◄ گذشته درخشان؛ تنها تکیهگاه صنعت هوانوردی ایران در منطقه / چرا ایرانیها از سفر با هواپیما میترسند؟
وبلاگ تین نیوز | استفاده از خطوط هوایی به دلیل سریع بودن، صرفه جویی در وقت و زمان و پارامترهای دیگر، دارای مزیت های فراوانی است. گرچه سفرهای هوایی در جهان، یکی از ایمن ترین سفرها شناخته شده، ولی این موضوع در ایران رنگ و بوی دیگری دارد. آمار سوانح هوایی در تاریخ هوانوردی کشورمان بیانگر این است که صنعت هوانوردی ایران با مشکلات متعددی مواجه بوده و به رغم سابقه طولانی تر نسبت به خطوط هوایی کشورهای همسایه، در جایگاه پایین تری نسبت به آنان قرار دارد.
در این زمینه تین نیوز گفتگویی با میلاد باستانی، کارشناس هوانوردی، انجام داده که در ادامه می خوانید:
تین نیوز: از منظر هوانوردی غیر نظامی، ایران در مقایسه با کشورهای منطقه در چه جایگاهی قرار دارد؟
ابتدا اگر به گذشته برگردیم، تاسیس اولین شرکت هواپیمایی در ایران به سال 1323 هجری شمسی بر می گردد که شرکت هواپیمایی ایران (با هواپیمایی ملی ایران (هما) متفاوت است) تاسیس شد که iranin airways نام داشت. بعد از آن در سال 1340 هواپیمای ملی ایران (هما) تاسیس شد و آغاز به کار کرد، یعنی زمانی که شاید در خاور میانه هیچ رقیبی برای هما وجود نداشت.
در حال حاضر شاید بهتر باشد به خطوط هوایی امارات و قطر پرداخته شود. خط هوایی امارات (Emirates airline) در سال 1364 تاسیس شده است، یعنی حدود 24 سال بعد از هواپیمای ملی ایران! و خط هوایی قطر هم در سال 1373 تاسیس شد یعنی 33 سال بعد از هما! البته ترکیش ایر کشور ترکیه در سال 1933 (1312 شمسی) یعنی 11 سال قبل از تاسیس شرکت هواپیمایی ایران، بنابراین از لحاظ سابقه در دنیای هوانوردی، ایران با سابقه ترین خطوط هوایی را بعد از ترکیه بین کشورهای منطقه داراست و اگر حمل و نقل هوایی توسط شرکت یونکرز آلمان که از سال 1306 در ایران آغاز شد هم در نظر گرفته شود، ایران باسابقه ترین کشور بین کشور های همسایه از نظر
حمل و نقل هوایی خواهد بود.
در حال حاضر هواپیمایی امارات و قطر حرف اول را در خاور میانه و حتی جهان می زنند؛ ایرلاین های عربی از نظر کیفیت هواپیما، عمر ناوگان، امکانات فرودگاهی، خدمات دهی و... از ایران پیشی گرفتند و ایران از دنیای هوانوردی در خاورمیانه و کل دنیا عقب مانده است.
هما همان شرکتی است که دومین هواپیمای بویینگ 747 sp را از بویینگ تحویل گرفت، رکورد طولانی ترین پرواز جهان را در آن سال ها به نام خودش ثبت کرد، دومین ایرلاین امن دنیا بود و اولین پرواز با هواپیمای جت را در سال 1344 انجام داد (که در آن زمان اثری از امارات و قطر نبود) اما اکنون از آن همه آوازه فقط نام هما بر جای مانده و باید نظاره گر پیشتازی ایرلاین های عربی در دنیای هوانوردی غیر نظامی باشیم، این در حالی است که روزگاری از همه نقاط آسیا از جمله کره جنوبی و ترکیه، برای سفر به آمریکا، باید از طریق تهران و هواپیمایی هما اقدام می کردند و دیدن هواپیمای غول پیکر 747 برای آنها آرزو
بود.
