◄ آیا عملکرد خلبان هواپیمای امدادرسان ایرانی در فرودگاه صنعا اشتباه بود؟
وبلاگ تین نیوز، علیرضا منظری | پرواز امداد رسان پزشکی ایرانی در فضای هوایی یمن و رفتار خلبان در مقابل هواپیمای رهگیری به لحاظ مقررات بین المللی برای کارشناسان تاملاتی را به همراه داشت.
علیرغم آن که محکومیت تجاوز عربستان و مظلومیت مردم یمن و تحسین اقدام خونسردانه و شجاع خلبان ایرانی به عنوان ایجاد رعب و هراس در دل دشمنان کشور قابل انکار نیست ولی در این یادداشت تلاش می شود تا به صورت شفاف و فارغ از روابط سیاسی با کشورهای یمن و عربستان و از دیدگاه علمی و تخصصی هوانوردی کشوری و با استناد به مقررات بین المللی ضمن تجزیه و تحلیل موضوع به سوالاتی همچون تشخیص هویت یک پرواز امدادی (حامل داروهای پزشکی) از طریق ادعای خلبان و یا علامت شناسایی و یا نوع پرواز، وظیفه خلبان پرواز امدادی هنگام رهگیری، وظیفه خلبان پرواز امدادی هنگام رهگیری به وسیله هواپیماهای
متجاوز در قلمرو فضای هوایی کشور ثالث و واکنش خلبان پرواز امدادی به رهگیری جنگنده های عربستانی در فضای هوایی یمن پاسخ داده شود.
در ماه های اخیر نا رضایتی مردم در کشور یمن موجب گردید تا دولت مستعفی و زمینه های انتقال قدرت فراهم آید ولی ناپایداری انتقال قدرت به نیروهای مردمی و حمایت خارجی از برخی گروه ها در نهایت کشور را به صحنه جنگ بدل ساخته و نیروهای متخاصم داخلی و خارجی در مواجهه یکدیگر قرار گرفتند به طوری که آسیب های فراوانی به مردم بی دفاع وارد آمد و آنان را نیازمند امداد رسانی پزشکی کرد.
هفته گذشته یک فروند هواپیمای ایرباس 310 متعلق به شرکت هواپیمایی ماهان به صورت پرواز اجاره دربستی هلال احمر برای رساندن دارو و چند پزشک (پرواز پزشکی) به عنوان کمک های انسان دوستانه با ارسال طرح پروازی و دریافت اجازه از مرکز کنترل کشور یمن و برج مراقبت فرودگاه صنعا پس از عبور از فضای هوایی بر فراز آب های آزاد و کشور عمان وارد فضای هوایی یمن شده و به سمت فرودگاه در حال پرواز بود که از طریق سامانه ارتباطی، پیام تهدید آمیز بخش هوانوردی کشوری عربستان (کشور همسایه یمن) مبنی بر عدم اجازه پرواز در فضای هوایی یمن و فرود هواپیما در فرودگاه صنعا را دریافت می دارد. خلبان
هواپیما ضمن معرفی پرواز به عنوان پرواز امداد رسان (پرواز پزشکی) هلال احمر و حضور آن در فضای هوایی یمن در چارچوب اجازه دریافتی و اعلام دریافت مجوز از مسئولین فرودگاه قصد فرود آمدن در فرودگاه را به اطلاع آنها می رساند و اظهار می دارد محمولات داخل هواپیما دارو بوده و در مقصد می توانید تمامی آن را بازرسی کنید.
جنگنده های عربستان ضمن رهگیری هواپیمای امداد رسان تلاش بر فرود هواپیما در مکانی در کشور عربستان داشتند که با ممانعت خلبان هواپیمای امدادرسان مواجه می شوند. آنها بر رهگیری هواپیما تا زمان فرود اصرار نورزیده و یا اقدام به عملیات نظامی علیه هواپیما نکردند بلکه راه دیگری یعنی بمباران باند فرودگاه را انتخاب نمودند. در این هنگام مسئولین هوانوردی کشوری یمن اعلام می کنند که امکان فرود هواپیما وجود ندارد و بعد از آن هواپیما تغییر مسیر داده و به مبدا باز می گردد.
