◄ فرودگاههایی که اقتصادی نیستند / منابع مالی باید در بخشهای پرمتقاضی حمل و نقل هزینه شود
تین نیوز | در بخشی دیگر از گزارش مربوط به "نگاه شما در شبکههای اجتماعی"، موضوع زیر که توسط "مجید" در اتاق فکر حمل و نقل در شبکهاجتماعی " لینکدین " مطرح شدهاست به همراه دیدگاههای شما در این مورد بازنشر میشود:
آیا آثار اجتماعی ساخت فرودگاههای غیراقتصادی به اندازهای هست که روند توسعه فرودگاههای غیر اقتصادی به شکل فعلی ادامه یابد؟
مطلبی را در سایت تین نیوز خواندم که مصاحبهای بود با مدیرعامل شرکت فرودگاههای کشور. ایشان ضمن اشاره به این مطلب که از میان 54 فرودگاه باز کشور تنها 10 فردگاه اقتصادیست اعلام داشته اند ساخت فرودگاههای جدید میتواند منجر به شکوفایی اقتصادی و اجتماعی منطقه مورد نظر گردد.
البته اینکه یک شهر کوچک فردگاه هم داشته باشد چیز خوبیست و میتواند در بهبود وضعیت ارتباطی آن منطقه با سایر نقاط کشور موثر باشد اما آیا در عمل اینگونه بوده است. وقتی 80 درصد فرودگاههای کشور به دلیل تقاضای پائین سفر هوایی توان مدیریت اقتصادی و پوشش هزینههای خود را ندارند و عملا به همین جهت فعالیت کاملی نداشته و ظرفییت عمده آنها خالیست چگونه میتواند منجر به شکوفایی گردد. اگر این منابع مالی در سایر بخش های پرمتقاضی حمل و نقل در آن منطقه مصرف گردد منفعت بیشتری به دست نمیآید. قصد آن را ندارم که کلا این موضوع را به عامل اقتصادی پیوند دهم اما به هرحال باید
حدو مرزی هم حداقل برای طرحها ی جدید قائل بود. البته این مشکل صرفا به بخش فرودگاهها بر نمیگردد و تقریبا در تمامیحوزههای زیرساخت های حمل و نقل چنین رویکردی در بین مسئولان اجرایی و قانون گذاری کشور حاکم است که به میزان زیادی هم بر میگردد به نبود طرحهای جامع بالادستی در بخش حمل و نقل.
مجید نظر داده است:
یک نمونه از ... ، فرودگاههایی که با فشار نمایندگان و... در حال طراحی و ساخت میباشد فرودگاه قم/سلفچگان است در حالی که در کمتر از 100 کیلومتری، فرودگاه ناتمام بین المللی امام خمینی قرار دارد و میتوان در کمتر از یکساعت از قم به فرودگاه بین المللی رفت.
جاوید نظر داده است:
درصورتی كه متولی احداث و سرمایه گذاری برخی طرحها ی زیربنائی(با رعایت موارد امنیتی و...) بخش خصوصی باشد، نه تنها پروژههای توجیه ناپذیر بلكه طرحهای كم بازده نیز از دستور كار قابل حذف خواهد بود. مشكل اینجاست كه هنوز تمام كارها از مطالعه، اولویت بندی، اجرا ، بهره برداری و... همگی به صورت دولتی انجام میشود.
آرش نظر داده است:
به خاطر دارم زمانی كه در بخش خصوصی مشغول بودم با شركتی همكاری میكردم كه درگیر طرح (احیای) فرودگاه پیام بود. در آن پروژه یك آقای دكتری (اقتصاد) هم با ما همكاری میكرد كه میگفتند در ایجاد مناطق ویژه نقش زیادی داشته است. ایشان از پسران كه مقیم آمریكا بود برای سرمایه گذاری دعوت كرد چرا كه معتقد بود اینجا آینده درخشانی دارد. پسر ایشان آمد و پس از بررسی كمتر از یك هفته برگشت بدون اینكه یك ریال سرمایه گذاری كند. گذشت زمان ثابت كرد حق با پسر بود نه پدر و من این خاطره را هیچ وقت فراموش نمیكنم و شدیدا با آقای تقی زاده موافقم.
شاهرخ نظر داده است:
اینکه گفته میشود تنها 10 فرودگاه اقتصادی است از دیدگاهی درست است و از دیدگاهی دیگر خیر. البته قبلا با همین میزان پرواز تنها سه فرودگاه مهرآباد، مشهد و امام اقتصادی و برخی مانند شیراز و اصفهان بدون سود و مابقی ضرر ده اعلام شده بودند.
مشکل این تحلیل اینست که مثلا فرودگاه مهرآباد و مشهد را از بقیه فرودگاهها جدا میکنند و این دو را میگویند اقتصادی و مابقی را غیر اقتصادی اعلام میکنند. در حالیکه سود ده بودن مثلا فرودگاه مهرباد به این خاطر است که از آن به تبریز و ارومیه و کرمانشاه و بوشهر و اهواز و زاهدان و کرمان و یزد و بندرعباس و ... پرواز است و اگر این فرودگاههای به ظاهر ضرر ده نباشند در آن صورت فرودگاه مهراباد دیگر سود ده نخواهد بود. به عبارت دیگر نیمی از سود فرودگاه مهرآباد را باید در سایر فرودگاهها جستجو کرد. چراکه بودن آنها متضمن سود ده بودن مهراباد است. به بیانی دیگر، باید
سود کل شبکه را در نظر گرفت و نه سود فرودگاهها را به تنهایی.
