موانع گسترش و توسعه ترانزیت کالا از بنادر جنوبی پاکستان و افغانستان به بازارهای کشورهای آسیای میانه
تین نیوز | با فروپاشی اتحاد جماهیرشوروی در سال 1991و ایجاد کشور های مستقل آسیای میانه این منطقه را به یک منطقه دارای اهمیت جغرافیای اقتصادی تبدیل کرده که می تواند بازارهای بزرگ تجاری و اقتصادی را از طریق ترانزیت کالا باز نماید.
لا زم است که گفته شود چشم پاکستان برای بهره برداری سیاسی و اقتصادی و توسعه نفوذ اقتصادی و سیاسی در این منطقه و اثر گذاری بر آن ،که شامل شرق میانه ، آسیائی میانه ، جنوب آسیا و شرق آسیا ؛به کشور افغانستان میباشد که این کشور را تبدیل به حلقه اتصال کشور های این حوزه نموده است.
اقتصاد چین به منظور رسیدن به بازارهای آسیای میانه – حوزه قفقاز – ایران و بخش شرق میانه، مسیر ترانزیتی افغانستان برایش مقرون به صرفه ترین و نزدیکترین راه است که پاکستان با توجه به این نیاز چین و مطابق استراتژی مهار افغانستان ،خود با امضا قراردادی با چین نسبت به ساخت شاهراه قراقروم ، چین را به آبهای آزاد عمان وصل نمود و با این عمل مسیرمستقیم چین ،افغانستان را مسدود نمود.
دومین راه چین از افغانستان مسیر چین – بندر گوادر پاکستان – افغانستان و از این طریق راه بازار های آسیای میانه - شرق میانه و قفقاز میباشد.
بنابر این پاکستان بندر گودر را تاسیس نمود که هدف از آن علاوه بر اینکه بهر وسیله ممکن نسبت به کاهش خطرات احتمالی که از جانب هندی ها متصور است استفاده برد. چون بندر گودر نسبت به بندر کراچی مصونیت بیشتری را دارا و این امر خطر فلج شدن این بندر را کاهش می دهد و اهداف استراتیژیکی را ممکن می سازد.
و همچنین این بندر مسیر کوتاه تری نسبت به بندر کراچی به راههای ترانزیتی کشور افغانستان را در دست رس قرار می دهد و سرعت رسانیدن کالا ها را به بازارها سرعت میبخشید.
همچنین بانک توسعه آسیایی ضمن مطالعه این دالان ترانزیتی به کشورهای ازبکستان و ترکمنستان ،این مسیر را توصیه نموده است. پاکستان با درنظر گرفتن موارد مطروحه در نظر دارد این بندر را به مانند دبی تبدیل به بندر هاب نماید.
اما مشکلات پیش پای پاکستان برای توسعه ی این بندر بسیار زیاد و پایه ایست که بشرح ذیل تقدیم میگردد.
1- اختلافات سیاسی در این منطقه که نشات گرفته از اختلافات دولت مرکزی با اقوام بلوچ است.
2- کمبود بودجه دولت برای توسعه این بندر و همچنین با توجه به زمان و گرایشهای منطقه ای که بضرر پاکستان میباشد سرمایه گذاری بخش خصوصی و خارجی را دچار تردید نموده است.
3- جنوب افغانستان نا امن ترین بخش افغانستان میباشد،
و این شاید از طنز تاریخ باشد آنجا را که پاکستان بر اساس استراتیژی خود به آتش کشیده اکنون منافع پاکستان در همان آتش می سوزد و در برابر خود مسیر نا امن را می بیند.
که مطمئنا ( در صورت ایجاد امنیت ) تجهیز و توسعه این مسیر نیازمند ده ها سال صرف زمان و میلیاردها دلار سرمایه گذاری خواهد بود ،که بنظر این چشم انداز بسیار بعید مینماید.
علاوه بر اینها اضافه نمایید عدم وجود مقررات و قوانین عبوری و بدوی بودن قوانین این کشور و همچنین قوانین شدید کنترلی در مرزها و گمرکات مرزی که در صورت افزایش فعالیت ترانزیتی ، قطعا این کنترلها شدید تر خواهد بود.
مزیت های ترانزیتی ایران :
مزیتهای نسبی کشورمان با توجه به موارد مطروحه فوق ایجاب میکند که مدیریت کلان کشور با انجام مطالعات راهبردی و استراتزیک و انجام پروژه های پژوهشی که در واقع پیش نیاز تهیه و تنظیم خط مشی ها و سیاست ها کلی تسهیل کننده این امر اقدام و ضمن ابلاغ قوانین به ارگانها و سازمانهای پایین دستی نسبت به تجهیز و توسعه کلیه بنادر و تاسیسات جاده ای و امکانات گمرکی ( شامل تسهیل قوانین گمرکی و تجهیز گمرکات و ارائه یک اپراتور متمرکز جهت تسهیل و روان سازی امر ترانزیت ) اقدام گردد.
همه این کنش ها باید با بستن قراردادهای تجاری و حمل و نقلی علاوه بر کشور چین با قدرت بزرگ اقتصادی هند نیز توامان باشد چون مسیر هند به چابهار در مقایسه با کراچی 600 کیلومتر کوتاه تر است.
سفیر هند ، بندر چابهار را بهترین مسیر ترانزیتی برای حوزه تجاری کشورش خواند.
همچنین با قراردادهای سه جانبه مانند قرارداد سه جانبه ایران و هند و افغانستان که نمونه ای از آن تفاهم نامه واگذاری 50 هکتار از مناطق آزاد تجاری چابهار برای امور ترانزیتی و انبار بر اساس قوانین مناطق آزاد ج ا ایران به صورت اجاره در اختیار تجار افغان قرار گرفته است. وهمچنین باکمک به ساخت زیر ساختهای جاده ای کشور افغانستان تهدید کشورهای رقیب را به فرصت اقتصادی تبدیل نمود. بدین معنی که ترانزیت کالا میتواند از طریق مرزهای غربی کشور افغانستان به مرزهای شمالی هم مرز با تاجیکستان و ازبکستان دست یافت و بدین ترتیب تهدیدات دائم کشور ترکمنستان را نیز خنثی نمود.
نتیجه گیری:
باید به مدیران اقتصادی و سیاسی متذکر گردید که همانطور که تا کنون زمان و گرایشهای منطقه ای بنفع پاکستان نبوده و بازار سرمایه و تجارت مسیر ترانزیتی پاکستان را ناامن تشخیص داده هر لحظه امکان دارد این گرایشات با تغییرات سیاسی تغییر و درآمدهای ترانزیتی و سیاستهای اقتصادی سیاسی کشورمان را دچار چالش نماید.
امیدواریم به فضل و کرم خداوند یکتا و با عنایت به فرمایشات و تاکیدات مقام معظم رهبری در ارتباط با اقتصاد مقاومتی و همت مدیران توانمند دولت تدبیر و امید این مهم محقق گردد.
* کمال نوری- حمل و نقل بین المللی یاور شرق