◄ واکاوی فساد اداری موجود در صنعت هواپیمایی و راهکارهای مبارزه با آن / بخش نخست
تین نیوز | "واکاوی فساد اداری موجود در صنعت هواپیمایی و راهکارهای مبارزه با آن " موضوعی بود که اعضای گروه "مدیریت هوانوردی" در میزگرد اخیر تلگرامی خود به آن پرداختند که گزارش این میزگرد در ادامه آمده است:
در این میز گرد محمدرضا عبدالرحیمی به تعریف فساد پرداخت و گفت: در قانون مبارزه با فساد هرگونه فعل یا ترک فعلی که توسط هر شخص حقیقی یا حقوقی به صورت فردی، جمعی یا سازمانی که عمداً و با هدف کسب هرگونه منفعت یا امتیاز مستقیم یا غیرمستقیم برای خود یا دیگری، با نقض قوانین و مقررات کشوری انجام پذیرد یا ضرر و زیانی را به اموال، منافع، منابع یا سلامت و امنیت عمومی و یا جمعی از مردم وارد نماید فساد نامیده می شود. مصادیق فساد نیز البته نه صرفا برای صنعت بلكه به طور عمومی نظیر رشاء، ارتشاء، اختلاس، تبانی، سوءاستفاده از مقام یا موقعیت اداری، سیاسی، امکانات یا
اطلاعات، دریافت و پرداخت های غیرقانونی از منابع عمومی و انحراف از این منابع به سمت تخصیص های غیرقانونی، جعل، تخریب یا اختفاء اسناد و سوابق اداری و مالی است. وی سپس به عوامل بروز فساد اشاره کرد و این عوامل را چنین برشمرد:
- بی تقوایی و فقدان خود كنترلی افراد
- احساس عدم وجود کنترل بیرونی و مشاهده یکی دیگر از عوامل بروز فساد است، چنانچه فرد خود را بی قید و بند و آزادبلاقید تصوّر نموده و در اینجاست که امکان هر گونه بروز فساد ممکن خواهد شد.
- مقررات و قوانین پیچیده و غیر شفاف قابل تفسیر و تحریف
- عدم شفافیت در اطلاعات و برخورداری از اطلاعات توسط یك عده خاص
ابوالفضل مطیعی کارشناس مراقبت پرواز نیز در این زمینه گفت: تازمانی که نظارت مستمر و کارامد نباشد و بعد از نظارت تشویق و تنبیه به موقع و به جا نباشد، فساد از بین نمی رود. نظارت باید از جانب دستگاه های نظارتی مثل سازمان بازرسی باشد و چون هواپیمایی امنیتی است حتی امنیت ملی هم می تواند وارد شود. با این روندی که از قبل بوده و هنوز هم هست اگر فساد نباشد جای تعجب است. تا زمانی که عده ای ویژه خوار سالهاست تمام منابع پولی شرکتها و سازمان رو در اختیار گرفته اند کاری از پیش نمی بریم.
مهدی ایرانمنش مدیر انجمن ملی پرواز اما تاکید کرد: قبل از نظارت بهتر است ریشه های فساد بررسی گردد. ریشه های فساد یا درون سازمانی است یا از طریق بیرون سازمان یا همان مشتریان ایجاد می شود در صنعت هوانوردی بخش اعظم فساد از برون سازمان ایجاد شده و متاسفانه تبدیل به یک رویه یعنی قانون نانوشته شده است. در واقع یکی از ریشه های فساد مشتریان صنعت یعنی شرکتهای هوایی هستند که با شناسایی نقاط ضغف سازمان و فراهم کردن امکانات برای سازمان زمینه فساد را فراهم می آورند. به عنوان نمونه تامین ماشین برای سازمان و یا تکمیل ساختمان و احداث فضای فیزیکی توسط ایرلاین... [1] که
متاسفانه سازمانهای نظارتی و بازرسی هم درگیر بخش هایی از این فساد هستند.
