◄ آزادسازی راهکار حل تمام مشکلات نیست / مقرراتزدایی راهحل نهایی
تین نیوز | در بخشی دیگر از گزارش مربوط به "نگاه شما در شبکههای اجتماعی"، موضوع زیر که توسط "پدرام" در اتاق فکر حمل و نقل در شبکهاجتماعی " لینکدین " مطرح شدهاست به همراه دیدگاههای شما در این مورد بازنشر میشود:
آیا آزادسازی نرخ بلیت هواپیما داروی شفابخش شرکتهای هواپیمایی زیان ده داخلی است؟
نظام قیمتگذاری بلیت در بخش حمل و نقل هوایی كشور موضوعی است كه همیشه به عنوان مانعی اساسی بر سر راه سودآوری صنعت حمل و نقل هوایی كشور مورد تاكید قرار داشته و اجماع نسبی در مورد لزوم آزادسازی قیمت بلیت به عنوان گامیجدی در مسیر تحول این بخش بین متخصصین این حوزه وجود دارد.
شاهرخ نظر داده است:
به نظر بنده آزاد سازی بلیت هواپیما لزوما به معنای گران شدن قیمت نیست. بلکه میتواند متنوع شدن قیمت را در پی داشته باشد. این مسئله برای حال حاضر کشور هم صادق است. به صورت خلاصه اینکه بلیت هواپیما نیز مانند هر کالایی دیگر میتواند بر اساس تاریخ سفر، ساعت پرواز وجود و یا عدم وجود خدماتی نظیر سرو غذا، مسیر، میزان بار قابل حمل توسط مسافر و .... متنوع باشد.
در وضعیت فعلی بلیت ساعات ابتدایی صبح که ارزش تجاری دارد به همان قیمتی عرضه میشود که پروازهای هر هنگام عرضه میشوند. در حالیکه پروازهای صبح میتواند گرانتر و پروازهای هر هنگام ارزانتر فروخته شود و براید این تغییر قیمت به نفع شرکت هواپیمایی باشد.
پدرام نظر داده است:
موضوعی که آقای مهندس ظهراب زاده مورد اشاره قرار دادهاند ابزاری است با عنوان مدیریت درآمد که روش متداولی در بین شرکتهای هواپیمایی برای افزایش درآمد شرکت میباشد و یقینا پیش زمینه اصلی آن عدم دخالت دولت در مقوله قیمت گذاری و بازار کاملا رقابتی در این حوزه میباشد.
اما به نظرم نکتهای که نباید در این خصوص مغفول واقع شود این است که برای شرکتهایی که به گفته خودشان قادر به تامین هزینههای جاری شرکت نیز نمیباشند آزادی عمل در قیمت گذاری اولین گام که منطقی هم به نظر میرسد افزایش سطح عمومیقیمتها خواهد بود بدون اینکه سرمایه گذاری جدی در زمینه بهبود خدمات انجام دهند.
دقت داشته باشیم که مقررات زدایی در صنعت حمل و نقل هوایی در ایالات متحده به عنوان اولین کشوری که اقدام به این امر نمود در شرایطی روی نداد که شرکتهای هواپیمایی در حال ورشکستگی بودند و سطح خدمات در پایین ترین سطح ممکن بود بلکه این واقعه زمانی رخ داد که صنعت حمل و نقل هوایی از بلوغ کافی برخوردار شده بود و ساز و کارهای نظارتی برای اطمینان از سطح خدمات در کشور نهادینه شده بود.
به نظرم نباید به آزادسازی به عنوان راهکار حل تمام مشکلات نگاه شود و تا رسیدن به نقطه مقررات زدایی از صنعت اقدامات جدی باید از سوی نهادهای نظارتی صورت بگیرد.