مسئله دیگر اینست که فرودگاه، به مثابه یکی از ارکان جامعه است. فرودگاه کیش را در نظر بگیرید. این فرودگاه شاید به تنهایی سود ده نباشد و درآمد حاصل از نشست و برخاست هواپیماها به تنهایی جوابگوی مخارج فرودگاه نباشد. اما نبود فرودگاه به معنای مرگ اقتصاد جزیره است. در نتیجه فرودگاه هم در درآمد جزیره کیش شریک است و باید سهمی از سود جزیره نیز به فرودگاه برسد. این مسئله برای فرودگاه مثلا عسلویه هم صادق است. قطعا با میزان پروازی که به عسلویه برقرار میشود، هزینه اداره فرودگاه کفاف مخارجش را نمیدهد اما فعالیت اقتصادی ای که به واسطه فرودگاه آنجا شکل میگیرد بخش
قابل توجهی از درآمد کشور را رقم میزند. و به همین ترتیب فرودگاههای ارومیه و تبریز و کرمانشاه.
مسئله دیگر اینست که برخی فرودگاهها مانند بم، در مواقعی چون زلزله کارایی خودشان را نشان میدهند. به عبارتی دیگر فرودگاه یک زیرساخت استراتژیک است و نه صرفا یک زیر ساخت اقتصادی.
اما مشکلی که این مباحث اقتصادی بودن و یا نبودن فرودگاهها را ایجاد کرده است نحوه اداره فرودگاهها است. در حال حاضر شرکت مادر تخصصی فرودگاههای کشور متولی اداره بیشتر فرودگاههای غیر نظامیاست (به غیر از فرودگاههای مناطق آزاد مانند کیش و قشم و تعدادی دیگر). این شرکت به صورت درآمد هزینه ای اداره میشود و درآمد آن هم از محل نشست و برخاست پروازها و نیز اخذ عوارض از پروازهای عبوری خارجی بر فراز ایران است. یعنی این شرکت از محل در آمدهایش باید فرودگاههای بدون پروازی مانند شاهرود و زنجان و خوی و سبزوار و ... را هم اداره کند. در حالیکه منطقیتر است
بودجه اداره فرودگاهها از محل بودجههای استانی تامین شود. مانند بودجه تعمیر و نگهداری زیرساختهای جادهای. در آن صورت هر استان با توجه به نیازش اقدام به احداث فرودگاه میکند و از طرفی دیگر با توجه به نقش فرودگاه در رونق اقتصادی هر منطقه، سایر ذینفعان نیز در اداره فرودگاه شریک خواهند بود. اما الان در پی لابی فلان نماینده و تامین بودجه ساخت از منابع محلی، فرودگاهی ساخته میشود و سپس بهره برداری آن در اختیار شرکت فرودگاههای کشور فرار میگیرد و این مشکلات پیش میآید.
آرش نظر داده است:
من با بخشی از فرمایشات شما موافقم اما با نتیجه گیری كلی شما زیاد موافق نیستم. اولا معمولا فرودگاهها با درجه اهمیت مختلف یك شعاع نفوذ دارند. در واقع من هنوز توجیهی برای فرودگاه خوی وقتی در نزدیكی آن فرودگاه تبریز وجود دارد؛ متصور نیستم. همچنین باید بررسی شود چرا از فرودگاه مهرآباد به تبریز پرواز داریم ولی از خرمشهر نداریم؟ (شبكه شطرنجی یا شعاعی؟). همچنین مثلا اگر فرودگاه ایلام بسته شود بخش اعظم مسافران آن شاید از كرمانشاه اقدام به پرواز كنند. بنابراین فرض بسته شدن یك فرودگاه به معنی از دست دادن كلیه مشتریان آن مسیر در سمت دیگر (مهرآباد) نخواهد بود. همچنین تا
جایی كه اطلاع دارم تعداد زیادی از فرودگاههای غیراقتصادی كشور به واسطه فشارهای محلی (علی الخصوص نمایندگان مجلس) احداث شدند. بنابراین به نظرم جسارتا فرمایشات نیازمند تامل بیشتری است.
فرودگاه همدان کاملا ضرر ده و بی ایده است ای کاش بجای هزینه در این فرودگاه به آسفالت خیابانهای همدان رسیدگی می شد.
باید توجه داشت که در ساخت فرودگاه در صورت توجه به بعد مسافت هر فرودگاه با جایی که قرار است فرودگاه دیگری ساخته شود، مشکلی به وجود نمی آید. اما مساله این است که برخی قدرتمندان فقط برای تردد راحت خود برای ساخت فرودگاه به دولت فشار می آورند. در این که فرودگاه موجب توسعه اقتصادی منطقه می شود، شکی نیست. اما وقتی فاصله دو شهر از هم به گونه ای است که می توان از فرودگاه یک شهر در جهت توسعه شهر دیگر استفاده کرد چرا منابع اعتباری را به جای ساخت فرودگاه در بخش های دیگر توسعه، هزینه نکنیم؟ مثلا به جای ساخت فرودگاه قم که فرودگاه امام هم می تواند پاسخگوی نیاز آن باشد چرا به متروی قم بودجه پرداخت نشود.