به نظر بنده تنها جایگاه هوانوردی غیر نظامی ایران در کشور های منطقه، سابقه و گذشته درخشان آن است و پس از تحریم های کشور ایران از سوی غرب و عدم فروش هواپیما و قطعات آن به ایران، دوره نزول هوانوردی ایران آغاز شد و تاکنون ادامه دارد.
تنها نکته ای که باید ذکر کرد، تلاش متخصصان تعمیرات و نگهداری هواپیما در ایران است که با توجه به تحریم ها علیه ایران، همتی ستودنی در تامین امنیت پرواز های غیر نظامی ایران دارند تا مسافران ایرانی از گزند تحریم ها در حد امکان در امان بمانند.
وجود خلبان های بسیار باسابقه در ایران هم در امنیت پرواز ها بی تاثیر نیست؛ خلبان هایی که به مرز بازنشستگی رسیده اند و تربیت خلبان هایی با همان کیفیت در این صنعت، ممکن است با ضعف های مواجه باشد، بنابراین صحبت درباره جایگاه ایران در هوانوردی کشورهای منطقه به نظر بنده بدون نتیجه است و باید منتظر آینده باشیم.
تین نیوز: وضعیت و آمار قربانیان سوانح هوایی در ایران در مقایسه با کشورهای منطقه چگونه است؟
از لحاظ سوانح هوایی باید قدمت خطوط هوایی در نظر گرفته شود. سابقه هوانوردی غیر نظامی در ایران بیش از سه دهه بیشتر از کشور های منطقه است و از آنجایی که در گذشته های دور به دلیل کمبود امکانات راداری و تجهیزات ناوبری نصب شده بر روی هواپیماها و کیفیت پایین تر هواپیماها، امکان سانحه دادن در یک پرواز بیشتر بود، بنابراین سوانح هوایی ایران بیشتر از کشورهای منطقه است.
مسلما وقتی ایرلاین اماراتی پروازهایی را با هواپیماهای فوق پیشرفته جت مانند بویینگ 747 و 777 و ایرباس 380 و ایرباس 330 و... انجام می دهد، آمار سوانح در این کشور بسیار پایین تر از کشور ایرانی است که پروازهای آن با هواپیماهای توپولف 154، فوکر 100 و MD وبویینگ های فرسوده 727 و 747 انجام می شد.
آمار سوانح هوایی ایران با این وجود جلب توجه می کند و بیشتر آمار سوانح به هواپیمای توپولف 154 بر می گردد. جایی که در چهار سقوط بسیار مهم این هواپیما در ایران، جان بیش از 400 مسافر و خدمه طی دهه های 70 و 80 گرفته شده است و به منفورترین هواپیمای مسافربری در بین عامه مردم و مسافران غیر متخصص هوایی تبدیل شد. با اینکه به نظر بنده و البته اکثر خلبان های توپولف 154 ، این هواپیما مشکل ایمنی نداشت و هواپیمایی بسیار محبوب بین اهالی هوانوردی محسوب می شد.
هواپیمای سانحه ساز بعدی در ایران، بویینگ 727 بود که در دو سقوط مهم آن جان حدود 200 مسافر گرفته شده است (سقوط بویینگ 727 در سال 1358 در مسیر مشهد ـ تهران و سقوط بویینگ 727 در مسیر تهران ـ ارومیه در سال 1389)
پرداختن به چگونگی و دلایل این سقوط ها در این مقال نمی گنجد ولی اکثر این سوانح در اثر اشتباه خلبان به وقوع پیوسته و شاید دلیل این اشتباهات را بتوان در نوع هواپیما و امکانات ناوبری فرودگاه های کشور در زمان های مربوطه جستجو کرد، بنابراین واضح است که امکانات و نوع هواپیما و تحریم ها علیه ایران باعث بالا بودن آمار تلفات انسانی بوده و از این جهت هم قابل مقایسه با کشور های قطر و امارات و حتی عربستان هم نیست.
تین نیوز: بدون تردید فرسودگی ناوگان هوایی کشور یکی از دلایل اصلی بروز سوانح مرگبار هوایی است؛ پیشنهاد شما برای خرید هواپیما و تجهیز ناوگان هوایی کشور چیست؟
بله، دقیقا فرسودگی و عمر بالای ناوگان هوایی کشور، دلیل اصلی سوانح هوایی ایران حتی در هواپیماهای ترابری به خصوص هواپیمای غول پیکر C-130 بوده اما این تنها دلیل نیست.