شاهرخ نظر داده است:
اینکه ایران ار ضرر ده است کاملا قابل قبول است. اما ماهان را ببینید. الان ناوگان فعال ماهان از ایران ار بیشتر شده و میانگین سنیش هم کمتر. کارمندان بخش ستادیش هم بسیار کمتر از ایران ار هست و دائما هم رو به رشد است و کاملا هم خصوصی است. به همین خاطر من معتقدم ماهان سود ده است. وگرنه نمیتوانست سرپا مانده و به رشد خودش ادامه دهد. لذا من فکر نمیکنم الان همه شرکتهای هواپیمایی ضرر ده باشند و در شرایط آزاد شدن قیمت بلیت، برخی خواهند توانست کاهش قیمت را در برخی پروازها داشته باشند.
لذا شاید ما خیلی تفاوتی با وضعیت ایالات متحده در هنگام آزادسازی دهه 70 میلادی نداشته باشیم. در همان موقع در آمریکا هم همه شرکتها وضعیت خوبی نداشته اند. دو شرکت تی دبلیوای و پان امریکن در همان سالهای دهه 70 در مرز ورشکستگی بودند که بعدا پان امریکن در دهه 90 کلا منحل شد.
خلاصه اینکه من فکر نمیکنم الان مانع جدی ای غیر از محافظه کاری دولت بر سر راه آزادسازی قیمت بلیت هواپیما باشد. مضافا اینکه به راحتی قیمت مسکن و لبنیات و .... که برای مردم حیاتی است بالا میرود اما به بلیت هواپیما که در کل حمل و نقل کشور سهم هوایی در حدود 3 درصد است میرسد دولت شدیدا محافظه کار میشود که شاید این درست نباشد.
پدرام نظر داده است:
من به شخصه کاملا از مقوله مقررات زدایی از صنعت حمل و نقل هوایی در کشور دفاع میکنم ولی تنها نکتهای که تاکید دارم این است که نباید اشتباهی که در خصوص بحث قیمت گذاری حاملهای انرژی اتفاق افتاد که اتفاقی که تقریبا همه اقتصاددانان در موردش اتفاق نظر داشتند به دلیل اجرای غلط عملا به نتایج مطلوب نرسید.
مجید نظر داده است:
برای اینکه به بسط بیشتر بحث کمک کنم موضوع را ازبخش هوایی موقتا خارج میکنم. اصولا در هر اقتصادی قاعدتا عرضه و تقاضا مانند شاقول های تعادل عمل میکنند. اگر در اقتصاد فرضی ما حداقل مبانی علم اقتصاد حاکم باشد در آنصورت قیمت گذاری نمیتواند به صورت مستقل از عرضه و تقاضا صورت گیرد چراکه در غیر اینصورت با واکنش بازار مواجه خواهد شد. اما نکته مهمیکه در کنار مبحث عرضه و تقاضا مطرح است شکل بازار است. به عنوان مثال در یک بازار "انحصارکامل" این عرضه کننده است که قیمت را تعیین میکند چرا که به دلیل انحصاری بودن امکان ورود رقبا به بازار مهیا نیست و لذا
عرضه جدیدی برای شکستن قیمت صورت نمیگیرد. در طرف مقابل در یک بازار "رقابت کامل" به دلیل اینکه ورود و خروج بازیگران جدید به بازار آزاد است و کالاها یا خدمات هم شکل هستند و در بازار به وفور هم یافت میشوند لذا قیمت نهایی همان قیمت بازار است. مطلب مهم دیگر کشش قیمتی تقاضاست. کشش قیمت ها به عواملی همچون شکل بازار، نوع کالا و خدماتی که ارائه میشود و همچنین کالاها و خدمات جانشین وابسته است. مثلا قطار و هواپیما همواره خدمات جانشین هم محسوب میشوند چرا که به دلیل بعد مسافت و سرعت سیر و غیره میتوانند جانشین هم باشند. این بدان معنی است که اگر تغییری در قیمت
یکی از جانشین ها رخ دهد بازار و تقاضا به آن واکنش مثبت یا منفی نشان میدهد. مثلا با افزایش قیمت بلیت هواپیما بخشی از تقاضا به سمت قطار سوق داده میشود و بالعکس که البته لازمه این شیفت تقاضا وجود عرضه مناسب در سمت کالا یا خدمت جانشین میباشد.
