◄ پندهایی از رونمایی اولین هواپیمای برقی چین برای راه آهن / گام بزرگ چین در تجاری سازی پروازهای الکتریکی با CE-25A
عباس قربانعلی بیک معتقد است: پرواز سرنشین دار هواپیمای الکتریکی کاماک، مسیر تجاری سازی هوانوردی برقی را هموار کرد؛ مسیری که مشابه ضرورت گذار ایران از لکوموتیوهای قدیمی به فناوری هیبرید و الکتریکی در صنعت ریلی است.
چین با انجام نخستین پرواز سرنشین دار یک هواپیمای مسافربری تمام الکتریکی، گامی عملی در مسیر تجاری سازی هوانوردی برقی برداشته است. نمونه اولیه CE-25A ساخت شرکت دولتی کاماک (COMAC) روز 14 نوامبر در بینژو استان شاندونگ با دو خلبان و یک مهندس آزمون پرواز به پرواز درآمد. کاماک می گوید همه سامانه ها به طور عادی کار کرده اند. این پرواز در واقع نخستین پرواز این هواپیما نبود؛ CE-25A از دوم فوریه سال جاری میلادی ۱۹ پرواز آزمایشی خودکار و بدون سرنشین را پشت سر گذاشته و اکنون سازمان هوانوردی غیرنظامی چین (CAAC) در حال بررسی درخواست گواهی نوع (Type Certificate) آن است (تین 327102).
هواپیمای مسافربری منطقه ای CE-25Aبا دم T شکل به جای ملخ، ۱۰ فن الکتریکی مجرایی (ducted fan) روی بال های خود دارد؛ پنج فن در هر سمت. مشخصات اعلام شده شامل سرعت کروز ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت، برد ۴۰۰ کیلومتر (حدود ۲۵۰ مایل)، سقف پرواز ۲۴۰۰ متر و حداکثر وزن برخاست ۱۰ تن است. این هواپیما برای ۱۹ مسافر طراحی شده و قرار است در مسیرهای تجاری کوتاه مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، پذیرش درخواست گواهی نوع توسط CAAC تنها آغاز فرآیند بررسی صلاحیت پروازیست و به معنای نزدیک بودن پروازهای تجاری بامسافر نیست؛ کاماک هنوز تاریخ ورود به خدمت تجاری اعلام نشده است.
برنامه CE-25A مدت ها در سکوت خبری پیش می رفت. کاماک در نوامبر ۲۰۲۳ ماکتی از این هواپیما را در نمایشگاه بین المللی واردات شانگهای به نمایش گذاشت که روی پلاک آن برد ۴۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر و حداکثر سرعت کروز ۴۰۰ کیلومتر بر ساعت درج شده بود. هواپیمای واقعی با شماره ثبت B-0EFH زمانی علنی شد که عکس های آن در ۲۸ اکتبر در شبکه های اجتماعی منتشر شد.

بیشتر بخوانید:
پندهای همکاری ایرباس، زیمنس و رولزرویس در توسعه هواپیمای هیبرید
پیوند با CATL و باتری های پرانرژی:
گمانه زنی اصلی درباره تأمین کننده باتری به CATL، غول باتری سازی چین، اشاره دارد. در ژوئیه ۲۰۲۳، کاماک، CATL و دانشگاه جیائو تونگ شانگهای یک سرمایه گذاری مشترک با سرمایه ثبت شده ۶۰۰ میلیون یوان برای توسعه هواپیمای الکتریکی تشکیل دادند. CATL در همان زمان باتری «متراکم» (condensed) خود را رونمایی کرده بود که ادعا می شد چگالی انرژی آن در سطح سلول تا ۵۰۰ وات ساعت بر کیلوگرم می رسد و در حال آزمایش سلول ها بر اساس استانداردهای هوانوردی بود. با این حال، هیچ یک از دو شرکت تأیید نکرده اند که چه باتری ای در CE-25A به کار رفته است. چگالی انرژی حدود ۵۰۰ وات ساعت بر کیلوگرم مدت ها به عنوان هدف لازم برای ممکن شدن پرواز الکتریکی در مقیاس تجاری شناخته می شود.
مقایسه با رقبای غربی:
کاماک در پرواز با یک نمونه نمایشی بزرگ الکتریکی تنها نیست. در اوت گذشته، Heart Aerospace هواپیمای X1 خود را در پلاتسبورگ نیویورک به مدت ۲۷ دقیقه به پرواز درآورد؛ هواپیمایی با وزن ۲۵ هزار پوند و طول بال ۱۰۶ فوت که Heart آن را بزرگ ترین هواپیمای تمام الکتریکی پروازکرده تاکنون می نامد. Eviation نیز در سپتامبر ۲۰۲۲ هواپیمای ۹ نفره Alice را پرواز داد اما در اوایل ۲۰۲۵ بیشتر کارکنان خود را تعدیل کرد. نزدیک ترین مقایسه غربی همچنان Heart است که در سال ۲۰۲۲ مدل ۱۹ نفره ES-19 را کنار گذاشت و به سراغ ES-30 با ۳۰ صندلی رفت. ES-30 اکنون برای افزایش برد به توربوژنراتورهای ذخیره متکی است و BAE Systems روی باتری آن کار می کند.
ورود به خدمت Heart سال ۲۰۳۱ هدف گذاری شده و ادعا می شود هزینه های عملیاتی آن بیش از ۴۰% کاهش خواهد یافت. در مقایسه، ES-30 در حالت تمام الکتریکی برد حدود ۲۰۰ کیلومتر دارد و در حالت هیبریدی تا ۸۰۰ کیلومتر می رسد.
پرواز سرنشین دار CE-25A نشان دهنده پیشرفت واقعی در حوزه ای است که سال ها به عنوان یک چالش فنی دشوار شناخته می شد. با این حال، گواهی نوع، تولید انبوه باتری های هوانوردی و ساخت زیرساخت های لازم از جمله موانع پیش رو هستند. خبر 9 سال پیش (28 نوامبر ۲۰۱۷): سه شرکت پیشرو صنعتی اروپا (ایرباس، زیمنس و رولزرویس) برای توسعه هواپیمای مسافری الکتریکی E-FanX، هواپیمای Bae146 را با سه پیشرانه توربوفن و یک فن الکتریکی را در 2020 آزمایش نمودند (تین 157020).
* با وجود رونمایی اولین لوکوموتیو هیبرید ایران (بلکه جهان) در سال 1380 (تین 299355)، امضاء دو تفاهم نامه اخیر برای ورود راه آهن به این فناوری را باید مغتنم دانست و برای تبدیل قطارهای خودکشش حومه و ترنست به هیبرید و الکتریکی اقدام نمود.
