دلواپس صنعت هوانوردی باشیم
تیننیوز| وبلاگ آرمان بیات-در یکسال گذشته، بهویژه پس از اجرای تفاهم بینالمللی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) افق جدیدی پیش روی صنعت هوانوردی ایران، درست در روزهایی که آسمان هواپیمایی ایران کمتر توانی همچون گذشته پرافتخار را به خود میدید، ایجاد شده و به واقع وارد دورهای جدید از تاریخ حملونقل هوایی کشور شدهایم.
روزهایی که همواره مسئولان به دنبال خرید هواپیمای نو از ایرباس و بوئینگ بودند برخی سخنانی در مخالفت با این تصمیم گفتند و از در مخالفت وارد شدند. این افراد کسانی هستند که صنعت هوانوردی ایران اسلامی را سیاسی میدانند و فراموش میکنند یا نمیخواهند قبول کنند که این سیاستاندیشی حاکم بر این صنعت، اصلیترین دلیل و عامل مغفول ماندن آن تلقی میشود. این روزها وزیر و تیم همراهش جانانه مشغول مذاکره و انعقاد معاهدههای نهایی هستند که البته خود با نقدهای جدی همراه است و کارشناسان صنعت به دور از وجه سیاسی آن و با روح صداقت و ملینگری، بارها تذکر و
توصیههایی کردند اما نباید این تلاش و تمایل با یک اقدام نادیده گرفته شود.
این برجام بود که مدیران عالی ایرباس، بوئینگ، امبرائر و ATR را به ایران کشاند؛ این برجام بود که در چندین نوبت، وزارت خزانهداری امریکا را ناچار به صدور برگ و سندی کرد؛ این برجام بود که فاینانسرهای بزرگی را به ایران آورد و این برجام بود که بزرگترین کمپانیهای تاثیرگذار در زنجیره تامین خدمات حملونقل هوایی را وارد کشور کرد.
حال اگر از این ظرفیت بالقوه نمیتوانیم استفاده مطلوب ببریم مشکل از برجام نیست که به حتم، چالش از خودمان است. معضل از ماست که همه چیز را مفت طلب میکنیم. مشکل از ماست که گاه دست به زیر میز میبریم. مشکل از ماست که زیرساخت حقوقی مطلوب نداریم. مشکل از ماست که فرآیند مقررات حاکمیتی شفاف و مشخص نداریم و مشکل از ماست که هیچ مرجع روشن دادههای اطلاعاتی و تحلیلی مبتنی بر صداقت عملکرد در دسترس نداریم.
همه میدانیم که هر کس قصد خرید حتی یک یخچال قسطی هم داشته باشد، فروشنده ۳ چک کارمندی بابت ضمانت طلب میکند؛ حال ما چه انتظاری داریم که بزرگترین سازندگان هواپیما و تامینکننده مالی، بدون دریافت ضمانت قابلاتکایی، اموال خود را تحویلمان دهند، آنهم در شرایطی که ما عضو کنوانسیون «کپتاوون» نیستیم!
این یک واقعیت مطلق است که خرید هواپیما نیازمند پرداخت «درصد رقمی» از میزان ارزش نهایی است که حداقل ۱۰ تا ۱۵ درصد قیمت است.
آن شرکت هواپیمایی از چه منابعی باید این رقم را تامین کند؟ آیا توانسته به سود مطلوب در دوران تحریم برسد که آن را دوباره به عنوان بودجه سرمایهای بابت خرید، چنین رقمی را پرداخت کند؟ آیا برنامهای راهبردی در افق مشخص را تدوین و تهیه کرده که بتواند از پس اقساط میلیون دلاری سالانه این خرید، سربلند بیرون آید؟ آیا مقررات حاکم، اجازه آزادی عمل مطلق را با فرآیندی صریح و سریع به بهرهبردار میدهد؟
آیا میتوان تاثیر اقتصاد فاصله گرفته کشور با ارزش جهانی را، در صنعتی بینالمللی که سروکارش همواره با ارز رایج است، فراموش کرد؟ آیا میتوان هزینه ارزی اما درآمد ریالی را مبنای توسعه بدون حمایت مستقیم یا غیرمستقیم دانست؟ گرچه نشدنی نیست اما ریسک سرمایهگذاری را نسبت به ارزش آن به شدت تحتتاثیر قرار میدهد. اگر ورود هواپیما به تاخیر خورده مشکل قطعی از سیاستمداران مملکت نیست که اصل موضوع چالشهای پیش رو در تامین منابع است که بخشی نقدی و اصل آن با تامین اعتبار خارجی است.
اگر امروز این تاخیر فرصت بهانهجویی داده، باید بدانید دریافت امتیاز به نفع کشور و کاستن از میزان پرداختهای نقدی و جذب خدمات وابسته و پیوسته و تضمین تعهد خدمات طرف مقابل، بدعهدی معنی نمیشود که بخشی از آن، نشان از بدپیکری صنعت هوانوردی ماست که زحمات را دوچندان کرده است. اگر نظام هواپیمایی و فرآیندها مبتنی بر اصول راهبردی بود، رغبت سرمایهگذاری خارجی دو چندان میشد و به طور قطع مذاکرات را طولانی و چالشبرانگیز نمیکرد.
با همدلی و وحدت همراه با واقعبینی و ملیگرایی میتوان از فرصت برجام در جهت نوسازی حملونقل هوایی و صنعت هوانوردی ایران بهره جست. صنعتی که از نخستین سال فعالیت تجاری در سال ۱۳۰۵ تا امروز کمتر از ۲۲۰۰ نفر در سوانح هوایی غیرنظامی آن درگذشتهاند و این آمار نشان از امنیت و ایمنی سرشار حملونقل هوایی دارد.