◄دانش ارتباطات دچار گسستهای بیرونی و درونی شده است
تیننیوز| وبلاگ هادی خانیکی-همایش دو سالانه مطالعات فرهنگی و ارتباطات در ایران به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات با همکاری پژوهشگاه فرهنگ ، هنر و ارتباطات ، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی و انتشارات علمی و فرهنگی کشور روز سهشنبه ۳۰آذر۹۵ در تالار شریعتی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.
دانش ارتباطات در حوزه آموزش و پژوهش دارای سابقه تاریخی است و آموزش بر پژوهش به لحاظ تاریخی تقدم دارد. براساس اسناد، از سال ۱۳۱۹ اولین آموزش روزنامهنگاری به کمک سازمان سنجش افکار در دانشکده حقوق دانشگاه تهران آغاز شده و این مسئله بیانگر دو نکته است، یک اینکه آموزش ارتباطات بهصورت دولتی در ایران آغاز شد و دو اینکه روزنامهنگاری نسبت به سایر شاخهها اولویت داشت.
بعد از فراز و فرودهایی که این مسیر طی میکند، حدود ۱۹ سال بعد یعنی سال ۱۳۳۵، دانشکده روزنامهنگاری تاسیس میشود که این مسئله ناکام میماند. در سال ۱۳۴۵ با فارغالتحصیلی و بازگشت دانشجویان اعزامی به خارج و به کمک موسسه کیهان، موسسه عالی مطبوعات و روابطعمومی تاسیس شد و نهایتاً در ۱۳۵۰، ایران دارای دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی با محوریت روزنامهنگاری و روابطعمومی شد البته در این بین مطالعات رادیو و تلویزیون مغفول ماند و بهطور مستقل راه خود را بهصورت مدرسه عالی رادیو تلویزیون ادامه داد.
متاسفانه پس از انقلاب فرهنگی، رشتههای مذکور به دلیل اینکه جزء رشتههای لوکس بهشمار میرفتند، دچار وقفه و توقف شدند و نهتنها دانشگاه تعطیل شد، بلکه این رشتهها زیر سایه جامعهشناسی با دو گرایش روزنامهنگاری و روابطعمومی در دانشگاه علامه طباطبایی قرار گرفت.
امروز باید اَبَرروندها و یا مگاترندها در ارتباطات را مورد توجه قرار دهیم و ببینیم ارتباطات نسبت به این مگاترندها چه توجهی داشته است. بهطور مثال در شماره آخر نشریه «گازت» که یک مجله تخصصی در حوزه ارتباطات است، بهطور خاص به نسبت بین جهانیشدن و ارتباطات پرداخته شده است و محور تحولات جهانی را روی ارتباطات قرار داده است. درحالیکه ما در ایران به این مگاترند یااَبَرجریانی که باید در ارتباطات بهعنوان جهانی شدن دیده شود، کمتر پرداختهایم.
برنامههای موجود ارتباطی در همه دانشگاهها دچار نوعی کهنگی است بهدلیل میانرشتهای بودن ارتباطات، این رشته مرتباً باید دچار تغییر و تحول شده و بهروز شود که کمتر این تغییر و تحول را شاهد بودهایم. خوشبختانه در سال جاری موفق به تاسیس رشته مطالعات ارتباطی و فناوری اطلاعات در مقطع کارشناسی و رشته روزنامهنگاری درمقطع کارشناسی ارشد به عنوان یک رشته مستقل و نه گرایشی زیرمجموعه ارتباطات دردانشگاه علامه طباطبایی شدیم.
بهنظر من مطالعات ارتباطی در ایران در حوزه آموزش از یک نوع گسستگی بین حوزههای درونی خود و نهادهای آموزشی و پژوهشی رنج میبرد. نگاه توسعهای به رشد و گسترش آموزشها و پژوهشهای ارتباطی وجود ندارد. ما فاقد بستههای آموزشی ارتباطی مرتبط با یکدیگر هستیم. مطبوعات، رادیو و تلویزیون، فضای مجازی گسسته از هم در حال فعالیت هستند. از بخشهای دیگر ارتباطات مثل تئاتر، سینما، رسانههای سنتی و رمان غفلت شده است و خانواده ارتباطات نهتنها در بیرون پراکنده است که در درون هم دچار گسستگی هستند. ارتباطات باید پیوند برقرار کند و دیوارها را بردارد اما
خودش محصور در دیوارها و حصارها شده است.
اولین گسست، گسست بین آموزش و پژوهش است. آموزش در ارتباطات ما پژوهشمحور نیست و میتوان گفت ما یک حصار آموزش و یک حصار پژوهش داریم که جداگانه از هم به فعالیتشان ادامه میدهند. دومی حصار دانش و فن است که مهارتها و فنون ارتباطی درون نهادهای حرفهای در حال آموخته شدن است و معمولاً ارتباطگران حرفهای خیلی احساس نیازی به مکانها و امکانهای دانشگاهی نمیکنند. سومین گسست، حصار بین فرهنگ و فناوری است. مرتباً سیطره فناوریهای ارتباطی در حال تحمیل خود بر حوزه فرهنگ است و چهارمین گسست، گسست میان ارتباطات و سایر بخشهای علوم اجتماعی
است و ارتباط میان ارتباطات و روانشناسی، زبان، تاریخ، علوم سیاسی، مدیریت و ... ارتباط گسسته و منقطعی است.