چالش رامکردن هواپیماهای سرکش
تین نیوز | تصویر توربین جداشده موتور هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ ماهان، در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی دست بهدست چرخید و بار دیگر فرصتی برای اظهار نظرهای درست و غلط درباره ناوگان هوایی فراهم شد.
این در حالی است که ایمنی، اصل نخست هر پرواز است و پیش از پرواز، هم مهندس ایمنی زمینی و هم خلبان، به طور کامل هواپیما را چک میکنند اما باید قبول کنیم که با وجود همه بررسیها، برخی حوادث غیرقابل پیشبینی هستند. در این میان نقش خلبان در بروز سانحهای که دور از ذهن نبود، از یاد رفته است.
ماجرا از این قرار است که پرواز هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ هواپیمایی ماهان در مسیر تهران ـ بندرعباس با بیش از ۴۰۰مسافر، پنجشنبه گذشته و تنها دقایقی بعد از بلند شدن از فرودگاه مهرآباد، با مشکل مواجه شد، توربین موتور شماره ۳ کنده شده و در حوالی تهران به زمین افتاد اما خلبان با مهارتی که داشت و در حالی که دو موتور از چهار موتور هواپیما را از دست داده بود، به مهرآباد بازگشت و به سلامت هواپیما را به زمین نشاند.
در این باره، محمد شهبازی، مدیر ایمنی و سوانح سازمان هواپیمایی اعلام کرد که پیش از پرواز، بررسیهای لازم انجام شده بود و این حادثه، جزو وقایع غیرقابل پیشبینی بوده است. حال این پرسش پیش میآید که با وجود بررسیهای پیش از پرواز چرا باز هم پای اتفاقهای پیشبینی نشده به پرواز باز میشود؟
شهریار روزبیانی، از خلبانان کشور و مدیر ایمنی عملیات هواپیمایی زاگرس در گفتوگو با صمت در پاسخ به این پرسش اظهار میکند: هواپیماها سیستمهای پیچیدهای دارند که با توجه به بزرگی و نوع هواپیما، این پیچیدگیها متفاوت است و استفاده از این سیستمها و ابزار پیچیده، دشواریهای خاص خود را دارد که در این زمینه، اهمیت آموزش، نوع قطعات و بازرسی پیش از پرواز قابل توجه است.
به گفته او، پیش از پرواز هر هواپیما، مدیر ایمنی هواپیما که گواهینامه آن نوع هواپیما را دارد، ایمنی وسیله را بررسی میکند و مسئولیت دارد پیش از تحویل هواپیما به کادر پرواز، آن را بهطور کامل بررسی کرده و دفتر ویژه بازرسی را امضا کند، در صورتی که هواپیما مشکلی نداشته باشد، اعلام میکند که قابل پرواز است. آنطور که روزبیانی میگوید، در مرحله بعد، خلبان و کمکخلبان، سیستمهای داخلی هواپیما و بدنه بیرونی و موتورهای آن را چک میکنند تا اطمینان پیدا کرده تا مشکلی نداشته باشد.
آنطور که این خلبان توضیح میدهد، خلبان پیش از پرواز دفتر هواپیما را باز میکند تا مشاهدات و عملکرد کادر پرواز قبلی که در آن نوشته شده است را مطالعه کند. در این دفتر مشکلات پیش آمده در طول پرواز با این هواپیما در پروازهای قبلی و عملیات انجام شده برای خروج از مشکل، ثبت شده است.
وی با تاکید دوباره بر اهمیت ایمنی برای خلبان پیش از پرواز میافزاید: خلبان و مهندس ایمنی زمینی در انجام چکهای قبل از پرواز سختگیری دارند و اقدام مخاطرهآمیز انجام نمیدهند، با این حال یادمان باشد که هواپیماها هم مانند خودروها فرسوده میشوند و به جایی میرسند که دچار مشکل شوند، اما از نظر ایمنی، هیچ اغماضی نمیشود.
او با تاکید بر بررسی دقیق ایمنی هواپیما قبل از پرواز میافزاید: گاهی پیش میآید هواپیما به مرحلهای رسیده که باید برای چک برود اما مهندس زمینی اعلام میکند براساس ضوابط و دستورالعمل شرکت طراحیکننده هواپیما، میتواند مقدار دیگری پرواز داشته باشد. به گفته وی، همه این موارد براساس چارچوب قانونی است و در صورت بروز مشکل، نمیتوان به سرعت کسی را زیر سوال برد.
در این باره تنها میتوان یادآور شد که هواپیما مانند سایر وسایل ساخته دست بشر، محدودیتهایی دارد و ممکن است دچار فرسودگی شود. مدیر ایمنی عملیات هواپیمایی زاگرس میافزاید: برای انجام هر کاری و استفاده از هر وسیلهای، میزان خطری وجود دارد و هیچگاه نمیتوان گفت هیچ کاری، صد در صد ایمن است.
وی در پاسخ به این پرسش که بنابراین اتفاقاتی مانند آنچه برای بوئینگ ماهان رخ داد را باید به حساب اتفاقهای پیشبینی نشده گذاشت؟ میگوید: خلبان به همه چیز یعنی بررسیهای مهندس ایمنی زمینی، بررسی خود و دستورالعمل هواپیما اعتماد کرده، سوار هواپیما شده و پرواز کرده است، اما باز هم ممکن است در این میان اتفاق پیشبینی نشدهای رخ دهد.