کشور یمن یکی از کشورهای مستقل و متعاهد کنوانسیون شیکاگو بوده و بر فضای هوایی بالای سرزمین خود دارای حاکمیت می باشد. بنابراین با استقرار سامانه هوانوردی کشوری هواپیماهای کشوری (غیر نظامی) در چارچوب مفاد کنوانسیون هوانوردی کشوری بین المللی و تمامی ضمایم آن و همچنین مقررات ملی آن کشور فعالیت داشته اند اما با وجود مخاصمه اخیر هواپیماهای کشوری به جهت رعایت ایمنی هوانوردی از فضای هوایی کشور یمن استفاده نمی کنند و در این دوران علاوه بر هواپیماهای نظامی فقط هواپیماهای امداد رسان (پرواز پزشکی) از فضای هوایی آن کشور بهره برداری کرده اند.
به منظور اعمال یکسان برخی از قواعد انسانی و احترام به شخصیت انسان و حمایت از قربانیان درگیری های مسلحانه کنوانسیون های چهارگانه ژنو (1949) و مقاوله نامه های الحاقی (1977) تصویب و مورد پذیرش اکثر کشورهای جهان از جمله جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. در آنها هواپیمای پزشکی چنین تعریف شده: " هواپیمایی است که به طور انحصاری برای انتقال مجروحین و بیماران و حمل و نقل کارکنان و تجهیزات پزشکی به کار می رود." مقاوله نامه متمم شماره 1 کنوانسیون مقرر می دارد که منظور از "هواپیمای پزشکی" حمل و نقل پزشکی به وسیله هوا می باشد. حمل و نقل پزشکی شامل حمل و نقل مجروحین،
بیماران، کارکنان پزشکی و مذهبی، تجهیزات یا مواد پزشکی می باشد که از سوی کنوانسیون ها و مقاوله نامه مربوطه حمایت شده اند.
حال وضعیت خلبانان و سایر خدمه پروازی و همچنین عملیات پرواز هواپیماهای کشوری و یا نظامی در ارتباط با مقررات کنوانسیون های ژنو راجع به حمایت از قربانیان جنگ و کنوانسیون های صلیب سرخ که در تمامی موارد مربوط به جنگ یا کشمکش مسلحانه میان دو کشور متعاهد اعمال می شوند به عنوان "هواپیمای پزشکی" چگونه خواهد بود؟
با توجه به این که مفاد مقررات این کنوانسیون ها قلمرو اعمال خود را به تعیین وضعیت یک هواپیما همانند مفاد ماده 3 کنوانسیون شیکاگو ندانسته اند چنانچه خدمه پروازی هواپیماها صرف نظر از ماهیت کشوری و یا نظامی آن هواپیما در چارچوب این مقررات قرار گیرند می توانند از احکام این کنوانسیون ها منتفع شوند.
کمیسیون هوانوردی سازمان ایکائو در 22 اکتبر 1987 هنگام اصلاح ضمیمه شماره 2 کنوانسیون شیکاگو از واحد حقوقی سازمان ایکائو رفع ابهام از مفهوم "هواپیمای پزشکی" را خواستار می شود که سرانجام نظریه حقوقی نشان داد که یک هواپیمای کشوری و یا هواپیمای نظامی می تواند هواپیمای پزشکی تلقی گردد در صورتی که شرایط خاص پزشکی احراز شود.
بنابراین می توان نتیجه گرفت که در آن کنوانسیون ها توصیف یک هواپیما به عنوان "هواپیمای پزشکی" به لحاظ کارکرد آن و نوع پرواز بوده و این که هواپیما به چه منظوری مورد بهره برداری قرار گرفته است. به همین جهت با توجه به شرایطی که برای آن فرض شده هواپیمای مذکور می تواند به موجب مفاد کنوانسیون شیکاگو یک هواپیمای کشوری و یا هواپیمای نظامی محسوب شود.
در واقع کنوانسیون های مذکور رژیم خاصی را برای هواپیمایی که در جهت اهداف این کنوانسیون مورد بهره برداری قرار می گیرد وضع کرده اند ولی به آن هواپیما یک وضعیت مستقل و ویژه ای همانند کنوانسیون شیکاگو اعطا نمی نمایند. در نتیجه هم هواپیمای کشوری و هم هواپیمای نظامی در صورت انطباق با مقررات این کنوانسیون ها می توانند یک هواپیمای پزشکی تلقی شده و خدمه آن از مزایای این کنوانسیون ها برخوردار شوند.
