پرواز در مسیر گذشته
تین نیوز | «میخواهیم صنعت هوایی به جایگاه خود برگردد. » این جمله را رییسجمهوری کشورمان در نشست با خبرنگاران در روز یکشنبه بیان کرد.
جملهای که نشان میدهد صنعت هوانوردی ایران در گذشته یعنی در سالهای پیش از تحریم، جایگاهی مطلوبتر نسبت به امروز داشته است.
درباره دوران طلایی صنعت هوانوردی ایران و بیهمتا بودن ناوگان و پروازهای شرکت هما، کارشناسان معمولا با بغضی آمیخته با نوستالژی سخن میگویند. در بخشی از تاریخنگاری هما آمده است: «نخستین پرواز هما با هواپیماهای جت در سال ۱۳۴۴ با استفاده از یک بوئینگ ۷۲۷-۱۰۰ در مسیر تهران ـ بیروت انجام شد. پس از آن هما تصمیم به تبدیل تمام ناوگان خود به هواپیماهای جت گرفت. با شروع دهه ۱۳۵۰ عصر طلایی هما نیز آغاز شد. در سال ۱۳۵۰ تعدادی بوئینگ ۷۳۷–۱۰۰ و در سال ۱۳۵۳ تعدادی بوئینگ ۷۲۷–۲۰۰ وارد ناوگان شرکت شد. همچنین تحویل هواپیماهای گرانقیمت بوئینگ ۷۴۷ از نوع ۱۰۰ و ۲۰۰
و اسپی از سال ۱۳۵۴ آغاز شد.
در میانه دهه ۷۰م، هما پروازهای بدون توقف بسیاری را بهطور روزانه به قاره اروپا انجام میداد، به عنوان نمونه خط هوایی تهران به نیویورک در سال ۱۳۵۴ با بهرهگیری از بوئینگ ۷۰۷ و با یک توقف در فرودگاه هیثرو لندن آغاز شد. با خرید بوئینگهای ۷۴۷ اسپی، این هواپیماهای دوربرد در مسیر تهران ـ نیویورک به کار گرفته شد و به این ترتیب طولانیترین خط هوایی بدون توقف جهان را راهاندازی کرد.
در سال ۱۳۵۶ هما ۶ ایرباس آ-۳۰۰ را برای مسیرهای محلی خریداری کرد و نخستین بهرهبردار ایرباس در خاورمیانه لقب گرفت. در پایان این سال هما به بیش از ۳۱ مقصد در داخل و خارج، از پکن و توکیو تا نیویورک به طور روزانه پرواز داشت و در حال راهاندازی خطوط هوایی جدیدی به مقصد لسآنجلس و سیدنی بود. عملکرد هما به گونهای بود که در سالهای پایانی دهه ۷۰م، این شرکت به یکی از روبهرشدترین، ایمنترین، مدرنترین و پردرآمدترین شرکتهای هواپیمایی دنیا تبدیل شده بود... »
تنها نگاهی به این پیشینه کافی است تا درک بهتری از سخن رییسجمهوری داشته باشیم. از سوی دیگر درباره گذشته طلایی و خاطرهانگیز هوانوردی ایران علیرضا منظری، معاون پیشین سازمان هواپیمایی کشوری در گفتوگو با صمت توضیحات بیشتری ارائه داده است. وی معتقد است برای ترسیم گذشته حملونقل هوایی ایران باید در ۳ بخش مختلف به این مسئله نگاه کرد.
نخست بخش ناوگان هوایی است. منظری در این زمینه توضیح داد: در گذشته شرکت ایرانایر در بخش ناوگان فعالیت داشت و در یک فاصله زمانی، با تدوین یک راهبرد معین در زمینه ارائه خدمات بینالمللی حملونقل هوایی در سطح منطقه برنامهریزی کرده بود و زیرساختهای لازم، اعم از امکانات، آموزش نیروی انسانی و نظام مدیریت اداره شرکت را با بکارگیری مشاوران مطلع و با همکاری انجمن بینالمللی حملونقل هوایی آماده کرده بود. از سوی دیگر هواپیماهای موردنیاز خود را از میان آخرین تولیدات روز تامین کرد. با این اوصاف در شرایطی که در منطقه هیچ شرکت هواپیمایی قدرتمندی با چنان
ناوگان هوایی وجود نداشت، ایرانایر با ناوگان هوایی مناسب و فعالیت بینالمللی، میتوانست پاسخگوی نیاز جامعه ایران و کشورهای منطقه باشد.