او با اشاره به سنگین بودن وزنه ایمنی در حملونقل هوایی، تاکید میکند که خلبان برای ایجاد شرایط خطر و اضطراری مانند آنچه در بوئینگ ماهان رخ داد، آموزش دیده است. روزبیانی توضیح میدهد: خلبانان در آموزش با سیمولاتور یا شبیهساز پرواز، همه موارد اضطراری احتمالی برای هواپیماهای مختلف را تمرین میکنند و براساس دستورالعمل طراحان، راهکارهای عبور از هر یک از این شرایط ارائه شده است. اگر خلبان در پرواز با شبیهساز بتواند از شرایط خطر پیشآمده، با موفقیت عبور کند، گواهینامه آن هواپیما را دریافت میکند.
وی با تاکید بر اینکه در شرایط اضطراری هر پرواز، در نهایت مهارت و توانمندی خلبان به کار میآید، میگوید: در شرایط اضطراری خلبان باید همه چیز را بر اساس آموزشهایی که دیده، مدیریت کند. خلبان بوئینگ ماهان نیز شرایط مشابه آنچه پنجشنبه از سرگذراند را پیشتر در سیمولاتور با موفقیت طی کرده بوده است و باید برای مهار هواپیما از او تشکر کرد زیرا موج انفجار در موتور شماره ۳ به اندازهای بوده که حدود ۲۰۰ سوراخ بر بدن هواپیما ایجاد شده است.
لزوم بررسی حادثه در سازمان هواپیمایی
آنچه در هفته گذشته برای بوئینگ ۷۴۷ ماهان رخ داد را باید یک حادثه تلقی کرد زیرا نه هواپیما بهطور کلی از بین رفته و نه آسیب جانی برای مسافران و دیگران ایجاد شده است. این نظر علیرضا منظری، معاون پیشین سازمان هواپیمایی کشوری است که به صمت میگوید: به هر حال براساس مقررات، سازمان هواپیمایی کشوری باید به طور دقیق موضوع را بررسی کرده و علت این اتفاق را مشخص کند و با ارائه توصیههای جدید بر مبنای یافتهها از موارد مشابه پیشگیری کند.
این کارشناس صنعت هوانوردی با بیان اینکه تا قبل از اعلام نتیجه سازمان هواپیمایی نمیتوان نظری درباره این حادثه داد، اظهار کرد: به طور کلی، بر مبنای مشاهدات ظاهری هواپیما درباره از دست رفتن دو موتور و نقص در سامانه هیدرولیک و تاثیر نامطلوب آن بر فرمانها میتوان گفت که خلبان توانسته به خوبی هواپیما را هدایت کرده و بر مبنای دستورالعملها آن را در فرودگاه فرود آورد. به طوری که این حادثه تبدیل به یک سانحه ناگوار نشود. بنابراین میتوان در زمینه مقررات سامانه مدیریت ایمنی عملکرد خلبان را مناسب و مطلوب ارزیابی کرد.
منظری تصریح میکند: از سوی دیگر این حادثه احتمال کوتاهی در بخش تعمیر و نگهداری را نشان میدهد زیرا قسمت موتور هواپیما یکی از عناصر مهم و اساسی آن محسوب میشود که باید در هنگام آمادهسازی هواپیما برای پرواز، مورد بازبینی دقیق مهندسان پرواز و عوامل فنی قرار گیرد. همچنین با توجه به اینکه تمام رویدادها و اقدامات فنی مرتبط با هواپیما ثبت میشود، باید روند تعمیر و نگهداری هواپیما نیز ملاحظه شود تا اگر اشکالی در آن مسیر وجود دارد، کشف شده و در صورت کوتاهی، با فرد خاطی برخورد مناسب و اصلاح گرانه انجام شود زیرا براساس استانداردها و توصیههای سازمان ایکائو
یکی از مراحلی که باید با دقت نظارت شود، روند تعمیر و نگهداری است.
با در نظر گرفتن اینکه به دلیل وجود تحریم، دستیابی به قطعات هواپیما با مشکل روبهرو بوده و شرکتهای هواپیمایی از مراکز تعمیراتی مطمئن نیز محروم هستند، ضروری است تا هم بخش تعمیر و نگهداری شرکتهای هواپیمایی و هم ناظران سازمان هواپیمایی کشوری، دقت و نظارت در حفظ ایمنی هوانوردی را دوچندان کنند. منظری با بیان این سخن میافزاید: بنابراین کاهش چنین رخدادهایی مشروط به رعایت دقیق دستورالعملها و دقت عمل در انجام فعالیتهای تعمیراتی و بازبینیهای مکرر و جدی و نظارتهای مستمر و منظم و بدون رودربایستی ناظران سازمان هواپیمایی کشوری است.
او نیز همچون روزبیانی معتقد است، در چنین حوادثی اعتماد به نفس، تجربه، دقت عمل و تسلط بر حوزه فعالیت و تصمیمگیری به موقع و رعایت دقیق همه دستورالعملها بهوسیله خلبان میتواند در پیشگیری از گسترش دامنه حادثه موثر باشد.
آنطور که کارشناسان به صمت میگویند، با توجه به بررسی دقیق هواپیما پیش از پرواز توسط عوامل زمینی و کادر پرواز، بروز چنین سوانحی غیرقابل پیشبینی است، البته شاید بررسیها، کوتاهی در بخش تعمیر و نگهداری را نشان دهد. به هر حال نتیجه دقیق چنین حوادثی بعد از بررسیها مشخص خواهد شد.