از این بحث میخواهم چنین نتیجه گیری کنم که لزوما آزادسازی قیمت به معنای رشد مستمر آن نیست چرا که بدلایل فوق در نقطه ای این رشد توسط خود بازار کنترل میشود. در خصوص آزادسازی نرخ من همواره مدافع بازگشت به سازوکارهای بازار بوده ام البته سیستم های کنترلی دولت هم کارکرد خودش را خواهد داشت. در بخش ریلی هم یکی از مشکلات اساسی ما دور شدن از سازوکارهای بازار بوده است بطوریکه بدلیل برداشت های غلطی که هیچ پایه علمیهم نداشته همواره سیاست انجماد قیمت را درپیش گرفته ایم و در نتیجه جذابیت بخش برای سرمایه گذاران خصوصی را کاهش داده ایم و به مرور طرف عرضه را ضعیف کرده و
تعادل بازار را برهم زده ایم. لذا در خصوص آزادسازی قیمت بنده کاملا موافقم البته با طرح و برنامه مناسب و زمانبندی شده به نحوی که نتایج هرمرحله پیشرفت را از قبل بتوان سنجید.
پدرام نظر دداده است:
به نظرم بحث دوستان بیشتر روی این موضوع متمرکز شده که آیا آزادسازی نظام قیمت گذاری بلیت امری مطلوب هست یا نیست. هدف اصلی بنده از طرح این مبحث این نبود که وارد موضوع نقد مکاتب اقتصادی مختلف و مقولات مکانیزم بازار و غیره شویم که البته در جای خود قابل بررسی هستند. در عین حالیکه دغدغه این بحث این نیز نبوده که آیا آزادسازی منجر به افزایش قیمت خواهد شد یا نه. چرا که همانطور که مهندس بابایی هم اشاره کردند کشش بازار تکلیف قیمت را روش خواهد کرد.
سوالی که در اینجا مطرح است و متاسفانه در بحثها به آن پرداخته نشده این است که آیا آزادسازی نرخ بلیت نوشدارویی است که صنعت بیمار حمل و نقل هوایی به آن احتیاج دارد و فرضن اگر شورای عالی هواپیمایی در جلسه آتی خود نظام قیمت گذاری را به طور کامل در اختیار شرکتهای هواپیمایی قرار دهد همه مشکلات صنعت حل خواهد شد یا این خود مشکلی بر مشکلات دیرینه صنعت خواهد افزود. غیر از نکات کلی مثبتی که دوستان در مباحثشان مورد اشاره قرار دادند چنین تصمیم چه تبعاتی برای صنعت خواهد داشت. با دانستن این تبعات خواهیم توانست نقشه راهی برای حرکت از وضع فعلی به وضع مطلوب با کمترین مشکلات
تدوین نماییم.
برای اینکه بحث در این خصوص ادامه یابد اجازه بدهید چند نکته را مطرح کنم و نظر شما را در خصوص آنها جویا شوم.
مقررات زدایی از صنعت حمل و نقل هوایی به منزله حداقل کردن دخالتهای دولت در امور صنعت و واگذاری تصمیمگیری های مرتبط با امور بازرگانی به دست اندرکاران صنعت خواهد بود. به این معنی که شرکتهای هواپیمایی براساس مکانیزمهای بازار در خصوص نرخ بلیت و همچنین فعالیت در بازارهای مختلف اتخاذ تصمیم خواهند نمود. اما با توجه به وضعیت فعلی تقاضا در این زیر بخش و از آنجا که عمده تقاضا در چند مسیر مشخص متمرکز میباشد نتیجه امر این خواهد بود که شرکتهای هواپیمایی عمده توجه خود را به متوجه این مسیرها خواهند نمود. سوالی که مطرح میشود این که در چنین شرایطی چه راهکاری
باید از سوی دولت برای اطمینان از حفظ خدمات هوایی به مناطق با تقاضای کمتر اتخاذ شود؟ آیا راهکارهای این امر نباید پیش از هر تصمیمیبرای مقررات زدایی صورت بگیرد؟
موارد دیگری نیز وجود دارند که نیازمند تامل میباشند که آنها را نیز به مرور به بحث خواهم گذاشت.
