| کد خبر ۵۳۰۹۵
کپی شد

هواپیمای شخصی در ایران، از رویا تا واقیعت

هواپیمای شخصی در ایران، از رویا تا واقیعت
|

وبلاگ تین نیوز، آرمان بیات | هوانوردی در دنیای امروز از گستره بسیار وسیعی برخوردار است. در کشورمان عموماً صنعت هوانوردی را تنها محدود به شرکت های حمل و نقل هوایی می دانند و این تفکر بین مسئولین موج می زند و مادامی که این بینش به این که " هوانوردی فقط ایرلاین نیست" ، تغییر نکند، شاید هیچ گاه نتوان صنعت هوانوردی را به معنی واقعی در کشور کاربردی کرد.

هوانوردی عمومی بخشی از صنعت هوانوردی است و به هر بهره برداری به غیر از حمل و نقل هوایی برنامه ای، هوانوردی عمومی گفته می شود که غالب تمرکز بهره برداری هواپیمایی آن، طیاره های تا سقف وزن برخاست 5700 کیلوگرم می باشد. کاربری هواپیمای شخصی شاید بیش از 70 درصد هوانوردی عمومی را در دنیای امروز شکل دهد که تاثیر بسزایی در مجموع سهم هوانوردی از درآمدهای ناخالص داخلی کشورها، دارد. البته در کشورهای توسعه یافته و یا در حال توسعه، این آمار بیشتر در حوزه حمل و نقل هوایی خودنمایی می کند به خصوص کشورهایی که در بحث ترانزیت هوایی به خوبی فعال هستند.

پیش از پیروزی انقلاب، هواپیمای شخصی در کشور رسمیت و محبوبیت داشته و اکثر سرمایه داران مطرح کشور، از آن به عنوان وسیله پرنده شخصی برای مسافرت های داخلی خود استفاده می کردند. در اصل هواپیمای شخصی به مسافرت های بین شهری بدون برنامه و با مالکیت شخصی اطلاق می شود. آن زمان این هواپیماها با مسئولیت فنی و عملیاتی شرکت هواپیمایی ایرتاکسی در کشور پرواز می کردند که بعدها و پس از پیروزی انقلاب طی مصوبه شورای عالی انقلاب این شرکت همراه با شرکت های هواپیمایی ایرسرویس، پارس ایر و هور آسمان در یکدیگر ادغام شده و شرکت خدمات هوایی کشور " آسمان " شکل گرفت. شرکت هور آسمان که از سال 1347 توسط رضا بهجتی و احمدعلی مجیب تاسیس شده بود، نماینده انحصاری هواپیمای سسنا و همچنین موتورهای لایکومینگ و کنتیننتال در ایران بوده که وظیفه پشتیبانی فنی و بازرگانی ناوگان هوپیماهای شخصی را بر عهده داشت.

با ادغام این شرکت ها عملاً فعالیت بخش خصوصی در هوانوردی عمومی در کشور متوقف، بهره برداری از هواپیماهای شخصی ممنوع و تمرکز هوانوردی غیر نظامی محدود به حمل و نقل هوایی شد که به اعتقاد بنده از همان زمان تیر خلاص رشد و توسعه صنعت هوانوردی زده شد.

پس از سال ها بسیاری از سرمایه داران به دنبال خرید و استفاده از هواپیمای شخصی در کشور بودند که عملاً با موانع قانونی و امنیتی مواجه می شدند تا این که در اواخر دهه 1370 شخصی به نام بختیاری جهت بهره برداری شخصی، اقدام به ورود یک فروند هواپیمای سسنا نمود که به دلیل بروکراسی پیچیده سازمان هواپیمایی کشوری و فقدان آئین نامه مالکیت و بهره برداری از هواپیمای سبک و همچنین حساسیت های امنیتی، سال ها این طیاره به شماره ثبت EP-NAZ در فرودگاه قلعه مرغی زمین گیر بوده و در نهایت مالک آن، این هواپیما را به اشخاص دیگر فروخته و پس از سال ها در قالب یک مدرسه خلبانی عملیاتی شد.

از آنجا که از منظر منطق مدیریت هوانوردی، یکی از بسترهای توسعه هوانوردی، نگاه درست به حوزه هوانوردی عمومی به خصوص هواپیمای شخصی و البته شرکت های خدمات هوایی است، در اولین اقدام باید موانع قانونی مالکیت و بهره برداری این رده از هواپیماها برداشته می شد.