کشور ما به لحاظ برد پروازی، یک کشور میانبرد و کوتاهبرد محسوب می شود، یعنی فاصله دورترین نقاط هوایی ایران کمتر از 2 ساعت پروازی است، بنابراین ما به هواپیماهایی برای بردهای کوتاه نیاز داریم تا حمل مسافران هوایی به لحاظ اقتصادی و علمی توجیه پذیر باشد. بنابراین فکر می کنم هواپیماهایی نظیر بویینگ 737 و ایرباس 310 و 320 و هواپیماهای کوتاه برد از کارخانه هایی نظیر بمباردیر و امبرائز برای پروازهای داخلی ایران مناسب باشد. ایران حداقل 300 هواپیمای مسافربری نو نیاز دارد تا بتواند دوباره به چرخه رقابت با کشور های منطقه بازگردد.
در مورد پرواز های خارجی هم ایران می تواند با در اختیار گرفتن هواپیماهایی نظیر ایرباس 330، بویینگ 777 و حتی ایرباس 380، عرصه رقابت را بر ایرلاین های منطقه تنگ کرده و دوباره به روزهای طلایی خود بازگردد؛ آرزویی که تا رسیدن و محقق شدن آن، راهی بس طولانی و سخت در پیش دارد.
تین نیوز: چرا علیرغم اعلام خبر رفع برخی تحریم ها، هنوز نوسازی ناوگان هوایی صورت نگرفته است؟ راهکار پیشنهادی شما در این زمینه چیست؟
تحریم های صنعت هوانوردی و هواپیمای غیرنظامی ایران به طور کامل لغو نشده است و فقط قسمتی از تحریم های فروش قطعات هواپیما و تعمیرات موتور آن هم به صورت محدود برای هواپیماهای بسیار قدیمی، برداشته شده است که اگرچه قدری به وضع هواپیماهای زمینگیر سر و سامان می دهد اما برای جان گرفتن این صنعت در ایران کافی نیست.
ایران نیاز مبرم به خرید هواپیمای نو و با تکنولوژی و ناوبری امروزی دارد و این مساله، نیازمند لغو کامل تحریم های هوانوردی و قطع کامل دست دلالان از این صنعت است. اگر با برداشته شدن تحریم ها، باز هم به هواپیما های طراحی قدیمی و کارخانه های کم اعتبار هواپیماسازی روی آورده شود هیچگاه نمی توان به برگشتن این صنعت در عرصه رقابت با کشور های همسایه مانند ترکیه، قطر و امارات، امیدوار بود.
تین نیوز: و سخن پایانی...
یکی از نکاتی که به وفور در بین عموم مردم با آن روبرو شده ام، ترس مسافران هوایی ایران از سفر با هواپیماست. با اینکه هواپیما در همه جای دنیا امن ترین وسیله حمل و نقل به شمار می رود در ایران به دلیل سوانحی که در سال های اخیر به ویژه در سالهای 86، 88 و 89 اتفاق افتاد ترس عموم مردم از سفر هوایی زیاد شده و این یک معضل برای این صنعت به شمار می رود و بازگرداندن اعتماد مردم به این صنعت مستلزم عزم ملی و رسانه ای و نوسازی ناوگان هوایی ایران است.
یکی دیگر از دلایل ترس از سفر هوایی؛ عدم اطلاعات عموم مردم (کسانی که اطلاعات فنی و کارشناسانه هوانوردی نداشته و یا در حد کمی دارند) از هواپیما و مسایل فنی پیرامون آن است، به عنوان مثال اگر یک مسافر عادی درون هواپیما بداند که تکان های هواپیما عموما به دلیل خاصیت ارتعاشی بال های هواپیماست و این ارتعاش اجازه نمی دهد تکان ها و جریان های توربولانس و گردباد های ایجاد شده در نوک بال به کابین مسافران منتقل شود و این یک خاصیت ایمنی در طراحی هواپیماهاست، از هر تکان هواپیما احساس ترس نمی کند و به راحتی با این تکان ها کنار آمده و موجبات آزار مهمانداران را هم فراهم نمی آورند.
