| کد خبر ۳۲۷۳۶۰
کپی شد

◄ بررسی سانحه پرواز ۷۹۰۸ هواپیمایی کاسپین در مسیر تهران ـ ایروان بازماندگان

ناصر صفاری کارشناس ارشد هوانوردی در یادداشتی تخصصی به بررسی سانحه سقوط پرواز ۷۹۰۸ هواپیمایی کاسپین در مسیر تهران ـ ایروان پرداخته و علل فنی سانحه، ترکیب سرنشینان، بحران احراز هویت و پیامدهای حقوقی برای بازماندگان را شرح داده است.

بررسی سانحه پرواز ۷۹۰۸ هواپیمایی کاسپین در مسیر تهران ـ ایروان بازماندگان
تین نیوز |

۱. مقدمه و مشخصات سانحه
در روز چهارشنبه ۲۴ تیرماه ۱۳۸۸ برابر با ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۹، یک فروند هواپیمای توپولف TU-154M متعلق به شرکت هواپیمایی کاسپین، به علامت ثبت EP-CPG و شماره پرواز ۷۹۰۸، در مسیر تهران به مقصد ایروان، حدود ۱۶ دقیقه پس از برخاستن از فرودگاه بین المللی امام خمینی، در حوالی روستای جنت آباد در ۱استان قزوین سقوط کرد.

در این سانحه تلخ، تمامی ۱۶۸ سرنشین هواپیما شامل ۱۵۳ مسافر و ۱۵ نفر خدمه جان خود را از دست دادند.
شدت برخورد هواپیما با زمین به حدی بود که بدنه و بخش های مختلف آن متلاشی شد و عملیات شناسایی پیکر جان باختگان با دشواری های جدی روبه رو گردید.

این سانحه از چند جهت اهمیت ویژه ای دارد؛ از جمله علل فنی و عملیاتی سقوط، ترکیب ملیتی و اجتماعی مسافران، حضور اعضای تیم ملی جودوی نوجوانان ایران و موضوع مهم مغایرت هویت تعدادی از افراد اعزامی با اسامی ثبت شده در فهرست پرواز.

۲. علت اصلی سقوط هواپیما

بر اساس گزارش نهایی بررسی سانحه، علت اصلی سقوط، شکست ناشی از خستگی فلز در دیسک مرحله اول کمپرسور فشار ضعیف موتور شماره یک هواپیما بود.
بررسی های فنی نشان داد که در اثر ایجاد ترک های ناشی از خستگی فلز، بخشی از دیسک کمپرسور از هم گسیخته و قطعات جداشده با برخورد به بخش های مختلف هواپیما، آسیب های گسترده ای ایجاد کردند.
این قطعات به خطوط هیدرولیک و سوخت آسیب رساندند و در نتیجه، ترکیب سوخت و سیال هیدرولیک با شرایط حرارتی ایجادشده، موجب آتش سوزی در بخش انتهایی هواپیما شد.
آسیب به سامانه های هیدرولیک و اجزای مکانیکی کنترل پرواز، از جمله میله های انتقال فرمان به سطوح کنترلی، شرایطی ایجاد کرد که خلبانان عملاً توانایی لازم برای کنترل هواپیما را از دست دادند.
در نهایت هواپیما وارد وضعیت پروازی غیرقابل کنترل شد و با زمین برخورد کرد.

در گزارش بررسی سانحه همچنین به عوامل کمکی از جمله موارد مرتبط با نگهداری و بازرسی موتور، رعایت نشدن برخی دستورالعمل های عملیاتی شرکت و نحوه مدیریت شرایط اضطراری اشاره شده است.
بنابراین، این سانحه را نمی توان صرفاً یک نقص ناگهانی موتور دانست؛ بلکه زنجیره ای از خرابی فنی، آسیب به سامانه های حیاتی و عوامل سازمانی و عملیاتی در وقوع آن نقش داشته اند.

۳. ترکیب ملیتی و اجتماعی سرنشینان

پرواز ۷۹۰۸ تنها یک پرواز عادی بین المللی نبود، بلکه ترکیبی از مسافران ایرانی، ایرانیان ارمنی تبار و اتباع کشورهای دیگر را در خود جای داده بود.
بر اساس گزارش های منتشرشده در رسانه های ایرانی و ارمنی، در میان جان باختگان افراد زیر حضور داشتند:
- شهروندان ایرانی- ایرانیان ارمنی تبار- اتباع جمهوری ارمنستان- اتباع گرجستان- اتباع کانادا- ایرانیان دارای تابعیت دوگانه
در گزارش های اولیه، شمار ارمنی های حاضر در پرواز متفاوت اعلام شد. مقام های هوانوردی ارمنستان در گزارش روز بعد از سانحه، از ۳۶ ارمنی در میان قربانیان خبر دادند که سه مسافر و دو نفر از خدمه تابعیت جمهوری ارمنستان داشتند.
از جمله افراد شناخته شده حاضر در این پرواز می توان به اعضای تیم ملی جودوی نوجوانان ایران، لون داویدیان نماینده دوره ششم مجلس شورای اسلامی و برخی چهره های فرهنگی و علمی اشاره کرد.

