برجام سهم ایران از بازارهای جهانی را پس گرفت
تیننیوز| حدود 6 ماه از اجرای برجام می گذرد که ایران به سرعت توانسته است سهم خود را از بازارهای جهانی پس گرفته و با تقویت زیرساختهایی که در دوران تحریم سست شده بود، بنای اقتصاد ایران را در بلندمدت احیا و شکوفا کند. حالا چند صباحی است که ایران بیشتر از همیشه میزبانی مسافرانی از سراسر جهان را تجربه میکند. مسافرانی که آمدهاند با ایران منزوی سالهای تحریم دست آشتی بدهند و مراودات تجاری خود را با کشوری در قلب خاورمیانه از سر بگیرند. حالا حدود 6ماه از هفتههای پرکار و خستهکننده محمدجواد ظریف وزیر امورخارجه کابینه یازدهم گذشته است. 6ماه از میزهای
مذاکره با هیأتهای تجاری و اقتصادی و هتلهای پرمسافر تهران... 6ماهی که حاصل آن بازپسگیری شتابان بازار نفتی است که در سالهای تحریم از دست داده بودیم. بازاری که بزرگترین منبع اقتصادی و حتی اهرم تاثیرگذاری سیاسی ایران به شمار میرود و در سالهای تحریم توانست با نمایش آن روی سکه رقبایی همچون عربستان، تأثیر کوتهفکریهای سیاسی مدیران دولت گذشته را به خوبی فاش کند. 6ماهی که حاصل آن نوسازی گسترده صنعت هوایی ایران است که بیشتر از 4دهه گرفتار تحریم شده و با سوانح هوایی متعدد زندگی شهروندان ایرانی را تحتتأثیر قرار داد. 6ماهی که حاصل آن رفتوآمد
بلندپایهترین مقامهای سیاسی و اقتصادی جهان به ایران است و پای بزرگترین برندهای تجاری را به ایران باز کرده و به قراردادهایی منجر شد که نتیجه آن در بلندمدت به اثبات میرسد. با این وجود محسن جلالپور رئیس اتاق بازرگانی ایران در آستانه 6ماهی برجام معتقد است؛ دعواهای جناحی سر توافق هستهای مانع از آن شد که ایران بتواند حداکثر بهرهبرداری ممکن از این فرصت طلایی را داشته باشد. دعواهایی که بیش از آن، حاصل دلسوزی برای منافع ملی باشد، حاصل کشمشهایی برای منافع شخصی افرادی بود که درسالهای تحریم جیبهایشان پر و پیمان شده بود.
بازپسگیری 80درصدی سهم ایران از بازار نفت
برای مرور دستاوردهای اقتصادی برجام شاید بتوان گفت؛ برای کشوری با اقتصاد نفت محور، گشایشهای این حوزه مهمترین قدم باشد. تحریم بزرگترین بازار اقتصادی ایران یعنی نفت را گرفت و به رقبایی همچون عربستان، عراق و روسیه واگذار کرد. دراین شرایط که میزان صادرات نفت ایران به کمتر از یکمیلیون بشکه در روز محدود شده بود، دولت یازدهم با سیاستگذاری موفق خارجی توانست به سرعت بازار نفت ایران را در کمتر از یکسال احیا کند و بیشتر از 80درصد سهم کشورمان از بازار جهانی نفت را پس بگیرد و صادرات نفت را به 2میلیون بشکه در روز برساند. حالا سرعت ایران در احیای سهم خود
از بازار موجب شگفتی بسیاری از تحلیلگران غربی شده است، بهطوری که چندی پیش رویترز از شتاب ایران برای افزایش صادرات خود به دوبرابر ابراز شگفتی کرده و نوشت؛ صادرات نفت ایران به بالاترین سطح خود در چهارسالونیم گذشته نزدیک شده است. حالا ایران که در دوران تحریم روزانه حدود 100هزار بشکه نفت به ترکیه صادر میکرد، اکنون میزان صادرات خود را به کشورهای اروپایی به محدوده 500 تا 600هزار بشکه رسانده است و شرکتهای معظم هلنیک (یونان)، توتال (فرانسه)، سپسا (اسپانیا)، ساراس (ایتالیا) و لوتوس (لهستان) به جرگه مشتریان ایران پیوستهاند. این موضوع درحالی رخ
میدهد که مشتریان آسیایی نیز تقاضای نفتی خود را از ایران افزایش دادهاند.