شاهرخ نظر داده است:
به این ترتیب بنده فکر میکنم که آزاد سازی قیمت بلیت به تنهایی نوشداروی شفا بخش شرکتهای هواپیمایی نیست و عوامل دیگری نیز لازم است وجود داشته باشد. اما یکی از اثر گذارترین اقدامات است. حال اگر تعریف ما از نوشدارو، اقداماتی باشد که به یکباره تمامی مشکلات را مرتفع سازد، خب به نظر من آزاد سازی نوشدارو نیست.
همچنین متاسفانه در ایران در تقریبا تمامیعرصه ها نوعی "تبهکاری" اقتصادی حکمفرما است و با اینکه بسیاری اقدامات در ادبیات تخصصی هر یک از عرصه ها معانی مشخص و واضحی دارند به صورت وارونه در کشور پیاده سازی میشوند. این مسائل میتواند گریبانگیر آزاد سازی قیمتها هم شود. با این وجود از انجام خیلی از این اقدامات از جمله آزاد سازی قیمت بلیت هواپیما گریزی نیست. و من همچنان اعتقاد دارم آزاد سازی به معنی گران شدن نیست. بلکه مدلهای کم هزینه ارائه خدمات میتواند در پی این آزاد سازی شکل گرفته و منجر به کاهش قیمت نیز شود.
درخصوص عدم ارائه خدمات به مناطق محروم، یکی از دلایلش میتواند عدم به کارگیری ناوگان منطقه ای در کشور باشد. در حالیکه در اروپا و آمریکا هواپیماهای توربوپراپ بسیار زیاد استفاده میشود، اما در ایران به دلیل ارزان بودن سوختٰ، مزیتهای این هواپیماها که میتوانند در مسیرهای کوتاه با مسافر کم خدمات با تواتر بالا ارائه کنند پنهان مانده است.
پدرام نظر داده است:
بحث در خصوص مدلهای کم هزینه را در پست جداگانهای پی خواهیم گرفت.
اما در خصوص این نکته که گریزی نیست من هم موافقم هم مخالف. موافقم از این نظر که راه حل نهایی چیزی غیر از مقررات زدایی نخواهد بود و باید به آنجا برسیم ولی در خصوص نحوه اجرا به شدت مخالف انجام آن در شرایط فعلی هستم.
آزادسازی بدون انجام مقدمات لازم برای تسهیل ورود شرکتهای جدید به بازار اعم از قوانین سرمایه گذاری خارجی، قوانین مربوط به مالکیت شرکتهای هواپیمایی و شاید از همه مهمتر بدون داشتن راهبرد مشخص و معیارهای از پیش اعلام شده برای اعطای مجوز به شرکتهای هواپیمایی نتیجهای جز آشفتگی بازار حمل و نقل هوایی در پی نخواهد داشت. دقت داشته باشید که در ایالات متحده و سایر کشورها در زمانی که مقررات زدایی روی داد مشکل شرکتها نه آزاد گذاشتن دستشان برای افزایش قیمت بود بلکه مشکل عمده آن زمان این بود که از آنجاییکه نهادهای ناظر بر امور قیمت گذاری دولتی بودند برای حفظ
منافع شرکتهای هواپیمایی که عمدتن دولتی بودند ناچار بودند قیمتهای بالایی برای بلیت وضع کنند تا به این ترتیب سودآوری آن شرکتها تضمین شده باشد و در مقابل شرکتهای کوچکتر که توانسته بودند با مکانیزمهای افزایش بهرهوری و مدلهای جدید کسب و کار هزینههای خود را کاهش دهند و میخواستند رقابت را به جای محصول روی قیمت متمرکز کنند اجازه این امر را نداشتند.
