راهی به آن سوی خیابان
تیننیوز | وبلاگ اکرم امینی-در دنیایی که خودروها بر آدمها اولویت دارند و همه خیابانها در خدمت خودروهاست، رد شدن از عرض خیابان برای عابران پیاده گاهی تبدیل به معضل میشود تا جایی که گاه همین عبور ساده، عوارض جبرانناپذیری برای عابر پیاده به دنبال خواهد داشت.
در این زمینه پلها به مدد عابران پیاده آمدهاند تا آنها عبور ایمنی از عرض خیابانها داشته باشند. عبور از زیرزمین و تردد در زیرگذرهای شهری نیز گزینه دیگری است که برای عبور بیخطر از عرض خیابانهای پرترافیک، پیش روی عابران پیاده است. صمت در این گزارش مزیتهای هر یک از این دو شیوه تردد عابران پیاده را بررسی و معیارهایی که به یکی از این دو شیوه نسبت به دیگری اولویت میدهد را بیان میکند.
اولویت با خودرو یا عابر پیاده؟
در برنامههای توسعهای جدید، اولویت طراحی با عابر پیاده است. الهام فلاحمنشادی، دارای مدرک دکترای شهرسازی در گفتوگو با صمت توضیح میدهد این مسئله بدان معناست که بر خلاف توسعه مدرنیستی که در آن اولویت تردد با خودرو است و شهرها برای تردد آسانتر خودروها طراحی میشدند، در توسعههای پُستمدرن، انسانها روی شیوه توسعه شهری تاثیر میگذارند.
به گفته این پژوهشگر حوزه حملونقل شهری، انعکاس این رویکرد در تقاطع محل عبور پیاده و دوچرخه در توسعه مدرنیستی به این صورت است که استفاده از زیرگذر و روگذر را برای عبور پیاده اولویت میدهد. در حالی که در توسعه پست مدرن، عبور عابران از سطح، در اولویت است. هدف از توسعه بزرگراهی، آنطور که این کارشناس میگوید، عبور سادهتر و سریعتر خودروهاست و عابران پیاده باید با عبور غیرهمسطح، این تسهیلات را برای خودروسواران فراهم کنند، در حالیکه در توسعه مبتنی بر تردد پیاده و دوچرخه و حملونقل عمومی، هدف و اولویت اصلی، تسهیل تردد عابر پیاده است. بر همین اساس
خودروسواران باید با کاهش سرعت، امکان تردد ایمن عابران را فراهم کنند. به گفته این پژوهشگر، بر اساس این اصل هر نوع عبور غیرهمسطح برای عابران نامناسب ارزیابی میشود.
زیرگذر یا پل عابرپیاده؟
با توجه به گسترش بزرگراهی در کشور در سالهای اخیر و با توجه به آنچه در زمینه لزوم ایجاد تردد ایمن عابران پیاده مطرح شد، این پرسش مطرح میشود که چه زمانی اولویت با ساخت پل عابر پیاده و چه زمانی اولویت با زیرگذر است. فلاح منشادی اینگونه توضیح میدهد که در حال حاضر، با توجه به توسعه شبکه بزرگراهی موجود، در برخی موارد استفاده از تقاطعهای غیرهمسطح ضروری است و در چنین مواردی است که تعیین اولویت بین زیرگذر و روگذر معنا پیدا میکند. مقایسه بین زیرگذر و روگذر و تعیین مزیتهای هرکدام میتواند بر اساس معیارهای مختلفی انجام شود. آنطور که این پژوهشگر
حملونقل شهری میگوید در بررسی انجام شده درباره این موضوع در مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران با عنوان «ارزیابی معایب و مزایای احداث زیرگذر عابر پیاده به جای پلهای روگذر» مسائلی همچون هزینه احداث، هزینه تعمیر و نگهداری، احساس ایمنی، راحتی عبور برای دوچرخهسواران، معلولان و سالمندان، از جمله معیارهای تعیین مزیت هر یک از این دو شیوه درنظر گرفته شدهاند. به این مسائل، ایجاد انگیزه برای عبور، امنیت عبور، ویژگیهای زیباییشناختی شهری، زمان، سهولت احداث و اثرات ترافیکی در زمان ساخت را نیز باید اضافه کرد. به گفته وی، نتایج این مطالعه
نشان میدهد زیرگذر عابر پیاده گزینه مناسبتری در مقایسه با روگذر برای تردد عابران پیاده است؛ البته این بدان معنا نیست که همه گذرگاههای غیرهمسطح عابر پیاده به صورت زیرگذر احداث شود، بلکه نشان میدهد زیرگذر نیز میتواند گزینه مطرح در احداث گذرگاههای غیرهمسطح شهری باشد. این پژوهشگر این نکته را نیز یادآوری میکند که در مواردی که امکان عبور همسطح عابر پیاده وجود دارد، اولویت اصلی با عبور همسطح است و زیرگذرها تنها در مواردی توصیه میشوند که به هیچ وجه امکان عبور همسطح وجود نداشته باشد؛ مانند عبور عابر پیاده از بزرگراهها.
