جای خالی نظام فروش یکپارچه در حملونقل هوایی
تیننیوز وبلاگ اکرم امینی-بسیاری از ما سفر با انواع شیوههای حملونقل را تجربه کردهایم. جدا از خاطرات سفر، آنچه بهعنوان مقدمه یک سفر میتواند آغاز سفر را تلخ یا شیرین کند، تهیه بلیت است؛مسئلهای که تلاش زیادی برای تسهیل آن شده اما به نظر میرسد تهیه بلیت در برخی شیوههای سفر، اما برای مسافران غیرشفاف و با اما و اگرهایی همراه است.
این نوشته قرار نیست به روند افزایش یا کاهش نرخ بلیت سفر بپردازد بلکه قصد دارد نگاهی به نظام فروش بلیت بیندازد؛ روندی که در شیوههای ریلی و جادهای به ثبات نسبی رسیده اما در حوزه هوایی هنوز با مشکلاتی همراه است.
در حوزه ریلی، از ۲ سال پیش، نظام فروش یکپارچهای از سوی راهآهن راهاندازی شده است و مسافران میتوانند با مراجعه به سایت راهآهن یا شرکت رجا، کل موجودی بلیت قطار را مشاهده و نسبت به تهیه بلیت خود اقدام کنند. دفاتر فروش نیز با استفاده از همین سیستم یکپارچه بلیت مسافران را تهیه میکنند. در حوزه حملونقل جادهای یعنی سفر با اتوبوس نیز وضعیت بلیت بهطور تقریبی شفاف است.
در حال حاضر سایت اینترنتی payaneh. ir ازجمله سایتهای معتبری است که مسافران را به سیستم فروش تعداد زیادی از شرکتهای حملونقل بینشهری متصل میکند و بدین ترتیب مسافران علاوه بر مشاهده موجودی بلیت، میتوانند حتی جای نشستن خود را انتخاب کنند. بسیاری از شرکتها نیز سیستم فروش اینترنتی خود را دارند که بهطور شفاف تعداد بلیت فروخته شده و تعداد بلیتهای موجود را نشان میدهد.
اما درباره بلیت هواپیما وضعیت اندکی متفاوت است. در حال حاضر اگرچه بسیاری از شرکتهای هواپیمایی سیستم فروش اینترنتی راهاندازی کردهاند و مسافر میتواند بهطور اینترنتی وضعیت موجودی بلیت در مسیر مدنظر خود را بداند و حتی اقدام به خرید بلیت کند اما آنچه سایت شرکتها نشان میدهد تعداد واقعی صندلی خالی نیست.
از سوی دیگر در کنار مراجعه به سایت یک شرکت هواپیمایی، اگر مسیر موردنظر خود را در اینترنت جستوجو کنید به سایتهایی میرسید که بلیت همان مسیر را با نرخهایی متفاوت از نرخ شرکت هواپیمایی برای فروش عرضه کردهاند. تماس با دفاتر فروش بلیت نیز میتواند چنین نتیجهای در برداشته باشد. این بدان معناست که تعدادی از صندلیهای یک پرواز به یک شرکت مسافرتی یا هواپیمایی فروخته شده و حال این شرکت است که با توجه به کمسفر یا پرسفر بودن روزها، این بلیتها را نرخگذاری میکند.
اینها همان بلیتهای چارتر هستند که در روزهای کمسفر در قالب بلیتها و تورهای لحظه آخر با قیمتهای ارزان ارائه میشوند اما در ایام پیک سفر، کیمیا شده و به چند برابر قیمت عرضه میشود تا جایی که سخن از «مافیای چارتر» به میان آمده و بازار بازرسی سازمانهای نظارتی داغ میشود.
سخن از «مافیای چارتر» حرف تازهای نیست و با وجود تشدید بازرسیهای سازمان هواپیمایی در روزهای پرتقاضایی مانند اسفند هر سال، باز هم گذر از این روزها همان است و داغ شدن بازار چارتر همان.
برای حل مشکلاتی از این دست، یکی از مهمترین راهکارهایی که کارشناسان توصیه میکنند اصلاح نظام بازرگانی شرکتهای هواپیمایی، مبتنی بر شفافسازی از یک سو و ایجاد نظام واحد ارائه و فروش بلیت هواپیما از سوی دیگر است.