فرودگاههای مهم منطقه؛ واقع در ایران
بخش دیگر گذشته صنعت هوانوردی ایران را به گفته منظری باید در فرودگاهها جستوجو کرد. این کارشناس ارشد حملونقل هوایی در اینباره گفت: در گذشته فرودگاههای مهم منطقه شامل فرودگاههای مهرآباد و آبادان در ایران بود و کمتر فرودگاهی در سطح این دو فرودگاه در منطقه وجود داشت. حتی در برخی کشورهای منطقه هیچ فرودگاهی وجود نداشت تا بتوان مقایسهای با ایران انجام داد. بخش مهم دیگر تاریخ هوانوردی ایران مربوط به تجهیزات ناوبری است و به گفته منظری همه فعالیتهای فرودگاهی و ناوبری هوایی با استفاده از دانش و تجربه مشاوران کارآمد و نیروی انسانی بومی انجام
میشد.
معاون پیشین سازمان هواپیمایی کشوری معتقد است نگاهی به این ۳ بخش نشان میدهد که حملونقل هوایی ایران در گذشته در منطقه سرآمد بود و حتی یک کشور دیگر در منطقه در فاصله نزدیک به کشور برای رقابت وجود نداشت. او افزود: برای بازگشت به آن دوران و اعتلای حملونقل هوایی با توجه به گذشت نزدیک به ۴۰سال و ایجاد تحولات بسیار مهم حملونقل هوایی در سطح جهانی و عقبماندگی هوانوردی ایران در این ۳ بخش، ضروری است پس از تعیین یک راهبرد کلان برای هوانوردی کشور، نسبت به ایجاد انسجام ساختاری و برنامهای در زیربخشهای هوانوردی اعم از بخش حاکمیت، ناوگان، فرودگاه و ناوبری
هوایی اقدامات لازم انجام شود.
به گفته وی، مقررات، روشها و نظام مدیریت نهادهای موجود در صنعت هوانوردی کشور نیاز به تجدیدنظر دارد. همچنین توسعه فرودگاهها، خرید تجهیزات بروز ناوبری هوایی و ناوگان هوایی مناسب با فعالیتهای حملونقل هوایی ملی و بینالمللی در چارچوب راهبرد کلان و برنامههای اجرایی هر یک از زیربخشهای هوانوردی بوده که در راستای تامین امکانات و تجهیزات لازم است. او اعتقاد دارد همه این مسائل باید با استفاده از مشاوران و همکاران باتجربه و دارای دانش هوانوردی داخلی و حتی مشاور خارجی و تحول در نظام مدیریتی صنعت انجام شود تا به صورت یک بسته منسجم بتواند هوانوردی
ایران را در رقابت منطقهای اعتلا دهد. منظری تاکید کرد: فضای امروز منطقه با گذشته هوانوردی متفاوت بوده و شاهد هستیم که برخی کشورهای منطقه در این زیربخشها امکانات مناسب تهیه کردهاند که این مسئله رقابت را دشوار کرده است. وی توضیح داد: اگرچه بازار اصلی در ایران است اما متحول نشدن مقررات و روشها و دست نیافتن به اصول مدرن اداره هوانوردی در ایران، انجام رقابت را امکانپذیر نکرده است. او حتی معتقد است شاید خرید هواپیمای مناسب، به تنهایی نتواند در جذب مسافر و تبدیل ایران به هاب هوایی منطقه کمک کند.
اولویتهای هوانوردی ایران
با توجه به عزم ایران برای بازگشت به روزهای طلایی گذشته هوانوردی، در یکی دو ماه گذشته اقدامات مهمی مانند امضای قرارداد خرید ۱۱۸ ایرباس برای هما و قرارداد توسعه ۳ فرودگاه امام خمینی، مشهد و اصفهان بهدست فرانسویها انجام شده است. در کنار این اقدامات، به نظر میرسد ایران باید اولویتهای دیگری نیز برای برنامههای کلان هوانوردی خود درنظر بگیرد.
