◄ظرفیت ارتباطات و نقش رسانهای آن
وبلاگ تیننیوز، هادی خانیکی| یکی از ظرفیتهای مغفول رمان در ارتباطات، ظرفیت و نقش رسانهای آن است. رمان یکی از قالبهایی است که امکان و یا عدم امکان گفتوگو را در مقاطع مختلف نشان میدهد. نسلهای سیاسی این جامعه ورود خود به سیاست را وامدار رمانهای سیاسی هرچند ترجمه شده زمان خود میدانند. بنابراین، رمان به مثابه رسانه را باید جدی گرفت.
شناخت کنشگران روزنامهنگار-رماننویس بسیار مهم است. مانند مرحوم کیارستمی که یک سینماگر-ژورنالسیت بود و این ژورنالیست بودن زاویه دید متفاوت و خاصی را برای وی درپی داشت.
در دنیا، نویسندگان بزرگی مانند گابریل گارسیا مارکز هستند که گزارشهای ژورنالیستی را به رمان تبدیل میکنند و بالعکس از روی رمانهایشان میتوان نتایج روزنامهنگارانه گرفت.
باید به یک روزنامهنگارِ رماننویس، سینماگر، سیاستمدار یا دانشمند، به دیده یک «امکان و فرصت» نگریست. ویژگی خاص یک ژورنالیست-رماننویس نسبت به یک رماننویس صرف، این است که اولی بهدلیل روزنامهنگار بودن میتواند بهتر ببیند، بهتر بشوند و بهتر بیان کند.
وی افزود: در جامعه ما ممکن است گاهی روزنامهنگار شدن مترادف با سطحیشدن شود اما درحقیقت روزنامهنگار دقتنظری دارد که در کمتر کسی میتوان یافت. یکی از ویژگیهای خاص رمان «آفتاب دار» این است که در حجمی کم به مسائل و واقعیتهای مهم روز پرداخته شده است و این هم بهدلیل روزنامهنگار بودن نویسنده است.
خانیکی با این مقدمه که تمامی کاراکترهای رمان واقعی و دستیافتنی هستند و در آن اغراق دیده نمیشود، طی نکاتی به بررسی کتاب از منظر ارتباطی پرداخت:
۱. کتاب به وقایع مهم روز میپردازد.
۲. در نقد اجتماعی نگاه واقعبینانهای دارد. مثلا جایی به ورود زنان به استادیومها اشاره میکند.
۳. ورود شتابزده جامعه را به وضعیتها، فناوریها و رسانههای جدید نشان میدهد.
۴. از اتفاقهایی که در جامعه در حال وقوع است و کمتر به آن پرداختهایم، صحبت میشود، مانند پدیده «پزشکانِ ساختمانساز».
۵. سیاستگریز نیست اما در سیاست هم متوقف نمیشود.
۶. در مورد رویکردها و تصمیمهای اقتصادی مانند خرید اجناس خارجی و لطمه زدن به اقتصاد ملی نگاه انتقادی دارد.
۷. توصیف ساده، واقعی و بدون پیشداوری از روابط اجتماعی در جامعه دارد. آنچه که در خیابانها و زیر پوست شهر اتفاق میافتد، در این کتاب ترسیم میشود. مانند روابط دختر و پسرها.
۸. به فرهنگ اجتماعی ما و تناقضهای موجود در فرهنگ نقد نرم دارد. مانند تناقض میان گرایشهای خیرخواهانه و منفعتطلبیهای شخصی.
۹. وارد مسائل انتزاعی، فلسفلی و اخلاقی نمیشود و سوالهای سخت و پیچیده مطرح نمیکند. وضعیت را بهگونهای به تصویر میکشد که گویی بین سرنوشت شکستخوردگان و تصمیمات خودشان رابطه مستقیم وجود دارد و مسئولیت فردی در داستان بارز است. رمان قهرمان و ضدقهرمان ندارد.
۱۰. در نقد اجتماعی ناکارآمدی و ضعف نهادهای رسمی را نشان میدهد.
۱۱. استفاده از دیالوگ به همراه متلک، این اثر را به رویکردهای باختینی نزدیک میکند و امکان بهتر فهمیده شدن حرف را فراهم میکند. چرا که در زبان رسمی و پندگونه مفاهیم منتقل نمیشوند. رمان هم از دیالوگ استفاده میکند و هم از متلک که لزوماً همهاش هم طنز نیست.
خانیکی در پایان گفت: جوهر رمان واقعبینانه، چندوجهی و نقادانه است و در یک سطح متوقف نمیشود. بهنظر من رمانِ «آفتاب دار» موفق و در عین حال فروتنانه و متواضعانه است و جای این نوع نگاه و رویکردها میان رماننویسان ما خالی است و باید به آن روی آورد.