◄عبور از بحران
وبلاگ تیننیوز، فروغ فاریابی| کمیسیون ایمنی راهها در گزارشی به بررسی آمار تلفات رانندگی و تلفات ناشی از آن پرداخته که طبق این گزارش، ایران از نظر وضعیت تصادفات و تلفات در مرحله تثبیت قرار دارد که مرحلهای بحرانی است.
در این گزارش آمده است:بهبود ایمنی راهها مستلزم انجام فعالیتهای مستمر، یکپارچه و نظاممند در زمینههای مختلف همچون مدیریت و هماهنگی ایمنی؛ سیستم مناسب جمع آوری، پردازش و ارایه آمار و اطلاعات تصادفات؛ طراحی و ساخت راههای ایمن بهبود ؛ رفع نقاط پرتصادف تبلیغات و آموزشهای مؤثر ایمنی؛ تامین استاندارد ایمنی وسایلنقلیه؛
وضع مقررات و قوانین ترافیکی و اعمال آنها و عملیات امداد و نجات و فوریتهای پزشکی است که به منظور سنجش وضعیت هر یک، مطابق توصیه مراجع بینالمللی، تعیین شاخصهای اصلی که حصول آنها شرط لازم در دستیابی به بهبود مستمر و پایدار ایمنی راهها باشد، ضروری است.
گزارش کمیسیون ایمنی راه با یک هشدار جدی همراه شده است. با وجود حساسیت همه دست اندرکاران و خواست عمیق عمومی برای توقف و یا کاهش این کشتار مستمر در جاده ها و معابر و انجام بی وقفه فعالیت های مرتبط با موضوع در همه دستگاههای ذیمدخل هنوز یک جای کار بطور اساسی می لنگد. کاستیی در میان هست که نمیتواند تلاش های بی وقفه و نیات خیر و اعتبارات هزینه شده و...را به سوی ثمربخشی آنها سوق دهد.
نگارنده به هیچ رو نافی دستآوردهای مشاهده شده تا کنون نیست بلکه سعی در ارتقای آنها وچاره جویی برای عبور از نقطه بحرانی و شکننده فعلی دارد و از همه صاحبنظران دعوت می نماید در این چالش شرکت کنند تا به یاری اندیشه توانا و نقاد و خیرخواه ایشان حرکت سازنده ای در این جهت شکل گیرد.
چندی پیش در جریان یک برنامه کاری به توصیه جناب آقای هدایتی مدیرکل محترم دفتر ایمنی و ترافیک سازمان راهداری و حمل و نقل کشور با برنامه بهبود ایمنی راههای امریکا آشنا شده و به مطالعه آن پرداختم. این برنامه با عنوان HSIP شامل بخش های بسیار آموزنده و کاربردی در جهت افزایش ایمنی راهها بود. در یکی از مستندات مربوط به این برنامه به مطالعه ای اشاره شده بود که بنا داشت به این سوال پاسخ دهد:
Crashes versus Congestion: What’s the Cost to Society
در این مطالعه هزینه تصادفات در نواحی کوچک ، متوسط و بزرگ برای هر فرد محاسبه شده است. همچنین هزینه تحمیل شده بر اثر ازدحام برای همان نواحی و برای هر فرد محاسبه شده است . به وضوح نشان داده شده است که هزینه های تصادفات برتری قابل ملاحظه ای دارد . از یک و نیم برابر تا سه برابر بزرگتر از هزینه ازدحام هستند. دربرابر چنین تفاوت آشکاری انتخاب چیست؟
بدیهی است منظور از اشاره به این مطالعات انطباق شرایط دو اقلیم نیست. بلکه انتقال ایده و روش روبرو شدن با مسئله است. سالهاست هزینه های گزاف تحمیل شده در اثر تصادفات مورد توجه مسئولان است. حساسیتی درست و بجاست و مبدا حرکت هم همین حساسیت است.
