◄ چگونه صنعت گردشگری پس از جنگ احیا می شود؟
تجربه کشورهایی که جنگ، ناامنی یا بحران های بزرگ را پشت سر گذاشته اند نشان می دهد بازسازی صنعت گردشگری بدون برنامه ریزی برای «تاب آوری کسب وکارها» ممکن نیست؛ زیرا اگر بنگاه های گردشگری، نیروی انسانی و زیرساخت ها در دوران رکود از بین بروند، بازگشت به رونق سال ها زمان خواهد برد.
صنعت گردشگری در اغلب بحران های بزرگ جهانی نشان داده که بیش از بسیاری از بخش های اقتصادی در برابر شوک های سیاسی، امنیتی و نظامی آسیب پذیر است. تجربه کشورهایی که جنگ، ناامنی یا بحران های بزرگ را پشت سر گذاشته اند نشان می دهد بازسازی این صنعت بدون برنامه ریزی برای «تاب آوری کسب وکارها» ممکن نیست؛ زیرا اگر بنگاه های گردشگری، نیروی انسانی و زیرساخت ها در دوران رکود از بین بروند، بازگشت به رونق سال ها زمان خواهد برد.
به گزارش تین نیوز، کارشناسان حوزه گردشگری معتقدند در شرایط پساجنگ، سیاست های حمایتی دولت، مدیریت بنگاه های گردشگری و مشارکت نیروی انسانی سه ضلع اصلی حفظ و احیای این صنعت هستند. تجربه کشورهایی مانند کرواسی پس از جنگ های دهه ۹۰ میلادی، لبنان پس از درگیری های داخلی و حتی ژاپن پس از بحران های طبیعی نشان می دهد کشورهایی که در دوره بحران از کسب وکارهای گردشگری حمایت مالی و نهادی کرده اند، توانسته اند سریع تر به بازار گردشگری جهانی بازگردند.
فرید جواهرزاده، رئیس مرکز نوآوری و خانه خلاق میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی نیز با اشاره به همین واقعیت می گوید: «گردشگری نخستین بخشی است که در شرایط بحرانی با رکود مواجه می شود و به همان نسبت آخرین بخشی است که به سطح پایدار برمی گردد.» به گفته او، در چنین شرایطی مهم ترین اقدام، مدیریت پیش بینانه و برنامه محور برای عبور از دوره رکود است.
هزینه تنش ها از آسمان تا بازار سفر
از نگاه بسیاری از اقتصاددانان گردشگری، یکی از مهم ترین ابزارهای تاب آوری در دوره بحران، حمایت های مالی و نهادی از بنگاه هاست. پس از حملات تروریستی سال ۲۰۱۵ در فرانسه، دولت این کشور بسته های حمایتی ویژه ای برای هتل ها، آژانس های مسافرتی و کسب وکارهای وابسته به گردشگری در نظر گرفت؛ از جمله تعویق مالیات ها، تسهیلات کم بهره و حمایت از حفظ اشتغال. این سیاست ها کمک کرد بسیاری از بنگاه ها در دوره رکود تعطیل نشوند.
در ایران نیز کارشناسان معتقدند حمایت های مالی هدفمند می تواند مانع از فروپاشی کسب وکارهای گردشگری شود. جواهرزاده در این باره تأکید می کند: «پشتیبانی های مقطعی مانند تأمین بیمه های بیکاری، کمک های مالی بلاعوض یا وام های کم بهره می تواند کمک کند تا این صنایع منحل نشوند و تاب آوری خود را حفظ کنند.» او همچنین به نقش سیاست های مالیاتی و بیمه ای اشاره کرده و می گوید در شرایطی که بنگاه ها عملاً درآمدی ندارند، تعویق مالیات یا کاهش فشارهای بیمه ای می تواند به بقای آن ها کمک کند.
در کنار سیاست های دولتی، تجربه های جهانی نشان می دهد مدیریت داخلی بنگاه ها نیز نقش مهمی در عبور از بحران دارد. پس از بحران مالی و سیاسی سال های ۲۰۱۰ در یونان، بسیاری از هتل ها و آژانس های گردشگری با تغییر مدل کسب وکار، تمرکز بر بازارهای منطقه ای و کاهش هزینه های عملیاتی توانستند فعالیت خود را حفظ کنند. برخی نیز در دوره رکود از زمان برای آموزش کارکنان و بهبود خدمات استفاده کردند تا در زمان بازگشت تقاضا آمادگی بیشتری داشته باشند.
به گفته جواهرزاده، یکی از مهم ترین اقدامات مدیران کسب وکارهای گردشگری در دوره بحران، حفظ نیروی انسانی است. او معتقد است بنگاه ها می توانند در دوره رکود، به جای تعدیل نیرو، از برنامه های آموزشی استفاده کنند. به گفته او «مدیران بنگاه ها باید تلاش کنند نیروی انسانی خود را حفظ کنند و حتی با برنامه های آموزشی و ارتقای مهارت ها، سطح توان حرفه ای کارکنان را افزایش دهند.»
در بسیاری از کشورها، نیروی انسانی ماهر مهم ترین سرمایه صنعت گردشگری محسوب می شود. تجربه کشورهایی مانند تایلند و اندونزی نشان داده که از دست دادن نیروی متخصص در دوره بحران می تواند روند بازگشت به رونق را به شدت کند کند. به همین دلیل بسیاری از سیاست های حمایتی دولت ها در بحران ها با هدف حفظ اشتغال در این صنعت طراحی می شود.
از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند تاب آوری صنعت گردشگری تنها به دولت و بنگاه ها محدود نمی شود و نقش جامعه و فعالان این حوزه نیز بسیار مهم است. به گفته جواهرزاده، تحقق تاب آوری در این صنعت نیازمند نوعی همگرایی میان دولت، کسب وکارها و نیروی انسانی است؛ مثلثی که می تواند به حفظ زیرساخت های گردشگری در دوران رکود کمک کند.
او هشدار می دهد خروج سریع نیروهای انسانی از این صنعت می تواند خسارتی بلندمدت به گردشگری وارد کند. به گفته او، اگر کارکنان این حوزه به دلیل مشکلات معیشتی به سرعت شغل خود را ترک کنند، در آینده با کمبود نیروی متخصص مواجه خواهیم شد و بازسازی این ظرفیت انسانی بسیار دشوار خواهد بود.
در مجموع، تجربه های جهانی نشان می دهد صنعت گردشگری اگرچه در برابر بحران ها بسیار آسیب پذیر است، اما در صورت مدیریت صحیح می تواند پس از عبور از بحران به یکی از موتورهای مهم رشد اقتصادی تبدیل شود. کشورهایی که در دوره رکود از زیرساخت ها، کسب وکارها و نیروی انسانی این صنعت محافظت کرده اند، توانسته اند در دوره پساجنگ یا پسابحران، سریع تر به بازار گردشگری جهانی بازگردند.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان تأکید می کنند تاب آوری گردشگری نه یک سیاست کوتاه مدت، بلکه یک راهبرد بلندمدت برای حفظ سرمایه های اقتصادی و انسانی این صنعت است؛ راهبردی که می تواند مسیر احیای گردشگری در دوره پساجنگ را هموارتر کند.
