◄آثار اقتصادی واگنهای عریض مسافری
وبلاگ تیننیوز، عباس قربانعلی بیک | بر اساس آمار اتحادیه بین المللی راهآهنها در سال 2014 راهآهن ژاپن (که خطوط و ناوگان آن در نیمه دوم دهه 80 میلادی به شش شرکت مسافری واگذار شد) با حدود 19500 کیلومتر شبکه ریلی که 7700 کیلومتر آن دوخطه و 11700 کیلومتر آن برقی بوده جمعا بیش از 1/9 میلیارد مسافر (260 میلیارد نفر کیلومتر) جابجا کرده است.
ژاپنیها بیش از نیم قرن پیش با هدف رفع گلوگاه حمل و نقل حومه برای دسترسی به شهرهای بزرگ خود اقدام به طراحی و احداث اولین راهآهن سریعالسیر دنیا کردند که نتیجه آن در سال 1964 منجر به انقلابی عظیم در حمل و نقل شد و به عنوان یک رویداد استثنایی روند روبه افول حمل و نقل ریلی دنیا را متحول نمود و با دو دهه تقدم بر اروپاییها که بدلیل اشباع خطوط هوایی به این سو رفتند، توانستند فناوریهای ارزشمندی را توسعه دهند.
با عنایت به جدول هزینه و درآمد راهآهنها (سال 2007 UIC، صفحه 102) و تغییر نسبت درآمد به هزینه از 65% به 110% طی سالهای 1985 و 1990 در راهآهن ژاپن پس از خصوصیسازی، به نظر میرسد تصمیمات عقلایی مهندسین در زمان طراحی شبکه و قطار سریع (از جمله واگنهای عریض) و انتخاب الگوی صحیح خصوصی سازی (با رویکرد پیوستگی عمودی) را میتوان از مهمترین عوامل موفقیت این تجربه استثنایی برشمرد.
برای یک مقایسه دیگر میتوان به تجربه راهآهن سوئد اشاره نمود که در دهه آخر قرن بیستم برای کاهش زمان سیر قطارهای مسافری بدون سرمایهگذاری سنگین احداث خطوط سریعالسیر برخلاف کشورهای پرجمعیت اروپایی اقدام به طراحی و ساخت قطارهای خودکشش X2000 (یک لکوموتیو برقی و 5 واگن مسافری در طرح اولیه) نمود که با قابلیت کج شوندگی، Tilting، امکان عبور سریعتر از قوسهای خطوط قدیمی را فراهم میکنند.
در اقدامی جدید این کشور از سال 2005 جایگزینی نسل جدیدی از قطارهای خودکشش با نام Regina 250 بجای قطارهای X2000 را آغاز نمود که چند ویژگی ممتاز آنها قابل توجه و تامل است، یکی سرعت بالاتر 250 بجای 200 که میتواند به 320 نیز برسد، دوم قابلیت کج شوندگی بهتر که زمان سیر را در مقایسه با قطارهای کنونی کج شونده 10% کاهش میدهد، سوم عرض بیشتر این واگنها که امکان استفاده از 5 ردیف صندلی بجای 4 ردیف (درجه معمولی) یعنی 25% ظرفیت بیشتر را فراهم مینماید که نهایتا با چینش مناسبتر صندلی ها با گام کمتر توانسته اند ظرفیت مشابه یک قطار 6 واگنه X2000 با یک لکوموتیو را با 4 واگن خودکشش ایجاد کنند.
با توجه به پیشرفت قابل توجه طرح راهآهن سریعالسیر تهران- اصفهان به عنوان اولین خط سریعالسیر کشور و الگو شدن این طرح برای سایر خطوط سریعالسیر و بر اساس طرح پیشبینی شده برای ناوگان مسافری نیاز به 22 قطار خودکشش 8 واگنه 550 نفره میباشد که چنانچه از واگنهای عریض (با الگوی ژاپنی، سوئدی و چینی و ...) استفاده گردد میتوان تعداد واگنهای مورد نیاز را حداقل با 25% کاهش به 6 دستگاه رساند که این امر علاوه بر کاهش سرمایهگذاری اولیه موجب کاهش هزینه بهرهبرداری، تعمیرات و هزینه انرژی تقریبا با همین نسبت میگردد که با الگوبرداری مناسب از تجربیات کشورهای موفق در این
زمینه میتوان این نسبت کاهشی را تا 33% رساند.
هرچند هزینه ناوگان اولیه این طرح نزدیک هزینه زیرسازی و ابنیه فنی برآورد شده ولی با افزایش ترافیک طی سالهای آتی باید سرمایهگذاری بالاتری در ناوگان صورت پذیرد که در مطالعات مهندسی ارزش سال 87 این بخش حدود 50% هزینه کل را به خود اختصاص میداد و چنانچه رویکرد پیشنهادی برای انتخاب و خرید ناوگان اتخاذ شود میتوان آثار بسیار مثبت آنرا در طرح مذکور و طرح های آینده ریلی مشاهده کرد.