فرش قرمز شهرهای پیشرفته زیر پای قطار
تیننیوز| وبلاگ اکرم امینی-خانههای کوچک و بدقواره و زمینهای بایری که عبور از کنار آنها در شب ترسناک است، تصویر بخشی از محلههای اطراف راهآهن در شهرهایی از ایران است که راهآهن از درون شهر عبور کرده است.
عبور راهآهن از درون شهرها اگرچه در همه دنیا یک اصل زیربنایی و الزامی در شهرسازی است که نه تنها موجب کاهش استفاده از خودرو شخصی میشود بلکه قیمت زمین در محدوده مسیرهای ریلی را نیز افزایش میدهد اما این مسئله در ایران مشکلساز شده است. علت این مشکلات را باید در تفاوت نگاه در توسعه شهری میان نهادهایی مانند وزارت راه و شهرسازی و شهرداری و نبود تفکر توسعه بر مبنای حملونقل عمومی جستوجو کرد.
خشایار کاشانیجو، دارای مدرک دکترا در رشته شهرسازی و استاد دانشگاه تاکید میکند که در همه شهرهای پیشرفته دنیا، یکپارچگی سیستمهای حملونقل به عنوان یک اصل پذیرفته شده و همه مسائل بر مبنای این اصل طراحی میشود.
آنطور که او توضیح میدهد، همه سیستمهای حملونقل عمومی داخل شهری مانند تراموا، اتوبوس، مترو و حملونقل بین شهری باید یکپارچه و دارای ایستگاه مشترک در شهر باشند تا مردم به استفاده از حملونقل عمومی ترغیب شوند. از سوی دیگر در همه شهرهای پیشرفته دنیا ایستگاههای قطار در مرکز شهر قرار دارند و اتصال آنها به سیستمهای حملونقل درون شهری، مشوق مردم برای کاهش استفاده از خودرو شخصی است، بر همین اساس در شهرهای پیشرفته دنیا پایانهها، مولتیمودال یا چندوجهی هستند.
کاهش مشکلات با استفاده از فناوری
بنا بر توضیح این کارشناس مسلم است که قرار گرفتن ایستگاههای راهآهن درون شهرها و اتصال آنها به سیستم حملونقل عمومی، اصلی پذیرفته شده در دنیاست. این مسئله اگرچه یک مزیت است و قیمت مسکن و اجارهبها در مناطق عبور راهآهن در شهرها افزایش دارد، اما مشکلاتی نیز در پی خواهد داشت. آنطور که کاشانیجو توضیح میدهد مشکلات این عبور، بیشتر سر و صداست که برای رفع آن با استفاده از فناوری، راهکارهایی مانند تولید قطار با صداهای پایین، استفاده از ریلهای لاستیکی که اصطکاک و سر و صدا را کاهش میدهد یا استفاده از دیوارهای آکوستیک که دور حریم راهآهن قرار
میگیرد در نظر گرفته شده است.
کاهش آلودگی هوا با عبور قطار از شهر
برخلاف تصور رایج مبنی بر اینکه عبور قطارها از داخل و حضور ایستگاههای راهآهن درونشهرها، آلودگی هوا را افزایش میدهد، کارشناسان معتقدند این کار در مجموع موجب کاهش آلودگی هوا خواهد شد. کاشانیجو در این زمینه تاکید میکند: یکی از مشکلات قطارهای کشور ما که موجب آلایندگی میشود دیزلی بودن آنهاست در حالی که اگر قطارها برقی باشد کاهش آلودگی خواهیم داشت. از سوی دیگر آوردن قطار به درون شهرها موجب کاهش استفاده از حملونقل شخصی میشود زیرا وقتی ایستگاهها بیرون شهر است مردم باید با خودرو خود را به ایستگاه برسانند که این مسئله علاوه بر تولید
آلودگی خودروها، موجب کاهش رغبت مردم به استفاده از قطار میشود. با توجه به اینکه عبور راهآهن از درون شهرها دارای مزیت است؛ به نظر میرسد باید راهکارهایی برای کاهش آثار منفی این عبور وجود داشته باشد.
کاشانیجو معتقد است بهترین و اصلیترین راهکار برای کاهش این آسیبها این است که طراحی مسیرهای حملونقل شهر با طرحهای شهرسازی هماهنگ باشد؛ مسئلهای که در حال حاضر در کشور رعایت نمیشود. وی در این زمینه میگوید: در حال حاضر در طراحی شهری نگاه بینشخصی حاکم است؛ بنابراین راهآهن به راه خود میرود و شهرداری نیز به راه دیگری. به گفته کاشانیجو، این بخشینگری باعث میشود گاهی تصمیماتی که برای شهر گرفته میشود با هم متضاد باشند در حالی که وقتی یکپارچگی بین نهادها باشد و توسعه شهری در راستای حملونقل عمومی دیده شود، مشکلات رفع
خواهد شد.
