◄ رویکرد جدید ایران در ثبت «مکان–رویدادها» و میراث ناملموس مشترک

رویکرد تازه ایران در ثبت میراث فرهنگی نشان می دهد نگاه کشور از تمرکز صرف بر بناهای تاریخی به سمت ثبت پیوند میان «مکان ها» و «رویدادهای فرهنگی» و همچنین تقویت پرونده های مشترک با کشورهای منطقه در حال تغییر است؛ مسیری که به گفته مسئولان میراث فرهنگی می تواند هم سهم ایران در فهرست های جهانی یونسکو را افزایش دهد و هم روایت گسترده تری از تداوم فرهنگ و تاریخ ایرانی ارائه کند.

به گزارش تین نیوز، علیرضا ایزدی آخرین وضعیت پرونده هایی نظیر ماسوله و مساجد ایرانی را تشریح کرد. او ضمن اشاره به حضور باستان شناسان خارجی برای پاسخ به ابهامات یونسکو، از رویکرد جدید ایران در ثبت «مکان-رویدادها» و میراث ناملموس مشترک پرده برداشت؛ رویکردی که می تواند ایران را به رتبه نخست پرونده های مشترک در جهان برساند.

ماسوله و عبور از چالش «اثبات عصر آهن» با کمک تیم باستان شناس از چین

پرونده ماسوله که یکی از قدیمی ترین مطالبات میراثی ایران است، در دور جدید بررسی ها با چالش حفظ سهمیه و سوالات فنی ارزیابان مواجه شد. به گفته علیرضا ایزدی، بخش عمده ای از ابهامات ایکوموس (شورای بین المللی بناها و محوطه ها) بر محوریت ادعای ایران مبنی بر وجود کوره های ذوب آهن متعلق به عصر آهن در این منطقه استوار بود.

ایزدی در این باره توضیح می دهد که برای رفع این ایرادات، از توان تیم های بین المللی استفاده شده است: «یک تیم باستان شناسی چینی در منطقه مستقر شد و در جریان پیگردها، کاوش ها و گمانه زنی ها، به بخش های قابل توجهی از سوالات پاسخ داده شد.» به گفته وی، با وجود شرایط ملتهب منطقه ای و وقوع جنگ در زمان ارسال، پرونده با موفقیت فرستاده شد تا سهمیه ایران محفوظ بماند. هدف اصلی در ماسوله، اثبات این نکته بود که این شهر تنها یک سکونتگاه پلکانی نیست، بلکه یک مرکز معتبر صنعتی در پیش تاریخ بوده است.

الموت و سیراف؛ مدیریت زمان ارزیابی و چالش اقلیمی بوشهر

در بخش دیگری از این گفتگو، ایزدی به پرونده «قلعه الموت» و زنجیره ای از قلاع پیرامون آن اشاره کرد که امسال به طور جدی مطرح شده است. اما در مورد پرونده «سیراف»، موضوع زمان بندی ارزیابان یونسکو به یک چالش مدیریتی تبدیل شده بود.

با توجه به شرایط آب و هوایی بوشهر، ایزدی از درخواستی برای تغییر زمان بازدید ارزیابان خبر داد: «ارزیاب یونسکو قصد داشت شهریورماه بیاید، اما ما به دلیل گرمای شدید بوشهر تقاضا کردیم که این بازدید به آذرماه موکول شود.» این تصمیم برای جلوگیری از تأثیر منفی شرایط نامساعد جوی بر روند داوری اتخاذ شده است. طبق برنامه ریزی، انتظار می رود ارزیاب در اواخر پاییز برای بررسی نهایی سیراف به ایران سفر کند.

پرونده مساجد ایرانی؛ افزایش تعداد آثار تحت فشار مطالبات محلی

یکی از نقاط عطف این گفتگو، تغییرات گسترده در پرونده «مساجد ایرانی» بود. در حالی که در ابتدا قرار بود ۳۲ مسجد در این پرونده گنجانده شود، اکنون این تعداد به ۵۷ مورد افزایش یافته است. ایزدی دلیل این تغییر را مطالبات مسئولان استانی می داند که خواستار گنجانده شدن مساجد تاریخی مناطق خود در فهرست جهانی بودند.