اما این هزینه های گزاف دقیقا چند ریال است؟ بعضا گفته میشود معادل درآمد ناخالص بخش حمل و نقل است. این یعنی چند ریال؟ و این ریال ها از جیب چه کسان یا نهادی خارج میشود؟ در مقابل، هر یک از اقدامات توصیه شده ، چگونه در یک روال بودجه ریزی عملیاتی طی مسیر می کنند تا از یک هدف به چندین اقدام قابل تقویم به پول تبدیل شوند بگونه ای که هزینه هر حرکت بطور شفاف برآورد شود؟
بپذیریم که کیفیت برخورد ما با قد و قواره معضلی که به بحران نیز تبدیل شده است همخوانی ندارد. با توصیه های کلی نمیتوان در عرصه ای که نیازمند تعریف اقدامات و ارزیابی گام به گام آنهاست نتیجه روشنی گرفت. اقداماتی که بین چندین دستگاه مجزا با روش ها و ساختار بودجه ای و نظام پاسخگویی مجزا سرگردان می شوند و به تبع خود بودجه ای را هم صرف می کنند که رد اثرگذاریشان گم میشود و در نهایت کسی نمیداند چه حرکتی دقیقا باعث چه میزان افزایش یا کاهش تصادفات شده است؟ در حالیکه
برنامه ایمنی باید بتواند برای هر اقدام مانند نصب یا برچیدن یک تابلو توجیه فنی و ریالی داشته باشد و تا حصول نتیجه مورد انتظار چه با ترک اقدام چه با استمرار و تقویت اقدام، آن را تعقیب کند و گزارش دهد.
حال با این دیدگاه بیائید در ذهن خود هر یک از اقدامات توصیه شده درگزارش کمیسیون ایمنی را بشکافیم و تا تبدیل آنها به اقدام عملی و ملموس یک فرد آن را تعقیب کنیم. و دشواری های قانونی و ساختاری و دانشیک و...آنها را مورد بازنگری قرار دهیم. قطعا خواهید دید چه پیچ و خم هایی هست ....
ازکمیسیون ایمنی فعلی جز همین توصیه ها انتظار بیشتری نمیتوان داشت. ساختاری که باید برنامه ایمنی را تدوین و پیاده و پاسداری کند وجود ندارد .اینجاست که نقش مدیریت واحد در بهبود ایمنی دیده میشود و کمیسیون ایمنی قطعا آن مدیریت واحد نیست. حداکثر یک نهاد هماهنگ کننده است و ظرفیتی بیش از این ندارد.زیرا فاقد ابزارهای ضروری و مورد نیاز یک نهاد برنامه ریز و پاسخگوست که بتواند برنامه ایمنی را تدوین و پیاده و پاسداری کند.
برنامه ایمنی باید مبتنی بر هزینه و برآورد ریالی هر اقدام باشد و اجازه اجرای برنامه های بدون مطالعه و بدون اثبات اثرگذاری را ندهد. اثبات اثرگذاری نیز نبایستی در مقایسه تعداد کشته ها خلاصه شود. زیرا تعداد کشته ها تا به ریال تبدیل شوند ، راه درازی در پیش دارند.
کشورهایی که توانسته اند در کاهش تصادفات توفیقی بدست آورند نه تنها عوامل مادی و فیزیکی سوانح را با برآوردهای مالی دقیق محاسبه می کنند بلکه با توسعه مطالعات خود اندوه و رنج آسیب دیدگان را نیز تقویم به پول کرده در برنامه ریزی های خود لحاظ می کنند.
امید است تصمیم گیران این حوزه ، با عزمی راسخ و دوراندیشانه از فرصتی که برای اتخاذ تصمیم درست و کارساز در اختیار دارند به خوبی استفاده کنند و پایه گذار حرکتی مستمر و سازنده در کشور و در جهت حفظ سرمایه های مادی و معنوی باشند.
کار مُلک است وچاره ای جز تدبیر و تحمل نیست. برای آبادانی سرزمینمان باید حوصله و جسارت اصلاح فرآیندها را داشته باشیم.