علیرضا منظری معاون سابق سازمان هواپیمایی نیز به ذکر ریشه های فساد پرداخت و خاطر نشان کرد:
یکی از ریشه های فساد تعیین رویه ها و روش های غلط و غیر معقول و یکی دیگر ناکارآمدی و تصمیمات بر مبنای سلیقه در سازمان ها و عامل دیگر عدم وجود یک ساختار نظامند برای انجام امور همراه با کنترل غیر محسوس است. روند کار سیستم های نظارتی هم متاسفانه برای کمک به اصلاح نیست بلکه برای مچ گیری فعالیت می کنند و اگر چه مقدمات انجام خلاف را متوجه می شوند ولی صبر می کنند تا خلاف انجام شود و منجر به دستگیری گردد. در صنعت هوانوردی یکی از موارد فساد در مورد دادن پروانه ها و مجوزها و گواهینامه هاست. به جهت عدم شفافیت رویه ها و وابستگی امکان انجام یا عدم انجام به سلیقه افراد زمینه فساد
را فراهم می آورد. همچنین وقتی مسئولی باید اشکالات مربوط هواپیما را ثبت نماید و این کار را انجام نمی دهد خود نوعی فساد است.
محمد مهدی سرگزی مدیر فرودگاه پارس آباد؛ طولانی مدت یك شخص در یك سمت كلیدی و حمایت بی چون و چرای مدیران بالا دست از وی منجر به ایجاد فساد اداری دانست و تاکید کرد: استفاده از افراد غیر متخصص در امور تخصصی نیز منجر به فساد می شود، چون متصدی به دلیل عدم تسلط به امور مجبور به ( به اصطلاح ) باج دادن به كسانی می شود كه در آن شغل تبحر دارند.
سید جمال میر حسینی کارشناس مراقبت پرواز:
مشکل عدم تخصص کمتر وجود دارد و بیشتر احساس امنیت خاطیان و فاسدان باعث می شود که بیمحابا اقدام به اختلاس و ارتشاء کنند انحصار در مدیریت ها مشکل اساسی است. یکی از مصادیق فساد هم واگذاری امور عمرانی به شرکتهای معلومالحال و در نتیجه به هدر دادن بیتالمال و خرابی های دایمی در جای جای فرودگاه های کشور است.
روح اله فلاح تبار کارشنای مراقبت پرواز:
من معتقدم، آنچه که در شرکت های دولتی منجر به شکل گیری فساد می شود،این است که در اکثر موارد ناظر به مراتب از پیمانکار ضعیف تر می باشد و این آغاز خطاست.
منظری:
باید تفاوت ها و تبعیض ها را رفع کرد. همچنین باید به بخش های نظارتی در صنعت امکانات و حقوق کافی داد و بیشتر از بخش های تصدی تا امکان ضعف افراد را از بین برد. باید برای انجام فعالیت ها در رابطه با ارباب رجوع زمان تعیین کرد تا معطل گذاشتن آنها امکان پدیر نباشد و موجب باج دادن نگردد. همچنین واگذاری بخشی از فعالیت ها به بخش غیردولتی و اتحادیه ها و کانون ها و نهادهای مردمی نیز موثر است.
علی لطفی کارشناس سازمان هواپیمایی کشوری:
می توان با استفاده حداکثری از ظرفیت دولت الکترونیک، افزایش سطح رفا کارکنان با هدف عدم ارایه درخواست از مشتری، شفاف سازی مقررات و آیین نامه ها و فرایندها، حمایت از تصمیم گیری های جمعی، اجتناب از تصمیم گیرهای فردی، تبیین مجازات های تخطی از مقررات برای کارکنان و فرمایشی قلمداد نکردن آنها،
تقویت روحیه دینی و ارزش های اخلاقی و نظارت مستمر بر عملکرد مدیران از بروز فساد جلوگیری کرد.
عبدالرحیمی:
نباید از كوچكترین خطا گذشت تا منجر به یك خطا و فساد بزرك نشود. همچنین شفافیت در قوانین و مقررات، شفافیت و عدالت در دسترسی همگان به اطلاعات غیرامنیتی، انجام كلیه خرید ها أعم از خدمت و تجهیزات و مواد و ... طی فرایند مناقصات عمومی شفاف و فراگیر، وجود قوانین شفاف و ساده و حداقلی، مبارزه فراگیر با رانتخواران و رانتجویان، بیشتر شدن هوشیاری و جدیت دستگاه های نظارتی، حداقل كردن تماس های رو در رو بین فعالان اقتصادی و متقاضیان و بهره گیری حداكثری از فرصت فناوری اطلاعات و شبكه های برخط نیز می تواند در جلوگیری از وقوع فساد موثر باشد. به هر حال رفع سیستمی علل فساد بنیادی ترین
اقدام است ضمن این که دستگاه های نظارتی هم باید حضور بازدارنده و پیشگیرانه خود را پر رنگتر كنند.