او با اشاره به دستور وزیر در این رابطه گفت: «گسترده تر شدن پرونده از لحاظ جغرافیایی باعث شد زمان بیشتری برای آماده سازی نیاز باشد، اما از طرفی باعث ایجاد تعامل و رقابت مثبتی بین مسئولان محلی برای حفظ آثار شده است.» ایزدی تأکید کرد که معماری مساجد ایران به دلیل ویژگی های «ایرانیت» و تمایز با دیگر کشورهای اسلامی، جایگاه خاصی در جهان دارد و این گستردگی پرونده، در نهایت به نفع جامعیت آثار خواهد بود.

استراتژی «یک در میان»؛ خیز ایران برای صدرنشینی در میراث ناملموس

در حوزه میراث ناملموس، ایران سیاست هوشمندانه ای را در پیش گرفته است. سهمیه ایران به صورت نوبتی؛ یک سال به پرونده های ملی و یک سال به پرونده های مشترک اختصاص می یابد.

ایزدی اعلام کرد که در سال جاری میلادی، تمرکز بر پرونده های مشترک است. این پرونده ها شامل موارد زیر می شوند:

۱. تیرگان: مشترک با ارمنستان.

۲. نمد: مشترک با چند کشور منطقه.

۳. لالایی خوانی: مشترک با تاجیکستان و آذربایجان.

مدیر کل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی عنوان کرد:، اگر این سه پرونده در آذرماه به ثبت برسند، ایران با پیشی گرفتن از سایر کشورها در ثبت مواردی چون نوروز، افطار و تذهیب، به رتبه اول جهانی در پرونده های مشترک دست خواهد یافت. همچنین، پرونده «گلاب» نیز امسال فرستاده شده تا در سال آینده (۲۰۲۷) به عنوان سهمیه انفرادی ایران بررسی شود.

ثبت «مکان-رویدادها»؛ از مدرسه مینا تا واقعه دشت مهیاربخش 

ایزدی با اشاره به ثبت «مدرسه مینا» و منطقه «دشت مهیار» در جنوب اصفهان، به واقعه ای اشاره کرد که در آن عملیات نیروهای خارجی  با شکست مواجه شد.

او با اشاره به جزئیات به جا مانده در منطقه، مانند تجهیزات رها شده این مکان را نمادی از مقاومت دانست. ایزدی در پاسخ به این که چگونه تجمعات و این وقایع در دسته میراث ناملموس قرار می گیرند، گفت: «ما آداب و رسوم قابل انتقال به نسل ها را ثبت می کنیم. همان طور که رجزخوانی از صدر اسلام بخشی از فرهنگ بوده، امروز هم شیوه های مقاومت مردمی و تجمعات، شکلی از فرهنگ و سنت ماست.»

او این تغییرات را با تحول نوروز در طول قرن ها مقایسه کرد و معتقد است اضافه شدن عناوین مذهبی و ملی به سنت ها، آن ها را به میراثی پویا تبدیل می کند. در همین راستا، ثبت سند «سنت و فرهنگ تجمعات و مقاومت مردمی» به عنوان یک الگو در دستور کار قرار دارد.

اظهارات علیرضا ایزدی عقده دارد، که میراث فرهنگی ایران در حال گذار از ثبتِ صرفِ بناهای تاریخی به سمت ثبت زنجیره ای از آثار و فرهنگ های زنده است. چه در ماسوله که باستان شناسان چینی به کمک آمده اند و چه در پرونده مساجد که یک مطالبه ملی شکل گرفته، هدف نهایی حفظ سهمیه جهانی و نمایش پیوستگی فرهنگی ایران از عصر آهن تا دوران معاصر است.