از دیگر دلایل این ترس عدم اطلاع دقیق مردم از دلایل سوانح هوایی گذشته است. همین ابهام باعث نتیجه گیری های متفاوت و ایجاد شایعات گوناگون پیرامون یک سانحه هوایی شده و ترس مسافران هوایی را در پی دارد، بنابراین اطلاع رسانی دقیق در خصوص علل سوانح هوایی یکی از راهکار های پایان دادن به شایعات و توجیه علمی و منطقی مسافران در جهت مجاب نمودن آنها برای استفاده مجدد از حمل و نقل هوایی خواهد بود.
امیدوارم با فرهنگ سازی رسانه ای در این زمینه و بازگرداندن علاقه به پرواز و اعتماد به سفر هوایی بین عموم مردم، شاهد بازگشت ایران به دوران طلایی صنعت هوانوردی باشیم که خود مستلزم یک عزم ملی و به ویژه نوسازی ناوگان هوایی با هواپیماهای مورد اعتماد مردم است.
از شبکه خبری تین نیوز نیز تشکر می کنم که با پرداختن به مشکلات و مسایل پیرامون هوانوردی، گام های موثری را آغاز کرده که امیدوارم به سرانجام برساند و شاهد تغییرات سازنده در صنعت هوانوردی ایران باشیم.
با سلام پر واضح است که تحریم صنعت هوانوردی مغایر با معاهده شیکاگو و اهداف ایکائو در برنامه ایمنی هوایی در سطح دنیا هست و از نظر انسانی غیر قابل قبول. ولی متاسفانه تحریم واژه ای شده که تمام مشکلات هوانوردی پشتش پنهان بشه. متاسفانه سوءمدیریت برخی مدیران آماتور، بی برنامگی، ضعف آموزش، فرهنگ ضعیف ایمنی، نگاه آماتور به موضوع به سرمایه های انسانی، آموزش ضعیف و غیر استاندارد و ورود برخی خلبانان و متخصصینی که با زدو بند و رابطه بازی تو این صنعت وارد شدند و نه شایستگی از مهمترین دلایل سوانح هوایی کشورمون هست. پر واضح است که حتی اگر بهترین هواپیماهای روز دنیا رو هم داشته باشیم باز وضعیت کم و بیش همین خواهد بود. ضمن احترام به نویسنده این مقاله امکانات ناوبری فرودگاه های کشور مناسب و قابل قبول هست متاسفانه اشتباهات فاحش انسانی ناشی از مدیریتهای ضعیف سازمانی بیشتر دلیل سوانح هوایی هستش. تا زمانی که دید آماتور در این صنعت وجود داره علی رغم هزینه های نجومی و کمکها و حمایتهای دولتی، وضعیت اگر بدتر نشه در همین سطح خواهد بود. شرکتهای هواپیمایی لوفتهانزا امارات، قطر و.. اگر در بالاترین سطح هستند نه به خاطر هواپیماهای روزشون بلکه به خاطر مدیریتهای درستشون به اینجا رسیدند. خرید هواپیماهای ارباسی که با پول بیت المال انجام شد که عمر مفیدشون به پایان رسیده و الان دارند خاک میخورند بدون انجام پرواز! خرید هواپیماهایی که به درد مسیرهای پروازی کشور نمیخورند یا با شرایط محیطی کشور زیاد تطابق ندارند مثل فوکر ۵۰ که تا ارتفاه ۲۲۰۰۰ پا توانایی پرواز داشته و در منطقه ای که شرایط جوی و طوفان شن وجود داره و ارتفاع منطقه ممنوعه تو اون منطقه تا ۳۰۰۰۰ پا باعثمیشه که هواپیما یک دور قمری برای مسیر خودش بخواد بزنه و یا خرید سایر هواپیما ها نمونه ای از شاهکارهای مدیرانی هست که همش دم از فرسودگی و تحریم کی زنند. خوشبختانه به نظر میرسه که عزمی برای قبول واقعیتهای صنعت هوانوردی به دور از حرفهای تکراری در سطح کلان هوانوردی بوجود آمده که قائم مقام وزیر و رئیس محترم سازمان هوانوردی در این راستا در حال اقدام هستند.