به گفته آنها چنین نظامی در کشورهای دیگر آزمون پس داده و این مسئله که چرا با وجود همه انتقادها به چارتر و گرانفروشی بلیت در ایران، همچنان گامی در راستای راهاندازی یک نظام یکپارچه فروش بلیت برداشته نشده است، جای تعجب دارد؛ سیستمی که در فروش بلیت سفر ریلی و جادهای، به خوبی توانسته با شفافسازی، منجر به اعتمادسازی میان مسافران و ارائهدهندگان خدمات حملونقلی شود.
از سوی دیگر آنچه اهمیت ایجاد این نظام یکپارچه را بیشتر آشکار میکند، آزادسازی نرخ بلیت هواپیما در سال جاری است؛ مسئلهای که نرخ مصوب به عنوان شاخصی برای تعیین تخلفات را از میان برداشته و به نظر میرسد در این وضعیت، بازرسی با شیوههای سنتی برای مقابله با گرانفروشی نمیتواند بیش از این موثر باشد.
در حال حاضر به نظر میرسد راهاندازی یک سیستم واحد فروش بلیت با اعلام آمار بلیت فروخته شده و صندلیهای خالی موجود، شاید بهترین راهکاری باشد که با حذف واسطه میان مشتری و فروشنده، فضای فروش بلیت پرواز در کشور را ساماندهی کند.
درحالی چندی پیش مباحثمربوط به توافق با ایرلاینها برای عرضه توافقی بلیتهای نوروزی با اظهارنظر رئیس سازمان هواپیمایی کشوری منتفی شد که خبر میرسد حدود ۱۹ هزار پرواز برای این ایام اختصاص یافته، پروازهایی که به گفته فعالان بازار بیشتر آنها چارتری است. به گزارش تسنیم، اوایل دیماه امسال محمد خداکرمی معاون هوانوردی سازمان هواپیمایی کشوری در خصوص پروازهای نوروزی گفته بود: برای اربعین امسال سازمان هواپیمایی کشوری برنامهریزی خاصی را طی سه ماه قبل از آن انجام داد و با توجه به تقاضای زیادی که برای پرواز عتبات عالیات وجود داشت سازمان هواپیمایی نسبتا توانست مدیریت خوبی در این زمینه داشته باشد. وی با اشاره به اینکه برای ایام نوروز که زمان پیک آن ۲۴ اسفند تا اول فروردین است سازمان هواپیمایی کشوری در حال برنامهریزی است یادآور شد: در این زمینه نیز مانند اربعین از شرکتهای هواپیمایی دعوت میکنیم تا در رابطه با قیمت و دسترسی بلیت با آنها تفاهم خواهیم کرد. اما حدود یکماه بعد عابدزاده رئیس وی گفت: آزادسازی نرخها انجام شده و قیمت توافقی در خصوص بلیت پروازها در سازمان هواپیمایی کشوری نداریم. در عین حال سازمان هواپیمایی کشوری بهعنوان حاکمیت مراقب است شرکتهای هواپیمایی با افزایش قیمت به مسافران اجحاف نکنند. وی با بیان اینکه سیستم عرضه و تقاضا قیمتها را تعیین میکند، افزود: همچنین سازمان هواپیمایی به این مسئله که اگر ایرلاینها بخواهند با کاهش قیمت رقبا را از دور خارج کنند، وارد شده و از این کار جلوگیری میکند. از سوی دیگر دیروز یکی از مدیران سازمان هواپیمایی کشوری از اختصاص ۱۹۵۰۰ پرواز برای ایام نوروز ۹۵ خبر داده و گفته است: از این تعداد حدود ۶هزار پرواز خارجی و بقیه داخلی است. وی از متقاضیان خرید بلیت هواپیما خواست نسبت به تهیه بلیت هواپیما از مراکز و سایت های غیر مجاز خودداری کرده و در صورت مشاهده هرگونه تخلف و فروش بلیت خارج از نرخ ارائه شده با دفتر ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایت سازمان هواپیمایی کشوری تماس بگیرند. این در حالی است که به گفته فعالان بازار حمل و نقل هوایی بخش اعظم ۱۹ هزار و ۵۰۰ پرواز نوروز ۹۵ به صورت چارتری در اختیار مردم قرار میگیرد و در این بین فقط پروازهای هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران است که به صورت سیستمی به فروش میرسد و ۱۳ ایرلاین دیگر مدتهاست که پروازهای خود را به چارترکنندگان واگذار کردهاند.