توجیه فنی زیرگذر
این مسئله که در زمان احداث تقاطع غیرهمسطح، اولویت بردن به زیرسطح با خودروهاست را یک کارشناس دیگر نیز تایید میکند. رضا خیراندیش، کارشناس عمران و معاون پیشین فنی و عمرانی شهرداری شیراز معتقد است تنها زمانی که امکان عبور عابران از سطح و تردد خودروها از زیر زمین وجود نداشته باشد، ایجاد زیرگذر بر احداث پل هوایی اولویت دارد. به گفته او، در ساخت سازهها باید خودروها را به سمت سطوح انرژیبر هدایت کرد و محل تردد پیاده را همسطح قرار داد. بر این اساس، خودروها باید به زیر سطح بروند و از سمت دیگر بالا بیایند زیرا میزان انرژی که یک خودرو برای عبور از سطح شیبدار صرف
میکند بسیار ناچیز است. او با تاکید بر اینکه احداث پلهای هوایی در مقایسه با زیرگذر پیاده توجیه کمتری دارد، درباره توجیه فنی این مسئله توضیح میدهد و میگوید: وقتی پل عابر پیاده به صورت هوایی احداث میشود برای رعایت کردن ارتفاع مجازی که خودروها از زیر آن عبور کنند، باید ارتفاع حداقل ۵/۷۰ متر رعایت شود. تقسیم این عدد بر ۱۵ سانتیمتر که خیز تقریبی یک پله است، تعداد پله لازم پل را نشان میدهد. از سوی دیگر برای خسته نشدن عابر از پله، باید محدوده توان فیزیکی افراد در نظر گرفته شود. به همین دلیل به جای احداث پل عابر پیاده در ارتفاع زیاد که به دلیل ایجاد
خستگی با اقبال مردم مواجه نمیشود، میتوان زیرگذرهایی ایجاد کرد که ارتفاع آن ۲/۲۰ متر باشد. به گفته او، یک انسان معمولی، کمی از ۲ متر کوتاهتر است و تقسیم ارتفاع ۲/۲۰ بر خیز پله نشان میدهد با تعداد پله کمتری، میتوان از زیرگذر پیاده عبور کرد که ایمنی بیشتری نیز برای عابر پیاده خواهد داشت.
تامین ایمنی در عبور از زیرگذر
علاوه بر آنچه کارشناسان میگویند، نظرسنجی انجام شده در سال ۸۹ در تهران نیز نشان میدهد مردم در تردد از زیرگذرها نسبت به پلهای عابر پیاده، احساس ایمنی بیشتری دارند. کارشناسان این مسئله را اینگونه توجیه میکنند که عابران پیاده بهطور معمول انگیزه بیشتری برای نزول نسبت به صعود دارند و به همین دلیل زیرگذرها میتواند جذابیت بیشتری برای آنها داشته باشد. از سوی دیگر باید این مسئله را در نظر گرفت که عابران نسبت به فاصلهای که طی میکنند حساس هستند و بهطور معمول، کوتاهترین مسیر را انتخاب میکنند. نتایج نظرسنجی انجام شده در تهران نشان
میدهد ایمنی تردد از زیرگذرها برای مردم در درجه اهمیت بالایی قرار دارد. در این زمینه مدیریت شهری میتواند با تامین روشنایی کافی و نورپردازی قوی، نصب دوربینهای مدار بسته، نبودن مکانی برای پنهان شدن و تامین دید کافی برای عابران پیاده این امنیت را تامین کند.