جواب به آقای حضرتی: با سلام و احترام به شما دوست گرامی: با تشکگر از نظر شما عرض می کنم که بحثمدیریتی بعد از امکانات فیزیکی قرار میگیره. من در مورد بحثمدیریتی نظری ندادم و فقط در مورد امکانات فیزیکی جواب سوالات خبرنگار مربوطه رو دادم. در واقع منظور بنده در مورد امکانات فرودگاهی در زمان وقوع سوانح بوده و منظور مثلا سقوط توپولف خرم آباد و امکانات کم فرودگاه اونجا در زمان سانحه بود. الان درست می فرمایید امکانات فرودگاهی اصلاح شده. بحثمدیریتی در یک مبحثجداگانه میتونه مورد نقد قرار بگیره که شما به نکات خوبی اشاره کردید. با تشکر از شما
میلاد عزیز با سلام و تشکر از نظر شما. اگر منظور شما از امکانات ناوبری سیستم دقیق ILS باشه کاملا صحیح می فرمائید که نسبت به سایر دستگاه های ناوبری زمینی دقیقتر هست و اگر در فرودگاه خرم آباد که فرمودین نصب بود ممکن بود از سانحه جلوگیری کنه. ولی حتی دلیل این سانحه هم مساله human factor بوده و distraction که ذهن خلبان مرحوم این پرواز رو مشغول خودش کرده بوده. و شاید بود و نبود اسن سیستم زیاد فرقی نمیکرد و باعثشده متاسفانه خلبان پرواز طرح تقرب رو بدرستی اجرانکنه. مشکل اصلی اینه که در گذشته توانایی های خلبانان بر سیستم ها می چربید و مهارتهای خلبانی خیلی نقش داشت ولی امروزه علیرغم اینکه ما تحریم هستیم ولی همون سیستمهایی که روی هواپیماهای مدرن نصب هست در هواپیماهای خودمون هم در بخش مسافربری وجود داره ولی باز میبینیم که برخی از خلبانان مشکل دارند. این رو میخوام خدمتتون عرض کنم که متاسفانه کم نیستند خلبانانی که خلبان شرایط VMC و هوای خوب هستند و در شرایط جوی بد یا شرایط غیر نرمال عملکردشون مایوس کننده میتونه باشه. و این به خاطر ضعف مدیریتی در انتخاب، آموزش، برنامه ریزی وجود مراکز متعددی که بعضیهاشون هم با دریافت پول ساعت پروازی هم پر میکردند و … حالا با این وجود زیاد فرقی نمیکنه ما از سیستمهای ماهواره ای استفاده کنیم یا سیستمهای متداول. انشالا روزی برسه که با وجود کارشناسان دلسوزی مثل شما این ضعفها شناسایی و برطرف بشه و ما همانطوری که فرمودین مثل گذشته خلبانانی داشته باشیم که بهشون افتخار کنیم.
جناب حضرتی بسیار سپاسگزارم از شما و منظور بنده همون ILS بود در مورد خلبانهای امروزی همه نه ولی در کل راضی کننده نیست و باید نگران آینده این صنعت با این روش تربیت خلبان و بعد از اون گزینشش بود. یه موقع هست که نقص سیستمی یک مجموعه آشکار هست و همه اعضای اون سیستم بهش واقف هستند. ولی مرگ سیستم در اونجاست که روند اشتباه نادانسته و به علت وجود عناصر بی اطلاع، ادامه پیدا میکنه تا سیستم رو به نابودی بکشونه امیدوارم جلوی ضرر هر چه زودتر گرفته بشه
نیمچه اعتباری هم که هست و تعداد هواپیماها مربوط به زمان قبل است ودر این چند سال بدلیل تحریم ها هواپیمایی نتوانسته بخرد یعنی هیچ کشوری به ما نمیفروشند از ترس آمریکای کد خدا