◄ سایه سنگین بحران ناوگان بر سر صنعت مهمان‌ نوازی/ از بلیت‌ های نایاب تا شوک‌ های بخشنامه‌ ای

بحران در گردشگری ایران فقط به کاهش تقاضا یا تنش های سیاسی محدود نمی شود؛ در لایه ای عمیق تر، اختلال در زیرساخت های حمل ونقل، از شبکه ریلی و هوایی تا ناوگان جاده ای، عملاً امکان طراحی و اجرای سفر را از فعالان این صنعت گرفته است. در چنین شرایطی، دیگر مسئله فقط جذب گردشگر نیست، بلکه حفظ حداقل ظرفیت فعالیت نیز به چالشی جدی تبدیل شده است. مهسا مطهر، راهنمای گردشگری، مشاور و مدرس باسابقه، در گفت وگو با تین نیوز از صنعتی می گوید که به تعبیر او، در وضعیت «تعطیلی کامل» قرار گرفته؛ صنعتی که از کمبود بلیت و بی ثباتی نرخ ها تا لغوهای ناگهانی و تصمیم های غیرقابل پیش بینی، درگیر مجموعه ای از بحران های هم زمان شده است.

به گزارش سرویس گردشگری  تین نیوز، وقتی صحبت از «تعطیلی کامل» صنعت گردشگری ایران به میان می آید، نگاه بسیاری تنها به تنش های سیاسی و تحریم ها دوخته می شود؛ اما مهسا مطهر، راهنما، مشاور و مدرس باسابقه این حوزه، از زاویه ای بسیار حیاتی تر و ساختاری تر به ماجرا می نگرد. از نظر او، حتی اگر آرامش سیاسی برقرار شود، صنعت گردشگری با یک دیوار بتنی روبروست: زیرساخت های حمل ونقل ناکارآمد.

مطهر معتقد است جریان گردشگری بدون یک سیستم حمل ونقل قابل پیش بینی و مدرن، عملاً وجود ندارد. او وضعیت فعلی را نه فقط یک بحران سیاسی، بلکه یک «بحران زیرساختی» توصیف می کند که باعث شده درآمد بخش بزرگی از فعالان این حوزه از خرداد سال گذشته تاکنون به صفر یا حتی عدد منفی برسد. از نظر او، وقتی قطار، هواپیما و اتوبوس در خدمت گردشگر نباشند، برنامه ریزی برای سفر، حتی برای سال های آینده، امری محال است.

حمل ونقل؛ زیرساختی برای شهروندان، نه گردشگر

مطهر در تحلیل رابطه زیرساخت و گردشگری به یک قاعده جهانی اشاره می کند: حمل ونقل در مقاصد گردشگری معمولاً ابتدا برای نیاز شهروندان داخلی ساخته می شود و گردشگری بعداً از آن بهره می گیرد. مثال او متروی پاریس است؛ ساخته شده برای ساکنان شهر، و بعدها گردشگران از آن استفاده کردند.

این قاعده در ایران، اما برعکس عمل کرده است. به گفته مطهر، مشکلات حمل ونقل به یک مانع جدی در برابر توسعه گردشگری تبدیل شده و او آن را در چهار لایه بحرانی روایت می کند: قطار و بلیت؛ کابوس برنامه ریزی: رزرو بلیت قطار سخت، ظرفیت کم است و امکان رزرو گروهی تقریباً وجود ندارد؛ به همین دلیل، برنامه ریزی برای سفرهای مبتنی بر حمل ونقل ریلی، ماه هاست عملاً از دسترس فعالان خارج شده است.

لغو و تأخیر پروازها؛ بی ثباتی در آسمان: بخشی از کنسلی ها به دلیل شرایط جنگی و برای امنیت مسافران گریزناپذیر است، اما تأخیرها و لغوهایی که ریشه در نبود زیرساخت و برنامه ریزی های «خلق الساعه» دارد، حتی سفرهای عادی داخلی را مختل می کند. به گفته او، توسعه گردشگری در این شرایط بی معناست.