البته نقش رسانه های آزاد و مستقل و حرفه ایکه صدای مردم و جامعه باشند نیز برای حداقل رسیدن فساد بسیار مهم است.
ایرانمنش:
یک راهکار بریا جلوگیری از فساد نیز ارتقای نظام استخدامی و خدمات مدیریت است در حال حاضر بعضی سازمانهای نزدیک به فساد دارای سیستم استخدامی جداگانه و نظام پاداش مستقل هستند، مثل بانکها و صنعت نفت.
مطیعی:
با شرایط موجود تنها راه مبارزه با فساد را باید در بدنه شرکتها جستجو کرد باید کارمندان عادی دست به کار شوند و با اقدامات خود مدیران و مفسدین را رسوا و نابود کنند.
سرگزی:
تشدید برخورد با مرتكبان فساد راهکار مناسبی است.
حمید نجف کارشناس هوانوردی:
بزرگترین مشکل مربوط به فساد سیستماتیک در دستگاه های دولتی است. فکر می کنید که امثال زنجانی در این صنعت حضور ندارند؟ افراد معلوم الحالی که به واسطه بعضی از مصلحت اندیشی ها برخوردی با آنها صورت نمی گیرد. این در حالی است که این روزها بعضی از موارد فساد اتفاقا در جلسات بعضی از هئیت مدیره ها شکل می گیرد و با رنگ و ظاهر صد در صد قانونی بروز می یابد.
در عین حال برخورد قهر آمیز با دلسوزان و مبارزین با فساد صورت می گیرد آیا این کار موجب تقویت افراد فاسد نمی شود؟
در این زمینه به نظر می رسد بازنگری در ساختار و شفاف سازی امور یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه در جلوگیری از فساد است. همچنین اعتماد کارکنان از نیروهای نظارتی سلب شده که باید این اعتماد مجددا برگردد. ضمن این که انتخاب روسای حراست و نظارت و بازرسی نباید توسط مدیر سازمان صورت گیرد بلکه باید از سوی وزارت اطلاعات و قوه قضائیه باشد.مطمئنا اگر مدیری تخلف کند، دیگران به شخص منصوب شده توسط او مراجعه نمی کنند. همچنین وقتی نماینده ای که کارش نظارت بر عملکرد دستگاه اجرایی است با نادیده گرفتن این امر مشغول مهر چینی خود در این دستگاه هاست باید شکایت نزد کجا برده شود؟
عبدالرسول حسین پور کارشناس هوانوردی:
براساس مطالعات انجام شده، انحصارگرایی، عدم پاسخگویی، فقدان شایسته سالاری در گزینش ها، نبود مسئولیت پذیری اجتماعی در شهروندان و نبود شفافیت در نظام اداری عوامل گلوگاهی فساد اداری اند.
فلاح تبار:
من معتقدم فرصت شبکه های اجتماعی می تواند بسیار طلایی باشد و در بخش نظارت اجتماعی بسیار کمک کننده است. راه اندازی کمپین مبارزه با فساد در صنعت هوایی فی النفسه برای تحقق مطالبات مشروع، یک حرکت مدنی خوبی است.
میرحسینی:
بنده با تجربهای که در امور ساختمانی دارم، در چندین مورد هزینه های انجام کارهای عمرانی در شرکت را با معادل همان کارها در بخش خصوصی مقایسه کردم. حداقل تفاوت دو برابراست. یعنی کاری که در بخش خصوصی با n تومن انجام می شود، در شرکت های دولتی با n × 2 تومن انجام می گیرد و کیفیت نیز بسیار پایینتر از بخش خصوصی است. به هر حال بر اساس شواهد به نظر می رسد تفاوت عمده معضل فساد در گذشته با اکنون، اعتماد به نفس و اطمینان خاطیان و فاسدان کنونی از عدم محاکمه و مجازات است.
حسین پور:
در اندیشه سیاسی حضرت امام علی(ع) هیچ خطری برای جامعه اسلامی بیشتر از روی كار آمدن افراد فاقد اهلیت و كم صلاحیت نیست. به همین دلیل هنگام گماردن مالك اشتر نخعی به حكومت مصر در نامه ای به مصریان می فرمایند: من بیم دارم كه نابخردان و نابكاران، زمام امور مملكت را بدست گیرند و مال خدا را دست به دست بگردانند و بندگان او را بردگان خود گیرند و با صالحان به دشمنی بر خیزند و فاسقان را حزب خود قرار دهند(نهج البلاغه، ص ١ ٥ )