از اواخر دهه 70 اقداماتی در زمینه هواپیماهای فوق سبک انجام شده بود که اولین بار، شرکت هوایی بلند پرواز( خلبان بهمن محمودیان) یک فروند هواپیمای فوق سبک به نام ایکاروس C-42 را از آلمان با اخد مجوزهایی وارد کشور نمود و اولین بار در روز جمعه 20 مرداد 1379 در فرودگاه آسمان ری، پرواز افتتاحیه آن را با حضور جمعی از مسئولین و علاقه مندان انجام داد و ذهنیت هواپیمای شخصی در کشور از آن زمان شکل گرفت و پس از آن و ظرف چند سال ورود هواپیماهای فوق سبک در کشور سرعت گرفت.

در این زمینه شایسته است یادی از مهندس نوراالله رضایی نیارکی رئیس وقت سازمان هواپیمایی کشوری و کاپیتان عین الله اردشیری مشاور عالی وی شود که به خوبی به این موضوع واقف بودند که هواپیماهای فوق سبک راه توسعه هوانوردی عمومی به خصوص هواپیمای شخصی نیست. هواپیمای فوق سبک، در رده وسایل پرنده های ورزشی و تفریحی است. یعنی کاربر این گونه هواپیماها می تواند از فرودگاه A بلند شده و پس از پرواز تفریحی خود به همان فرودگاه A بازگردد و از نظر تجهیزات و قابلیت با آنکه توانایی پرواز ناوبری را دارد اما مناسب بهره برداری شخصی جهت پرواز مابین 2 نقطه جغرافیایی نبوده و از دیدگاه عملیات هوانوردی و صلاحیت پروازی، خلبان آن مجاز به پرواز ناوبری نمی باشد.

برای اثبات این ادعا، همان سال ها استعلامی از سازمان جهانی هواپیمایی کشوری (ایکائو) توسط معاونت هوانوردی و امور بین الملل سازمان هواپیمایی کشوری ایران انجام و نظر آن نهاد جهانی از طریق دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران، در این زمینه اخذ شد که در پاسخ ایکائو که به امضا آقای مهدوی مزین شده بود، تأکید شد که " بهره برداری عملیاتی، فنی و مالکیتی هواپیماهای فوق سبک تا سقف 475 کیلوگرم (حداکثر وزن برخاست) و هواپیماهای SPORT تا سقف 600 کیلو گرم به هیچ عنوان در انکس های ( مقررات) 18 گانه (وقت) ایکائو اشاره نشده و این نهاد هیچ نظری در این زمینه نداشته و آن را به کشورهای بهره بردار و سیاست های داخلی آنها واگذار کرده است."

بر اساس نظر ایکائو مشخص شد که بهره برداری از هواپیماهای سبک شخصی که در تمام دنیا به خصوص کشورهای آمریکای شمالی رواج دارد، راه و مسیر دیگری است که اشتباهاً هواپیماهای فوق سبک در حال طی کردن آن هستند و ذهنیت ها را به غلط به سمت هواپیماهای شخصی برده اند. باید طرحی آماده و به دولت ارسال می شد که تأثیر هواپیماهای شخصی در توسعه هوانوردی به خصوص اقتصاد، اشتغال و راه اندازی فرودگاه های غیر فعال و یا کمتر فعال چیست. با بررسی های مختلف طرح جامعی آماده شد که دقیقاً به اثرات اجتناب ناپذیر هوانوردی عمومی به خصوص هواپیماهای شخصی در صنعت هوانوردی کشور و حتی در درآمد ناخالص داخلی از سهم هوانوردی، اشاره می کرد.

از طرفی مالکیت هواپیمای شخصی تنها با ورود سرمایه داران به این صنعت امکان پذیر بود و اولین کاری که صورت پذیرفت استعلام از سازمان بورس و اوراق بهادار و بانک مرکزی بود و از آن نهادها خواسته شد که متوسط درصد جامعه سرمایه دار کشور را نسبت به کل جمعیت اعلام نمایند. این آمار در سال 1384 حدود 7 درصد جمعیت کشور که فکر می کنم 70 میلیون نفر بود، اعلام شد. یعنی 7 درصد (که یقیناً امروز بیش از این است) سرمایه دار و جامعه مرفه کشور بودند. از طرفی هواپیماهای سبک یک موتوره قیمتی حدود 200 تا 300 هزار دلار داشتند.