افزایش 26درصدی صادرات محصولات پتروشیمی
علاوه بر نفتخام پس از اجراییشدن برجام، روند صادرات محصولات پتروشیمی تسهیل و بیمه محمولههای پتروشیمی دوباره برقرار شد و براین اساس میزان صادرات رو به افزایش گذاشت. به گفته مرضیه شاهدایی مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی، پس از اجراییشدن برجام و رفع تحریمها، مبادلات بینالمللی صنعت پتروشیمی تسهیل شده بهگونهای که صادرات انواع محصولات پتروشیمی 26درصد افزایش داشته است. براساس گزارشها، میزان صادرات محصولات پتروشیمی از ١٢.٨میلیون تن در سال 91 به ١٨.٧میلیون تن در سال 94 رسید که نشاندهنده افزایش ٤٦درصدی در صادرات است
و تخمین زده میشود که با بهرهبرداری از طرحهای جدید پتروشیمی در امسال و سال آتی، میزان صادرات محصولات پتروشیمی جهش قابل توجهی تجربه کند. علاوه بر این در ماههای اخیر، مذاکرات گستردهای با شرکتهای اروپایی و آسیایی برای حضور در صنعت نفت انجام شده که درصورت اجراییشدن آنها دهها میلیارد دلار در این صنعت جذب خواهد شد که از آن جمله مشارکت سوییسیها در صنعت پتروشیمی به نتیجه رسیده و نخستین قرارداد همکاری ایران در صنعت پتروشیمی با یک شرکت خارجی به امضا رسیده است.
بازگشت نفتکشهای ایران به بنادر جهان
همچنین پس از اجراییشدن برجام و با رفع کامل تحریمهای بیمهای، محدودیتهای مربوط به تردد نفتکشهای ایران رفع شده و براین اساس، دیگر در هیچ بندری در دنیا محدودیتی برای نفتکشهای کشورمان قایل نیست. این موضوع درحالی رخ میدهد که ایران صاحب بزرگترین ناوگان نفتکش جهان شناخته میشود اما در دوران تحریم نمیتوانست از این ظرفیت کلان بهرهگیری کند. حالا با اجرای برجام نهتنها تردد نفتکشهای ایرانی در بنادر جهان برقرار شده است که شرکتهای بینالمللی نفتی از اروپا و آسیا به سراغ ایران آمده و تاکنون 5 نفتکش ایرانی را اجاره کردهاند.
علاوه بر این شرکتهای بینالمللی که به علت تحریم، تجهیزات صنعت نفت ایران و ازجمله پارسجنوبی را بلوکه کرده بودند، پس از اجراییشدن برجام، آزادسازی تجهیزات را آغاز کردند و از دیماه پارسال تاکنون، تجهیزات بلوکهشده را به تدریج به ایران تحویل دادهاند که ازجمله آنها میتوان به تجیزات مربوط به تأسیسات پارسجنوبی اشاره کرد.
نوسازی گسترده صنعت هوایی ایران
رویداد بزرگ دیگر پسابرجام شکست تحریم 37ساله صنعت هوایی به شمار میرود. تحریم در سایر بخشهای اقتصاد ایران اگرچه یک رویداد 12ساله به شمار میآمد، اما در صنعت هوایی ایران نزدیک به 4دهه قدمت داشت. آنجا که آمریکا در اقدامی ناجوانمردانه هواپیمای مسافری را در ردیف تسلیحات جنگی دانست و صنعت هوایی ایران را گرفتار تحریمی طولانی کرد. ناوگان فرسوده و موانع برای خرید هواپیمای نو، تأخیرهای طولانی پروازها در ایران را رقم زد. تأخیرهایی که بیشتر به دلیل تعمیر هواپیماهای قدیمی و معیوب بود. از آن فاجعهبارتر تعدد سوانح هوایی در ایران بود که اغلب حاصل تحریم
ناجوانمردانه آمریکا محسوب میشد. با توافق ایران و گروه 1+5 در تیرماه پارسال، ایران به سرعت نوسازی ناوگان هوایی خود را درپیش گرفت و پیشقرارداد خرید 238 فروند انواع هواپیمای مسافری با شرکتهای مطرح صنعت هواپیماسازی جهان را به امضا رساند. این رقم تقریبا معادل تمام هواپیماهای موجود در ناوگان ایران است. پیشقراردادهای خرید با 118 فروند هواپیمای مسافری به ارزش 10.5میلیارد دلار از ایرباس آغاز شد و پس از آن ایران موفق شد با امضای پیشقرارداد دیگری با شرکت هواپیماسازی بوئینگ خرید بیش از 100 فروند هواپیما به ارزش 17میلیارد دلار را در دستور کار قرار دهد. این
درحالی است که «ای.تی.ار» ایتالیا نیز با ایران برای خرید هواپیماهای سبک 70نفره و کوتاه برد وارد قرارداد شد. به جز این با اجراییشدن برجام و پس از 40ماه، هواپیماهای ایرانی بار دیگر توانستند در فرودگاههای کشورهای اروپایی سوختگیری کنند و از پشتیبانیهای خدمات فرودگاهی و فنی و مهندسی برخوردار شوند. همچنین پس از لغو این تحریمها شاهد افزایش پروازهای عبوری از آسمان ایران هستیم؛ بهطور متوسط تعداد پروازهای عبوری از آسمان ایران از 450 پرواز روزانه به بیش از 900 پرواز افزایش یافته است تا درآمدهای ارزی ایران از این محل به دوبرابر افزایش یابد.