ناوگان اتوبوس رانی؛ بحران بخشنامه ای: سال هاست که ناوگان اتوبوس رانی در زمان های مشخصی از سال به صورت بخشنامه ای به سمت مرزها متمرکز می شود. او خاطره آن سال نخست را روایت می کند که این تصمیم هم زمان با فصل پرفروش تورهای خارجی به ایران گرفته شد؛ بدون هیچ اطلاع قبلی، رزروهای ناوگان لغو شد و فعالان صنعت در برابر گردشگران «بی تعهد» ماندند. از آن سال به بعد، فعالان از بازاریابی در این بازه ها صرف نظر کردند.

عدم قطعیت مالی و نوسان ارز: نوسان شدید نرخ ارز — از ۱۳۰ تا ۱۶۰ هزار تومان در تنها دو روز — در کنار نبود قیمت های ثابت در بخش حمل ونقل، عملاً قیمت دهی به تورهای خارجی را ناممکن کرده است؛ در حالی که مسافر و تورگردان برای سفرهای بزرگ، گاهی از دو سال قبل اقدام به رزرو می کنند.

بحران معیشت؛ یک سال تمام بدون درآمد

بخش مالی روایت مطهر، نتیجه مستقیم همین آشفتگی های زیرساختی است. او می گوید از خرداد پارسال تاکنون درآمد بخش عمده فعالان صفر بوده و بسیاری برای حفظ نیروهای کارمند، هزینه ای از جنس بیمه و حقوق پرداخت کرده اند که در نهایت به زیان بیشتر انجامیده است. نتیجه، تعدیل های گسترده نیروهای متخصص بوده؛ بخشی از این متخصصان به کلی از صنعت خارج شده اند و بخشی دیگر به مهاجرت روی آورده اند. او حتی به همکارانش توصیه می کند: «برای گذران زندگی به کارهای دیگری غیر از گردشگری بپردازید.»

 حداقل دو سال پس از توافق، خبری نیست

مطهر برای آینده، با نگاهی واقع بینانه و بر اساس پژوهش های جهانی، پیش بینی می کند که بازگشت جریان گردشگری پس از بحران های سیاسی معمولاً ۶ ماه تا یک سال زمان می برد. اما ایران استثناست. او معتقد است به دلیل تخریب اعتبار بین المللی و نبود برنامه ریزی مدون برای بازگرداندن گردشگر، این روند در ایران بسیار کندتر خواهد بود و حداقل دو سال پس از هرگونه توافق یا صلح، تنها پس از بازسازی اعتماد و زیرساخت ها، ممکن است شاهد بازگشت رونق باشیم.

هشدار درباره شرکت های فراملیتی و ذهنیت سنتی

مطهر هشدار می دهد که پس از رفع تحریم ها، بازار ایران محل ورود شرکت های بزرگ فراملیتی خواهد بود که با فناوری و سرمایه پیشرفته وارد می شوند. او معتقد است بخش خصوصی سنتی ما که هنوز با ذهنیت «مدیریت کاروان های جاده ابریشم» به جای مهمان نوازی مدرن در عصر فناوری می جنگد، اگر خود را به روز نکند، از صحنه رقابت حذف خواهد شد.

او ریشه بسیاری از مشکلات را در انزوای علمی فعالان ایرانی می بیند که باعث شده بسیاری از مفاهیم نوظهور گردشگری برای آن ها همچنان «واژگان بیگانه» باشد.

راهکار؛ تغییر اجتناب ناپذیر است

در نهایت، مهسا مطهر راهکار را در تغییر مدل از «مشاغل سنتی» به «محصولات جدید» می بیند. او تأکید می کند که فعالان باید به جای اصرار بر شیوه های قدیمی، آموزش ببینند و از مشاوران بین المللی در مدیریت مقصد بهره بگیرند؛ چرا که مدل قدیمی صنعت گردشگری در ایران دیگر کارایی نخواهد داشت و تغییر، تنها راه بقاست.