۴. موضوع بسیار مهم: مغایرت هویت سه نفر از اعضای تیم جودوی نوجوانان

یکی از حساس ترین ابعاد این سانحه، موضوع حضور سه ورزشکار با هویت اشخاص دیگر در فهرست اعزامی تیم جودوی نوجوانان ایران بود.
بر اساس گزارش های رسانه ای و پیگیری های بعدی، مشخص شد سه جودوکار نوجوان که نامشان در فهرست اعزامی ثبت شده بود، در واقع در هواپیما حضور نداشتند و سه ورزشکار دیگر با استفاده از هویت آنان در پرواز شرکت کرده بودند.
این سه مورد عبارت بودند از:

۱. وحید باقرپور با هویت یحیی باقرپور
۲. مجتبی عزیزاللهی با هویت مصیب عزیزاللهی
۳. محمد ملکشاهی با هویت ایمان زینی وند

این موضوع پس از سانحه و در جریان پیگیری وضعیت اعضای تیم ورزشی آشکار شد و گزارش هایی از تأیید آن توسط مسئولان نظارتی کشور منتشر گردید.

اهمیت این موضوع تنها به تخلف در فرایند اعزام ورزشی محدود نمی شود؛ بلکه از منظر ایمنی هوانوردی، امنیت پرواز، صحت اطلاعات مسافران و مسئولیت حقوقی شرکت های هواپیمایی و سازمان های مرتبط، موضوعی بسیار جدی است.

در واقع، فهرست مسافران باید نشان دهنده هویت واقعی اشخاصی باشد که سوار هواپیما شده اند، نه صرفاً اسامی افرادی که در فهرست اولیه یا اسناد اعزامی درج شده اند.

۵. دشواری های شناسایی پیکرها و احراز هویت قربانیان

یکی از مهم ترین مشکلات پس از سانحه، شدت تخریب هواپیما و وضعیت دشوار پیکرهای جان باختگان بود.
در چنین شرایطی، تطبیق اسامی فهرست پرواز با هویت واقعی قربانیان صرفاً از طریق اسناد مسافرتی یا شناسایی ظاهری امکان پذیر نیست.

روش های علمی و پزشکی قانونی از جمله بررسی سوابق دندان پزشکی، مشخصات پزشکی، اثر انگشت در صورت امکان و آزمایش های ژنتیکی DNA می توانند در احراز هویت قطعی قربانیان نقش تعیین کننده داشته باشند.

در این سانحه، به دلیل وجود مغایرت هویتی در تعدادی از مسافران، ضرورت تطبیق سه مجموعه اطلاعات بیش از پیش اهمیت پیدا می کرد:
- فهرست رسمی مسافران شرکت هواپیمایی- اسناد شناسایی و گذرنامه افراد- نتایج شناسایی پزشکی قانونی و آزمایش های ژنتیکی
نکته اساسی این است که هویت واقعی فرد جان باخته باید مستقل از نام درج شده در بلیت یا فهرست پرواز احراز شود.

۶. پیامدهای حقوقی و مالی مغایرت هویت مسافران

موضوع مغایرت هویت مسافران می تواند آثار حقوقی و مالی قابل توجهی برای خانواده های قربانیان ایجاد کند.
در حالت عادی، شرکت هواپیمایی بر اساس اطلاعات ثبت شده در سامانه پذیرش و فهرست نهایی مسافران، اطلاعات قربانیان را در اختیار مراجع مسئول و بیمه گران قرار می دهد.
اما اگر شخصی با هویت فرد دیگری پذیرش شده باشد، این پرسش ها مطرح می شود:

۱. آیا خانواده فردی که نامش در فهرست پرواز ثبت شده اما در واقع سوار هواپیما نشده است، می تواند ادعای دریافت خسارت ناشی از فوت مطرح کند؟

۲. آیا خانواده فردی که با هویت شخص دیگری سوار هواپیما شده و جان خود را از دست داده است، می تواند با ارائه مدارک هویتی واقعی، حقوق قانونی خود را مطالبه کند؟

۳. مسئولیت صحت اطلاعات هویتی در چنین شرایطی متوجه کدام مجموعه است؛ شرکت هواپیمایی، برگزارکننده اعزام، نهاد ورزشی یا اشخاصی که در ارائه اطلاعات خلاف واقع نقش داشته اند؟

۴. در صورت اختلاف میان نام مندرج در فهرست مسافران و هویت واقعی فرد جان باخته، مرجع نهایی تشخیص هویت و تعیین وراث قانونی کدام نهاد خواهد بود؟

از نظر حقوقی باید میان اثبات فوت، احراز هویت متوفی، تعیین وراث قانونی و احراز مسئولیت پرداخت خسارت تفکیک قائل شد.
صرف درج نام یک فرد در فهرست مسافران، به تنهایی اثبات نمی کند که همان شخص در هواپیما حضور داشته است.