با بررسی موانع موجود همچون بهره برداری در فرودگاه های کشور ( که بالاخره به تازگی با موافقت رسمی شرکت فرودگاه ها بلامانع اعلام شد)، حراست هواپیمایی، امنیت ملی، پدافند، مقررات و قانون مالکیت و بهره برداری، نوع موتور هواپیماهای پیستونی و معضلات تأمین سوخت 100LL (سوخت هواپیما با موتور پیستونی) ،گمرک ج.ا.ا ، و نیاز اصلاح روش اخذ گواهینامه های خلبانی ( لزوم ریتینگ آلات دقیق پس از گواهینامه خلبانی شخصی PPL)، طرح آماده شد که در آن سازمان هواپیمایی کشوری به عنوان متولی صنعت هوانوردی در کشور باید دیدگاه برخی از ارگان های مسئول و مرتبط غیر متخصص همچون شورای امنیت ملی، کمیته دائمی امنیت فضای کشور، واجا،کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، ستاد کل نیروهای مسلح را اصلاح و نظر احتمالا منفی آن دستگاه ها را به مثبت تغییر می داد و اینکه هواپیماهای شخصی تهدیدی برای امنیت ملی کشور نبوده و بلکه علاوه بر یک فرصت ملی، زمینه رشد و اعتلای هوانوردی و صنایع وابسته را فراهم می نمود. و البته بهره برداری از هواپیماهای سبک شخصی با مسئولیت شرکت های دارای مجوز از سازمان هواپیمایی کشوری (شرکت های ارائه دهنده خدمات هوایی) و تحت مقررات و نظارت استاندارد پرواز این سازمان خواهد بود و در اصل مقررات اعمال شده و نظارت بهره برداری، با پرواز یک فروند هواپیمای مسافربری هیچ گونه تفاوتی نخواهد داشت.

همچنین باید موانع قانونی آن برطرف و مقررات زدایی می شد که خوشبختانه متوجه شدیم با همت کاپیتان اردشیری و دیگر دلسوزان با درایت کاپیتان روح الدین ابوطالبی رئیس اسبق سازمان هواپیمایی، طرحی به دولت هشتم ارائه شده است که از سرانجام و ابلاغ آن خبری نبود. این مصوبه اجازه مالکیت هواپیما، بدون محدودیت وزنی را به اشخاص حقیقی و حقوقی می داد و البته بهره برداری از آن طبق قانون هواپیمایی کشوری باید توسط شرکت های دارای مجوز بهره برداری از سازمان هواپیمایی کشوری صورت می پذیرفت.

عطف به این مصوبه ارزشمند، بستر جهت تاسیس شرکت هایی با زمینه ارائه خدمات هوایی فراهم می شد و مالکین هبا ذواپیماها می توانستند طی قراردادی هواپیماهای خود را جهت بهره برداری عملیاتی،تعمیرات و نگهداری در اختیار این شرکت ها قرار دهند. 
به عنوان مثال مالک هواپیما با واحد برنامه ریزی یا دیسپچ شرکت خدمات هوایی تماس گرفته و اعلام می کند قصد پرواز به اصفهان را دارد. شرکت خدمات هوایی موظف است هواپیمای شخص مالک را از نظر فنی بررسی و کتاب فنی را امضاء نماید، هواپیما را سوخت زده، برنامه پرواز را تکمیل و خلبان را آماده و مهیا نماید تا مالک هواپیما به مقصد مورد نظر به پرواز نماید و یا خود با داشتن صلاحیت عملیاتی با مقصد اصفهان پرواز کند. این بدین معنی است که شخص به جای تهیه بلیت مسیر از شرکت هواپیمایی و اجبار به تابعیت از برنامه پروازی آن ایرلاین، با هواپیمای خود و به صورت غیر برنامه ای و هماهنگ با برنامه شخصی خود، پرواز را به انجام برساند. این اتفاق نشان از شکل گیری مجدد همان شرکت هایی دارد که پس از پیروزی انقلاب با یکدیگر ادغام شدند و شرکت آسمان را تاسیس کردند.

تأثیرات اجتناب ناپذیر در توسعه هوانوردی
همانطور که اشاره شد 7 درصد آمار جمعیت کشور در سال 84 مرفه بود که رقمی حدود 5 میلیون نفر را شامل می شد. یعنی 5 میلیون نفر به راحتی می توانستند 300 هزار دلار بابت خرید یک فروند از منظر توانمندی اقتصادی، پرداخت کنند.
حال 5 میلیون نفر نه، 1 میلیون نفر هم نه ، 100 هزار نفر هم نه، 10 هزار نفر هم نه بلکه 1000 نفر؛ تنها با جذب 1000 نفر سرمایه گذار و خرید و ورود 1000 فروند هواپیمای سبک به کشور، صنعت هوانوردی متحول می شد. یعنی این 1000 فروند، نیاز به 1000 خلبان رسمی دارای مدرک خلبانی CPL/IR داشتند. حداقل 500 نفر متخصص فنی و تعمیراتی جذب می شدند، شرکت های خدمات هوایی تأسیس می شد، این 1000 فروند در فرودگاه های کشور عملیات پروازی و عملیات فرودگاهی را انجام می دادند که می بینیم امروز از حدود نزدیک به 54 فرودگاه زیر مجموعه شرکت فرودگاه های کشور، نزدیک به 50 فرودگاه غیر اقتصادی و همواره متضرر هستند و نقطه هدف گذاری شده آنها تنها ورود هواپیماهای مسافربری است که از این طریق امید به درآمدزایی دارند.

