«انرژی آینده» فرصت پیش روی صنعت حمل ونقل ریلی ایران

نوراله بیرانوند، معاون تامین سرمایه واقتصادحمل ونقل راه آهن جمهوری اسلامی ایران با انتشار متنی نوشته است: رقابت صنعتی جهان وارد مرحله تازه ای شده است؛ مرحله ای که در آن، مزیت کشورها و بنگاه ها بیش از گذشته به توان تولید برق، ذخیره سازی انرژی و تبدیل کارآمد آن به حرکت وابسته می شود.

چین، یکی از بازیگران اصلی این تحول، خودروهای برقی، باتری های لیتیوم یونی و محصولات خورشیدی را «سه گانه جدید» می نامد؛ سه صنعتی که به نمادی از توان تازه تولید و صادرات این کشور تبدیل شده اند. اهمیت این سه گانه در پیوند میان اجزای آن است: گسترش برق خورشیدی، نیاز به ذخیره سازی را افزایش می دهد؛ پیشرفت باتری، کاربرد برق در حمل ونقل را تسهیل می کند؛ و توسعه حمل ونقل برقی، بازار بزرگ تری برای فناوری و سرمایه ایجاد می کند.

 راه آهن ایران در این میان، فرصتی ویژه پیش رو دارد. گستره فعالیت آن، از کشش قطارهای باری و مسافری تا تأمین برق واگن ها، ایستگاه ها و دپوها، میدان متنوعی برای کاربرد فناوری فراهم می کند. راه آهن همچنین می تواند حمل کننده تجهیزات و محصولات صنایع جدید باشد و از توسعه این بازارها، فرصت درآمدی بسازد.

جهت گیری راه آهن در مواجهه با این تحول، بر شناخت به هنگام فناوری و تطبیق هدفمند آن با نیازهای بهره برداری استوار است. مسیر این تطبیق روشن است: بررسی کاربردهای جدید در تأمین کشش، ارتقای تأمین برق قطارهای مسافری و توسعه تولید خورشیدی و ذخیره سازی در تأسیسات ثابت؛ با مشارکت شرکت های دانش بنیان، سازندگان داخلی و سرمایه گذاران.

 در این مسیر، بیان دقیق بلوغ فناوری اهمیت دارد. کشش برقی متکی بر شبکه، سابقه ای طولانی در راه آهن جهان دارد؛ اما کاربرد تجاری گسترده باتری برای تأمین کشش سنگین و دوربرد، به ویژه در قطارهای باری، همچنان در مراحل آغازین گسترش قرار دارد. وزن و ظرفیت باتری، توان موردنیاز، زمان شارژ و هزینه چرخه عمر، عوامل تعیین کننده اند. در مقابل، قطارهای باتری دار در برخی خدمات منطقه ای وارد بهره برداری منظم شده اند.

 لکوموتیوهای مانوری در دپوها و پایانه ها و برخی مسیرهای منتخب حومه ای می توانند در اولویت بررسی قرار گیرند. برنامه حرکت، بار، شیب مسیر، فرصت شارژ و شرایط محیطی باید مبنای انتخاب نمونه باشند. در خدمات حومه ای، مسیر مشخص و تکرار روزانه حرکت، امکان مطالعه دقیق مصرف انرژی را فراهم می کند. برای مسیرهای مناسب می توان کاربرد باتری یا سامانه های ترکیبی را آزمود و بر اساس عملکرد واقعی، درباره توسعه تصمیم گرفت. 

 پس از ناوگان، ایستگاه ها، دپوها و تعمیرگاه ها قرار دارند. پشت بام ها و اراضی مناسب می توانند برای تولید خورشیدی ارزیابی شوند و ذخیره سازها، متناسب با نیاز، در مدیریت مصرف و پشتیبانی تجهیزات حیاتی به کار روند. برق تولیدشده نیز با زیرساخت لازم می تواند بخشی از مصرف یا شارژ کاربردهای منتخب را تأمین کند. راه آهن با تعریف نیاز و فراهم کردن محیط آزمون، می تواند به تبدیل ایده به محصول و محصول به خدمت قابل اتکا کمک کند.

همکاری خارجی نیز باید به تقویت همین توانمندی ها منتهی شود، در کنار فناوری، سوخت صرفه جویی شده می تواند بخشی از پشتوانه بازگشت سرمایه باشد. ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، از جمله بسترهای قانونی قابل بررسی برای حمایت از پروژه های واجد شرایط اند. سازوکارهای مبتنی بر صرفه جویی و گواهی های صرفه جویی انرژی می توانند به بهبود بازده سرمایه گذاری و تقویت امکان تأمین مالی کمک کنند. با فراهم شدن این شرایط، بخشی از منفعت ملی کاهش مصرف سوخت می تواند به درآمد قابل پیش بینی پروژه تبدیل شود و بخشی از ریسک سرمایه گذار را کاهش دهد.

 دولت و سیاست گذاران می توانند با حمایت از پایلوت های معتبر، تسهیل همکاری فناورانه و عملیاتی کردن ظرفیت های قانونی صرفه جویی، این مسیر را تقویت کنند. شرکت های دانش بنیان و سازندگان، توان تبدیل نیاز به محصول را دارند؛ سرمایه گذاران می توانند توسعه محصول و اجرای پروژه را پشتیبانی کنند؛ و راه آهن، میدان کاربرد و ارزیابی را فراهم می کند. رقابت بر سر انرژی آینده، از تصمیم های امروز آغاز می شود. برای راه آهن ایران، آغاز سنجیده از لکوموتیوهای مانوری، خدمات منتخب حومه ای و واگن های مولد برق، همراه با توسعه خورشیدی و ذخیره سازی در ایستگاه ها و دپوها، می تواند نیاز عملیاتی را به بازار نوآوری تبدیل کند./ اقتصاد سرآمد