با در نظر گرفتن تحلیل فوق یک هواپیمای کشوری (مسافری یا باری) مانند هواپیمای مورد نظر هواپیمای پزشکی تلقی می شود زیرا هواپیما در اجاره دربستی هلال احمر به عنوان یک نهاد امداد رسان و حامل پزشک و دارو برای قربانیان جنگ یمن بود و بدیهی است اسناد مرتبط با طرح پروازی هواپیما ارسالی برای کشور مقصد جهت دریافت اجازه پرواز و دریافت اجازه ورود به فضای هوایی یمن و همچنین عبور عادی از فضای هوایی سایر کشورها و ادعای خلبان نشانگر آن است که نوع پروازهواپیمای پزشکی می باشد به ویژه آن که برای آن منظور از هواپیمای نظامی استفاده نشده تا تردید را افزایش دهد.
در چنین موقعیتی و با وجود فضای جنگی سوال دیگر آن است که خلبان پرواز هواپیمای امداد رسان پزشکی باید بر مبنای کدام مقررات عمل نماید. کنوانسیون شیکاگو در ماده 89 مقرر می دارد که "مفاد این کنوانسیون در صورت وجود جنگ مانع آزادی فعالیت هر کشور متعاهد خواه به عنوان درگیر جنگ یا بی طرف نخواهد شد." بنابراین در منطقه جنگی مفاد این کنوانسیون اجرایی نخواهد بود تا هر کشور درگیر جنگ و یا بی طرف بتواند آزادانه فعالیت نماید.
در نتیجه در منطقه مذکور به عنوان منطقه جنگی خلبان هواپیمای امداد رسان (کشور بی طرف) مجاز است برای انجام فعالیت خود یعنی امداد رسانی پزشکی بدون الزام به رعایت مقررات کنوانسیون شیکاگو و ضمایم آن و مقررات هوانوردی ملی آن کشور از جمله مقررات رهگیری هواپیما اقدام نماید زیرا هدف اصلی آن امداد رسانی وفق کنوانسیون های مربوطه است. به همین لحاظ عملکرد خلبان در رابطه با هواپیمای رهگیری کننده و فراهم کردن زمینه برای انجام فعالیت امداد رسانی اشتباه نبوده و تمرد یا تخلف محسوب نمی شود بلکه در جهت اجرای وظیفه و ماموریت بوده و نیازی به رعایت مقررات کنوانسیون شیکاگو نبوده است.
ضمن آن که او پیشنهاد داده پس از فرود هواپیما در فرودگاه می توانند از محمولات هواپیما بازرسی به عمل آورند.
در هر صورت حضور هواپیماهای متجاوز در قلمرو فضای هوایی کشور ثالث یعنی فضای جنگی کشور یمن نمی تواند الزامی برای خلبان هواپیمای امداد رسان به وجود آورد تا طبق مقررات کنوانسیون شیکاگو عمل نماید و به همین لحاظ آن هواپیماها نیز در راستای ماموریت خود در صدد اجبار به نشاندن هواپیما و یا حتی انهدام آن بر نیامدند زیرا اطمینان داشتند که در این صورت متهم به توسل به استفاده از اسلحه در مقابل هواپیمای کشوری در حال پرواز خواهند شد که آنها ملزم به اجتناب از آن بوده و در صورت رهگیری نباید جان اشخاص داخل هواپیما و ایمنی هواپیما دچار مخاطره گردد ولی در مقابل برای عدم اجرای
اهداف انسان دوستانه اقدام به انهدام باند فرودگاه می نمایند.
