گیری و مدیریت گردشگری تبدیل شود.جهانشاهی تصریح می کند: «پایداری نباید در حد شعار، بیانیه یا برگزاری همایش باقی بماند؛ باید در مجوزها، سرمایه گذاری ها، آموزش، مدیریت مقاصد و ارزیابی عملکرد گردشگری وارد شود. در غیر این صورت، نام گذاری سال ۲۰۲۷ می تواند به یک رویداد نمادین بی اثر تبدیل شود.»

از ترکیه چه بیاموزیم؟ یادگیری، نه کپی برداری

جهانشاهی عضویت ایران در شورای جهانی گردشگری پایدار (GSTC) را یک فرصت حرفه ای برای نزدیک تر کردن تجربه ها و استانداردهای جهانی به نیازهای کشور می داند. او با تاکید بر اینکه ایران نباید صرفاً کپی بردار نسخه های خارجی باشد، به تجربه موفق ترکیه اشاره می کند. ترکیه از سال ۲۰۲۳ برنامه ملی گردشگری پایدار خود را با همکاری GSTC تدوین کرد و امروز با صدور بیش از ۱۹,۰۰۰ گواهی پایداری برای بخش های مختلف گردشگری، در رتبه چهارم جهان قرار دارد.مهم ترین درس این تجربه برای ایران، تطبیق دانش جهانی با واقعیت های بومی است. ایران با چالش های جدی مانند کمبود آب، تغییرات اقلیمی، فشار بر منابع طبیعی و محدودیت های سرزمینی مواجه است و الگوی اجرایی باید متناسب با این شرایط طراحی شود.

تغییر معیار موفقیت؛ از تعداد گردشگر به تاب آوری مقصد

جهانشاهی بر تغییر نگاه کمی به گردشگری تاکید می کند و می گوید موفقیت تنها با تعداد گردشگر، تخت های اقامتی یا حجم سرمایه گذاری سنجیده نمی شود. معیار اصلی موفقیت باید حفظ منابع، بهره وری، تاب آوری در برابر بحران ها و توزیع منافع برای جوامع محلی باشد.او برای سال ۲۰۲۷ یک برنامه ملی عملیاتی پیشنهاد می دهد که بر پنج محور استوار است:

1. ورود ملاحظات زیست محیطی به تصمیم گیری ها: مدیریت پسماند، فاضلاب و مصرف آب و انرژی در برنامه ریزی مقاصد

2. ارتقای بهره وری منابع: مدیریت هوشمند مصرف آب و انرژی، کاهش آثار محیطی و خرید مسئولانه در تاسیسات گردشگری

3. تدوین شاخص های سنجش پذیر: بدون شاخص، نمی توان پیشرفت پایداری را سنجید. شاخص ها باید بر اساس شرایط ایران تعریف شده و مبنای اصلاح سیاست ها قرار گیرند.

4. تغییر رفتار: تشویق رفتار مسئولانه در گردشگران و ارائه دهندگان خدمات از طریق آموزش و اطلاع رسانی.

5. تقویت همکاری بین بخشی: هماهنگی میان بخش های محیط زیست، انرژی، آب، حمل ونقل و میراث فرهنگی.

جهانشاهی تاکید می کند که نباید منتظر آغاز سال ۲۰۲۷ ماند؛ اقدامات باید از هم اکنون آغاز شود تا در پایان سال بتوان درباره نتایج واقعی سخن گفت، نه صرفاً درباره تعداد همایش ها و نشست ها.

ضرورت طراحی الگوی بومی برای ایران

جهانشاهی در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه خود به آینده گردشگری ایران را بر سه ویژگی اصلی استوار می داند: پرهیز از نگاه صرفاً کمی و اقتصادی به گردشگری، تاکید بر تطبیق استانداردهای جهانی با واقعیت های ایران، و اعتقاد راسخ به اینکه پایداری باید به منطق تصمیم گیری (insistence) تبدیل شود.او با اشاره به سوابق خود از جمله مشارکت جدی در انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES) از سال ۲۰۱۲، ثبت جهانی بیابان لوت در یونسکو، توانمندسازی جوامع محلی و ایده پردازی روز ملی بوم گردی در تقویم رسمی کشور، تاکید می کند که حرکت در مسیر گردشگری پایدار برای ایران نیاز به کپی برداری از نسخه های خارجی ندارد، بلکه باید با بهره گیری از تجارب جهانی، الگویی متناسب با ویژگی های اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود طراحی کند؛ الگویی که تعادل میان رونق اقتصادی و حفاظت از سرمایه های طبیعی و فرهنگی را برقرار سازد.