همچنین پرداخت خسارت به خانواده قربانیان باید بر اساس اسناد معتبر هویتی، گواهی فوت، مدارک انحصار وراثت و مقررات بیمه ای و حقوقی مربوط انجام شود.

در گزارش های روزهای نخست سانحه، نماینده شرکت هواپیمایی کاسپین در ارمنستان از پرداخت ۳۲ هزار یورو به خانواده هر یک از قربانیان خبر داده بود. با این حال، این اعلام اولیه را نباید با تعیین تکلیف نهایی تمام مطالبات حقوقی و بیمه ای خانواده ها یکسان دانست.

۷. درس های مهم برای صنعت هوانوردی

سانحه پرواز ۷۹۰۸ کاسپین علاوه بر ابعاد فنی و عملیاتی، درس های مهمی برای مدیریت ایمنی و امنیت هوانوردی دارد.
از جمله:
الف) ضرورت احراز هویت واقعی مسافران
فرایند پذیرش مسافر باید بر مبنای مدارک معتبر هویتی و تطبیق دقیق شخص با اطلاعات ثبت شده انجام شود.
ب) اهمیت صحت فهرست نهایی مسافران
شرکت هواپیمایی باید از صحت فهرست نهایی مسافران اطمینان حاصل کند و تغییرات احتمالی را به شکل مستند ثبت نماید.
ج) مسئولیت برگزارکنندگان سفرهای گروهی
در سفرهای ورزشی، فرهنگی و سازمانی، مسئولان اعزام باید پاسخگوی صحت اطلاعات هویتی و انطباق آن با مدارک مسافران باشند.
د) ایجاد نظام یکپارچه مدیریت اطلاعات قربانیان
در سوانح هوایی، اطلاعات شرکت هواپیمایی، پلیس، پزشکی قانونی، سازمان هواپیمایی کشوری، بیمه گران و نمایندگان کنسولی کشورهای مرتبط باید به شکل هماهنگ مدیریت شود.
هـ) حمایت از خانواده قربانیان
رسیدگی به خانواده های جان باختگان نباید صرفاً به پرداخت غرامت محدود شود؛ بلکه باید شامل اطلاع رسانی شفاف، تعیین قطعی هویت، تحویل پیکرها و پیگیری حقوق قانونی آنان نیز باشد.

۸. جمع بندی

سانحه پرواز ۷۹۰۸ هواپیمایی کاسپین در مسیر تهران ـ ایروان، یکی از حوادث تلخ تاریخ هوانوردی غیرنظامی ایران است که در آن ۱۶۸ نفر جان خود را از دست دادند.
بررسی این سانحه نشان می دهد که در کنار نقص فنی موتور و از دست رفتن سامانه های کنترل پرواز، موضوعاتی مانند مدیریت نگهداری و نظارت فنی، صحت اطلاعات مسافران، فرایند پذیرش و مسئولیت نهادهای اعزام کننده نیز اهمیت ویژه ای دارند.

اما شاید یکی از ماندگارترین درس های این حادثه، موضوع احراز هویت واقعی قربانیان باشد.

در صنعت هوانوردی، فهرست مسافران تنها یک سند اداری برای شمارش افراد حاضر در پرواز نیست؛ بلکه سندی اساسی برای مدیریت بحران، اطلاع رسانی به خانواده ها، شناسایی قربانیان، رسیدگی به امور حقوقی و پرداخت خسارات است.

بنابراین، هرگونه مغایرت میان هویت واقعی مسافر و اطلاعات ثبت شده در اسناد پروازی می تواند در زمان وقوع سانحه، مشکلات انسانی، حقوقی و مالی پیچیده ای ایجاد کند.
این سانحه یادآور آن است که ایمنی پرواز تنها به سلامت هواپیما، مهارت خلبانان و عملکرد سامانه های فنی محدود نمی شود؛ بلکه صحت اطلاعات، انضباط سازمانی، نظارت مؤثر و مسئولیت پذیری تمامی عوامل دخیل در عملیات پروازی نیز از ارکان اساسی ایمنی هوانوردی به شمار می روند.

منابع و مستندات

۱. گزارش نهایی بررسی سانحه هواپیمای TU-154M شرکت هواپیمایی کاسپین، علامت ثبت EP-CPG، مورخ ۲۴ تیر ۱۳۸۸، دفتر بررسی سوانح و حوادث هوایی سازمان هواپیمایی کشوری ایران.
۲. رادیو اروپای آزاد، بخش ارمنی (RFE/RL)، گزارش سقوط پرواز تهران ـ ایروان و گزارش تأیید اسامی قربانیان، ۱۵ و ۱۶ ژوئیه ۲۰۰۹.
۳. خبرگزاری های داخلی و گزارش های منتشرشده درباره مغایرت هویت سه نفر از اعضای تیم جودوی نوجوانان ایران.
۴. گزارش های خبری مربوط به اعلام علت فنی سانحه و پیگیری های قضایی پرونده در سال ۱۳۹۵.

آخرین اخبار حمل و نقل را در پربیننده ترین شبکه خبری این حوزه بخوانید
ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.