پهلوگیری کشتیهای ایرانی در بنادر اروپا
درحالی که تردد کشتیهای خارجی در بنادر ایران در سالهای تحریم به صفر رسیده و هزینه حمل کالا به ایران را به شدت افزایش داده بود، با اجرای برجام فعالیت 13 شرکت بزرگ و مطرح کشتیرانی جهان به بنادر ایران بهویژه بندر شهید رجایی از سر گرفته شد. ضمن آنکه شاهد برقراری مجدد خدمات صدور گواهینامههای قانونی برای کشتیهای ایرانی توسط موسسات ردهبندی بینالمللی و بیمه حفاظت و غرامت بینالمللی و گشایش اعتبارات اسنادی 100میلیون یورویی برای خرید تجهیزات کانتینری طرح توسعه بندر شهید رجایی بودیم. انعقاد موافقتنامه حملونقل دریایی بین ایران و
کرهجنوبی و انعقاد 9 یادداشت تفاهم در زمینههای بندری و دریایی با کشورهای ایتالیا، کرهجنوبی، پاکستان، الجزایر، عمان، پاناما، بلژیک و استرالیا و انجام مطالعات مورد نیاز برای توسعه فاز سوم بندر شهید رجایی با مشاوران بینالمللی و فراهمشدن امکان سرمایهگذاری در پایانههای یک و دو بندر شهید رجایی از دیگر نتایج مثبت اجراییشدن برجام است.
حضور سرمایهگذاران خارجی در مسیرهای ریلی و جادهای
وزارت راهوشهرسازی در اواخر سال گذشته به منظور افزایش سرمایهگذاریهای خارجی درحوزههای مختلف حملونقل و مسکن و شهرسازی 122 پروژه سرمایهگذاری با 25میلیارد یورو را به شرکتهای داخلی و خارجی معرفی کرد و همزمان با اجرای برجام شرکت آزادراه تهران- شمال موفق شد برای ساخت منطقه 3 این آزادراه پیشقراردادی را با یکی از شرکتهای زیرمجموعه دوو کرهجنوبی به امضا برساند و یک شرکت ایتالیایی برای انجام سرمایهگذاری در آزادراه همدان و آزادراه اهواز- اندیمشک پای میز مذاکره آمد. به جز این برای نخستینبار شرکت برگیز اینشاات ترکیه با امضای
قراردادی ساخت آزادراه بازرگان- تبریز به طول 255کیلومتر در طی 40ماه را برعهده گرفت.
علاوه بر این درحوزه سرمایهگذاریهای ریلی نیز جمهوریآذربایجان 500میلیون دلار تسهیلات برای تکمیل خط آهن قزوین- رشت- آستارا اختصاص داد. همچنین قرارداد توسعه ایستگاههای اصلی راهآهن شهرهای تهران، مشهد و قم بین شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت آرپ فرانسه به امضا رسیده است. احیای جاده ابریشم با کمک چینیها و اعلام آمادگی راهآهن ایتالیا برای حضور در پروژههای سریعالسیر ریلی ازجمله دستاوردهای دیگر ایران پس ازبرجام و درحوزه راهها بوده است.