به گفته این کارشناس، در نظریههای جدید شهرسازی، توسعه بر مدار حملونقل همگانی محور اصلی است و اعتقاد بر این است که بهترین ظرفیت برای توسعه شهری، استفاده از کریدورهای حملونقل عمومی است اما از آنجا که در ایران از ابتدا نگاه شهرسازی حاکم نبوده و همه تصمیمات بر مبنای بخشینگری بوده، خشت نخست اشتباه گذاشته شده است.
اشتباه بودن عبور راهآهن از زیرزمین
عبور راهآهن تهران ـ تبریز از مناطق ۱۷ و ۱۸ شهر تهران، در حال حاضر مشکلاتی برای ساکنان این مناطق ایجاد کرده است. برخی معتقدند بخشی از توسعهنیافتگی این مناطق تهران به بحث راهآهن بازمیگردد اما متخصصان میگویند عبور راهآهن از تهران به تنهایی مشکلآفرین نبوده بلکه آنچه باعث ایجاد مشکلاتی در این مناطق شده، بردن راهآهن به زیر زمین است.
به گفته محسن پورسیدآقایی، مدیرعامل راهآهن ایران موضوع به زیر زمین بردن خطآهن در مناطق ۱۷ و ۱۸ تهران، در دولت دهم با هزینه ۷۵۰ میلیارد تومانی انجام شد؛ هزینهای که میتوانست در پروژههای موثر دیگری در همین مناطق به کار برده شود اما این انتقال در حال حاضر مشکلاتی را برای ساکنان مناطق ۱۷ و ۱۸ ایجاد کرده است که بخش زیادی از آنها به دلیل وجود زمینهای آزادشده راهآهن در این منطقه است؛ زمینهایی که محل تجمع معتادان و خلافکاران شده است.
پورسیدآقایی معتقد است در حال حاضر نظریههایی مانند زیرزمینی کردن خطوط راهآهن در شهرها یا خروج ایستگاههای قطار از داخل شهرها از نظر مبانی فنی و دانش روز حملونقل پذیرفتنی نیست و تجربه شهرهای موفق دنیا برخلاف این نظریههاست. به گفته او در بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا از جمله توکیو و لندن خطوط راهآهن از مرکز شهر و از کنار مراکز تجاری مهم عبور میکند. در این زمینه کاشانیجو نیز با پورسیدآقایی همنظر و معتقد است انتقال راهآهن در تهران به زیرزمین از اساس کاری اشتباه بوده که بدون پشتوانه مطالعاتی انجام شده است. او در این زمینه میگوید: وقتی
راهآهن را زیر زمین میبریم، خود به خود این پیام را منتقل میکنیم که وسیله نامناسبی است و باید پنهان شود در حالی که در سایر مناطق دنیا راهآهن به عنوان وسیله مطلوب و مزیتدار پذیرفته شده است و با افتخار از آن استفاده میشود.
نکته دیگر این است که وقتی راهآهن به زیرزمین برده شود، روی زمین برای استفاده از خودرو شخصی باز میشود و این پیام را میدهد که نگاه شهرسازی، خودرومدار است؛ یعنی حملونقل عمومی زیر زمین برده شود و حملونقل شخصی افزایش یابد در حالی که اگر اولویت ما انسانمداری و پیادهمداری باشد باید حملونقل عمومی توسعه یابد و وسیلههای حملونقل عمومی باید روی زمین باشند و اولویت زیرزمین بردن با خودروهاست. این استاد دانشگاه نیز وجود مشکلات این مناطق به دلیل نبود برنامهریزی برای زمینهای رها شده راهآهن را تایید میکند و معتقد است انتقال
راهآهن به زیرزمین در منطقه ۱۷ و ۱۸ تهران آلودگی هوا ایجاد کرده است زیرا تونلها تهویه ندارند و مشکلاتی برای انسانها در آن منطقه ایجاد میکند. از سوی دیگر یکی از جنبههای مهم استفاده از قطار، لذت بردن از مناظر و طبیعت اطراف است در حالی که در زیرزمین چنین امکانی وجود ندارد.
کاشانیجو از پروژهای سخن میگوید که به وسیله او و همکارانش برای کاهش مشکلات مناطقی از شهرها که راهآهن از آنها عبور میکند انجام شده و هماکنون در حال عملیاتی شدن در کشور است. او توضیح میدهد: در این پروژه که برای نخستین بار در کشور انجام شده درباره طراحی دیوارههای حریم راهآهن بررسی شده و اکنون بر اساس نتایج این طرح همه دیوارههای حریم راهآهن در کشور در حال اقدام است.
به گفته وی، تاکنون همواره دیوارههای اطراف مسیرهای ریلی درون شهرها دیوارهای بتنی خشک و بیروح بود که در آنها تنها نگاه امنیتی لحاظ شده بود در حالی که در پروژه جدید، روی معماری و طراحی شهری کار شده و در این طرح که از سوی راهآهن تایید و به کل کشور ابلاغ شده، تلاش شده است طراحیهایی متناسب با اقلیم هر منطقه، با رعایت مسائل امنیتی طراحی شود.