در نهایت ورود این تعداد هواپیما گردش مالی چشمگیری در اقتصاد هوانوردی کشور ایجاد می کرد، درآمد زایی و اشتغال پرسنل متخصص فارغ التحصیل را به همراه داشت و البته فرصتی برای شرکت های طراحی، مونتاژ و تولید کننده وسایل پرنده ایجاد می کرد. 

این در حالی است که هم اکنون حدود 1200 خلبان فارغ التحصیل بدون شغل مرتبط در کشور وجود دارد و در انتظار ورود هواپیما و استخدام در شرکت های هواپیمایی (ایرلاین ها) هستند که البته اکثراً با توجه به چالش های اداری و روابط جایگزین ضوابط، امیدی به استخدام ندارند و تنها با هزینه های میلیونی برای عشق شان "پرواز" باید منتظر ورود بیش از 350 فروند هواپیما مسافری باشند تا شاید روزی استخدام شوند. در صورتی که ورود هواپیماهای سبک فرصت اشتغال برای جمع کثیری از این فارغ التحصیلان فراهم می کند و کسب تجارب عملیاتی را به همراه خواهد داشت تا اگر روزی استخدام شرکت های هواپیمایی شوند، تجربه چند صد ساعت پرواز را داشته که خود ارتقا دهنده سطح ایمنی در حمل و نقل هوایی است. در حال حاضر مشاهده می شود که خلبانان فارغ التحصیل شده در صورت جذب در شرکت هواپیمایی، دارای تنها تجارب 200 ساعته دوران آموزشی خود بوده و فاقد صلاحیت MCC و یا هواپیماهای چند موتوره هستند. همچنین بازرگانی هوانوردی، مدارس آموزش فنون هوایی و ... نیز از این اتفاق مثبت بی نصیب نمی ماندند.

ضمن این که در کشوری همچون ایالات متحده که مهد هوانوردی است حدود 5200 فرودگاه به بخش هوانوردی عمومی سرویس و خدمات می دهند که بیش از 1.5 میلیون شغل را فراهم آورده است و بیش از 350 هزار وسیله پرنده در این بخش فعالیت می کنند که حدود 1 میلیون خلبان درگیر آن هستند. چرا در ایران نتوانیم؟ 

با ذکر توضیحات بالا یادآور می شود که در نهایت طرح مذکور با تلاش های بی وقفه، طی جلسات بسیار متاسفانه به راحتی با تغییر رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در 25 دی ماه 1385 و تغییر تیم مدیریتی، به حاشیه رفته و به نظر می رسید تفکر همراه با محافظه مدیریت جدید، موافق چنین اقداماتی نبودند و این خود نقص سیستم، ساختار و مدیریت دانش سازمان یاد شده را نشان می داد. از آن زمان تا به امروز طرح جامع بهره برداری از هواپیماهای شخصی بیش از 600 کیلوگرم معلق و راه برای پرنده های فوق سبک باز شده و مجدد به اشتباه این رده از هواپیماها را، به عنوان هواپیماهای شخصی اشاعه داده و می دهند که یقیناً علاوه بر اتلاف سرمایه، از نظر زیر بنایی نیز به صنعت هوانوردی کشور کمک نخواهد کرد، اگرچه فرصتی برای اشاعه فرهنگ و تفریحات هوایی است. متاسفانه این رده از وسایل پرنده نیز در چند سال اخیر درگیر بروکراسی و مقررات نا متعارف شده که بهره برداری از این وسایل پرنده را با محدودیت هایی مواجه نموده است. شایان ذکر است ساختار مدیریت دارای ضعف و جایگاه آن خلاف سیاست های اجرایی است.

به هر حال اطلاع رسانی و اشاعه فرهنگ هوانوردی عمومی تنها با برگزاری نمایشگاه های هوایی هوانوردی عمومی همچون فردریشهافن آلمان و یا اشکوش ایالات متحده، و آن هم در پایتخت که محور سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی کشور است، امکان پذیر خواهد بود و با بازتاب رسانه ای آن باید تحقق سیاست ها را سرعت بخشید و البته بستر مناسب از دیدگاه حاکمیتی (سازمان هواپیمایی کشوری) در چهارچوب موارد ذکر شده که در ابتدای تحلیل اشاره شد، باید فراهم شود تا سرمایه گذار بتواند به راحتی اقدام به ورود هواپیما، ترخیص، ثبت و بهره برداری از آن نماید. 

در پایان مجددا یادآوری می شود "هوانوردی صرفا حمل و نقل هوایی نیست". اصلاح این نگرش، توسعه صنعت دانش بنیان و عمل محور هوانوردی را به همراه خواهد داشت و تاثیرات آن در رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اجتناب ناپذیر است.

ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.