بر خلاف گفته های نویسنده خلبان به هیچ عنوان نباید اقدام به لجبازی با یک هواپیمای نظامی میکرد ایشان می تواند خود به صورت داوطلب در منطقه یمن حضور به هم رساند و در جنگ شرکت کنند بازی با جان دیگران شهامت نیست متاسفانه بعضی از خلبانان ما بیشتر به دنبال فرصتی برای شهرت میگردند این اشتباه هزینه زیادی به صنعت و فرودگاه یمن زد یمنی کمک نمی خواهد لطفا شر مرسانید
با سلام، ضمن محکوم بودن این عمل زشت و کشتار مردم بی دفاع یمن, این سؤال مطرح است که آیا رهگیری یک هواپیمای غیرنظامی در فضای یک کشور دیگر توسط کشور ثالث, نمیتواند مصداق هواپیمائی ربایی باشد!؟ با عنایت به اینکه ان هواپیمای غیرنظامی, تمام مجوزهای لازم را أخذ کرده است, و عربستان امده در فضای کشور یمن هواپیمای غیرنظامی ایران را رهگیری نموده, و بر اساس گزارش خلبان غیر نظامی, از وی خواسته شده به سمت کشور عربستان و فرود در ان کشور ادامه دهد,!!! مفهوم مداخله غیر قانونی و هواپیما ربایی, مگر چیزی غیر از این اعمال است,!؟؟
به نظر من این کار یه کار صد در صد غیر حرفه ای و اشتباه بود ایشون باید رو جنگنده بپرن اشتباهی خلبان کشوری شدن
با تشکر از جناب منظری پس از این رویداد، برخی هوطنان کم لطف(به گمان بنده) نظراتی داشتند مبنی بر اینکه خلبان ماهان " آرتیست بازی " درآورده و طبق قوانین بین المللی، میبایست از دستورات هواپیمای رهگیر پیروی می کرده و به دنبال آن می رفته و این دسته هموطنان حتی آسیب دیدن فرودگاه یمن و کشته شدن افرادی در آنجا رو تقصیر خلبان ماهان و اقدام ایران انداختند. از توضیحات جناب عالی از بعد حقوقی سپاسگزارم.
به نظر من اطلاعات کامل تری باید راجع به جزییات موجود باشه تا نظر دقیق تری داد. ولی به صورت کلی بنظر میرسه اقدام خلبان درست بوده
مهم اشتباه خلبان نیست مهم شهرت کاذبی است که ایشان به واسطه این آرتیس بازی کسب کرد. احتمالا با حمایت دولت دیگر خلبانان هم سعی می کنند از این پس برای کسب شهرت با هواپیمایی مسافر بری دست به اکروبات بازی بزنند.
کار خلبان درست بوده تازه کم کاری هم کرده من بودم با بدنه هواپیما می کوبیدم به جنگنده عربستانی، هم خود را نابود می کردم هم هواپیمای دشمن فرضی را، اینجوری دیگه هیچ جنگنده ای دیگر جرات نمی کرد به هواپیماهای مسافر بری ما نزدیک بشه
سلام،، من فکر میکنم اگر در اینگونه اتفاقات اجازه بدهیم کارشناسان با استفاده از قوانین و مقررات و بدون نگاه احساسی به بررسی موضوع بپردازند و نتیجه را بصورت شفاف به اطلاع مردم برسانند،، نتیجه بهتری حاصل خواهد شد چراکه اظهار نظرهای فردی و غیرکارشناسی مشکل را دوچندان خواهد کرد و آب به آسیاب دشمن ریختن است،، متشکرم
جناب ک رحیمی نظر کارشناسی که آغشته به پیاز داغ سیاسی باشد دو ریال ارزش ندارد از نظر کارشناسی این اقدام مردود است و خلبان باید توبیخ شود اما از نظر سیاسی این اقدام شجاعت است و خلبان باید تشویق شود
جالب نیست که مردم رو به این شکل نگاه کنیم و فکر کنیم چیزی نمی دانند و یا نمی توانند مسائل را تحلیل کنند قطعا در میان این مردم بسیاری هستند که به صورت حرفه ای مسائل را رصد و تحلیل میکنند صحبتهای این خلبان بیشتر ساختگی و مصنوعی بود بنده به نوبه خود فکر می کنم ایشان با اولین اخطار به ایران برگشته اند، چیزی که عقلانی ترین راه و صحیح ترین است و طبق مقررات نمی توانست کاری غیر از این بکند، خلبان رئیس جمهور یک کشور نیست که تصمیم بگیرد چه کار بکند و چکار نکند و فقط در حد اختیارات خود هواپیما را هدایت می کند بنابراین بزرگنمایی اینگونه مطالب در سیما متاسفانه به افکار عمومی آسیب فراوانی می زند.