در حالیکه وضعیت صنعت حمل و نقل هوایی در کشور بیشتر شبیه کشورهای بلوک شرق سابق است که هدف دولت در قیمت گذاری بیشتر حفظ پرستیژ دولتی است که خدمات عمومیرا با قیمت ارزان ارایه میکند سوای از اینکه قیمتها چقدر منعکس کننده واقعیتهای هزینهای شرکتها هستند. در کشور ما قبل از آزادسازی کامل نیاز داریم در مرحله گذار نگاه دولت را به مقوله خدمات هوایی عوض کنیم و به جای ارایه خدمات ارزان به بهای نابودی شرکتهای هواپیمایی نظام قیمت گذاری را منطبق با واقعیت نموده و بعد از عبور از دوران گذار و اصلاح سایر ساز و کارها و نیز ترغیب شرکتها به رقابت برای بهبود خدمات و افزایش
بهره وروی مقررات زدایی کامل صورت گیرد.
در مورد موضوع هواپیماهای منطقهای اما موضوع به این سادگی هم نیست. چرا که این روزها با قیمتهای بالای سوخت بسیاری از این هواپیماها صرفه اقتصادی ندارند و لذا آینده این شرکتها در هالهای از ابهام قرار دارد. ولی با اینحال در بازارهای خاصی هنوز تنها گزینه بوده و در عوض با بهبود مدلهای گذشته بهرهوری عملیات افزایش یافته است. این مورد نیز خود یکی از مواردی است که باید در دوران گذار در موردش تصمیم گیری شده و شرکتهای هواپیمایی مدل مطلوب خود را پیدا نمایند.
باقر نظر داده است:
اگر بتوان سناریوهای مختلف منتج شده از آزاد سازی قیمت بلیت هواپیما را در نظر گرفت، بتوان راهکارهای ساختاری/قانونی متناسب با آنها را طراحی نمود.
بنابراین پیشنهاد میکنم سناریوهای مختلف بررسی شوند:
به عنوان مثال
در صورت آزاد سازی قیمت بلیت هواپیما:
1- ارلاین های بزرگ حداکثر قیمت ممکن برای بلیت هواپیما لحاظ نمایند + با هماهنگی با یکدیگر حداقلی برای قیمت ها تعیین کنند و همچنین از سرویس دادن به مسیرهای کم مسافر امتناع کنند.
==> آیا شرایط برای ورود ایرلاین های جدید و در صورت امکان شکستن انحصار توسط بازیگران کوچک تر وجود دارد؟
==> آیا قوانین ضد انحصار و مکانیزمیجهت اعمال و جریمه شرکت های خاطی نیاز خواهد بود. حتی در اقتصادهای غربی نیز شاهد شنیدن اخباری در خصوص جریمه شرکت های بزرگ به دلیل تبانی و انحصار در قیمت گذاری هستیم.
==> به دلیل افزایش قیمت ، بخشی از تقاضا ( از سهم 3 % حمل و نقل هوایی)
==> آیا شرایط برای رشد بخش هوانوردی عمومی(جنرال اویشن) جهت تکمیل ظرفیت خالی فراهم شده است ؟ آیا قوانین کافی و جامع در این خصوص وجود دارد؟ آیا محدودیت های امنیتی مربوطه رفع شده است؟
حالت های دیگر را سایر دوستان میتوانند پیشنهاد بدهند.
صادق نظر داده است:
در وضعیت کنونی که تعادل لازم در بازار وجود ندارد و هر شرکتی به نوعی پشتیبانی برای ادامه فعالیت نیاز دارد لذا آزادسازی قیمت ها باید با ضوابطی همرا شود که از رقابت های مضر پیشگیری نماید. ضمن آنکه از ادامه عملیات شرکت هایی که حداقل های رفاهی مسافر را رعایت نمیکنند جلوگیری شود.
معین نظر داده است:
نظرات کارشناسنه خوبی بود. به نظر من اگر عرضه و تقاضای بازار قیمت ها را مشخص میکرد خیلی بهتر بود.