معاون پیشین سازمان هواپیمایی معتقد است اولویت نخست کشور برای هوانوردی در سال آینده باید اصلاحات حاکمیتی باشد. او توضیح داد: باید بخشی از مقررات و روشها اصلاح شوند، بهطوری که سازمان هواپیمایی بهعنوان نهاد حاکمیتی برای تدوین مقررات، استانداردها، امور نظارتی و تامین ایمنی هوانوردی، نقش و اقتدار واقعی خود را در کوتاهمدت بهدست آورد. منظری معتقد است در این زمینه باید ابتدا با اصلاح تصویبنامه هیات وزیران درباره تعرفههای هوانوردی، سازمان هواپیمایی بتواند به منظور نظارت بر هوانوردی کشور از بخشی از درآمدهای حاصل از پروازهای عبوری، ملی و
بینالمللی بهعنوان حق نظارت بهرهمند شود. او افزود: با افزایش بودجه سازمان هواپیمایی و بکارگیری کارشناسان خبره بیشتر و استفاده از اتاق فکر و تجربههای جهانی، این سازمان باید درصدد رفع مقررات دستوپاگیر و موانع برآید و مقرراتزدایی، تجاریسازی و خصوصیسازی را عملی کند.
منظری با اشاره به تلاش دولت برای تقویت ناوگان هوایی و فعالیت دوباره در فضای منطقهای و جهانی یادآوری کرد: با توجه به اینکه حملونقل بینالمللی در چارچوب موافقتنامههای دوجانبه و ارتباطات بینالمللی انجامپذیر است، اگر نتوانند مفاد این موافقتنامهها را به ویژه با کشورهای اروپایی اصلاح و امکان انجام پروازهای دوجانبه را فراهم کند، با مشکل مواجه خواهیم شد.
اولویت دیگر صنعت هوانوردی کشور در سال آینده از نظر منظری، تعیینتکلیف نظام مدیریتی در فرودگاههاست. او با تاکید بر لزوم اصلاح ساختاری فرودگاهها توضیح داد: بهعنوان نمونه در حال حاضر فرودگاه امام خمینی(ره) از شرکت فرودگاهها تفکیک شده و به صورت یک شرکت مستقل درآمده است اما با توجه به مشکلات موجود، جابهجایی وظایف به کندی انجام میشود. به گفته این کارشناس، با درنظر گرفتن نوع فعالیت شرکت شهر فرودگاهی امام، شاید بهتر باشد این شرکت وابسته به یک شرکت دیگر نبوده و بهطور قانونی وابسته به وزارت راه و شهرسازی شود. همچنین با توجه به اینکه فرودگاه
مهرآباد مکمل فعالیتهای فرودگاه امام است، از نظر هماهنگی باید زیر نظر یک مدیریت باشند. بنابراین باید مهرآباد نیز از شرکت فرودگاهها منفک شده و در اختیار شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) قرار گیرد. در این راستا ضروری است فرودگاهها از نظام متمرکز خارج شده و به صورت منطقهای یا استانی اداره شوند تا بخش ناوبری هوایی نیز بتواند بهعنوان یک شرکت مستقل فعالیت کند.
این کارشناس همچنین بر لزوم اصلاح سازماندهی و مدیریت شرکتهای هواپیمایی تاکید میکند و معتقد است این امر به شرکتها کمک میکند بتوانند با افزایش کیفیت خدمات، فعالیتهای خود را بهینه کرده و در رقابت با کاهش هزینهها، منافع مصرفکننده را تامین کنند. او افزود: در این راستا دستهبندی شرکتها بر حسب فعالیتها، تقویت بخش بازرگانی و استفاده از روشهای جدید تجاری از اهمیت ویژهای برخوردار است. همچنین دولت باید برای حمایت از شرکتهای هواپیمایی بخش خصوصی، نظام شرکتهای اجارهدهنده هواپیما و مقررات مرتبط با آن را برقرار کند.