امریکا مانع فروش هواپیما به ایران میشود؟
تیننیوز| تحقق جدیدترین وعده مسئولان درباره تحویل حداقل ۹ هواپیما از فهرست ۱۱۱تایی خرید ایران از ایرباس و ۱۰۸ تایی از بوئینگ، آنقدر طول کشید تا مانع دیگری سر راه فرود این هواپیماها در کشورمان قرار گرفت و باز هم پای امریکا در میان است.
چه پیشبینی ما درست از آب درآمده باشد، چه نه؛ حالا ترامپ رییسجمهور امریکا شده است. چند روزی است تب و تاب ۱۸ ماه رقابت انتخاباتی در امریکا به پایان رسیده و مردی بدون هیچ سابقه سیاسی، با تکیه بر قدرت مالی خود، کلیددار کاخ سفید شده است.
در طول کارزار انتخاباتی دو رقیب مهم ریاستجمهوری امریکا، آنچه بیش از همه انتخابات را پیش و پس از اعلام نتایج، با ایران پیوند میزد، برجام است. قراردادی که ترامپ میگفت آن را پاره خواهد کرد و کلینتون طرفدار حمایت از آن بود.
نوسازی ناوگان هوایی با فراهم شدن امکان خرید هواپیماهای دست اول و تامین بدون واسطه قطعات از کشورهای تولیدکننده، از مهمترین دستاوردهای اجرای برجام برای ایران بوده و در سایه همین دستاورد، قرارداد خرید ۱۱۸ ایرباس از فرانسه و ۲۰ ایتیآر از ایتالیا امضا شده و بر سر خرید ۱۸۰ فروند بوئینگ از امریکا هم تفاهم شده است.
در طول حدود ۱۰ ماه گذشته از امضای قرارداد، تعداد ایرباسها به ۱۱۱فروند کاهش یافت و هنوز هیچ یک از خریدهای جدید ایرانایر وارد کشور نشده است. با این حال مسئولان در روزهای گذشته از ورود قطعی ۹ هواپیما تا پایان امسال میلادی خبر داده بودند؛ مسئلهای که با اعلام نتایج انتخابات امریکا و باتوجه به رابطه مستقیمی که با برجام دارد، شاید با تردیدهایی مواجه شود.
پیشینه کارشکنیهای وزارت خزانهداری امریکا (اوفک) در صدور مجوز فروش هواپیما به ایران میتواند یکی از عوامل تردید در اجرای قرارداد فروش هواپیما به ایران، بهویژه با حضور ترامپ در کاخ سفید باشد.
اوفک بعد از اجرای برجام و انعقاد قرارداد میان ایران و ایرباس، نهتنها اعلام کرده بود که فروش هواپیماهای امریکایی بوئینگ به ایران نیازمند مجوز رسمی این نهاد است، بلکه براساس دستورالعمل این سازمان، تمام هواپیماهایی که حداقل ۱۰ درصد از تجهیزاتشان را از طریق شرکتهای امریکایی تامین میکنند برای فروش هواپیما به ایران نیازمند مجوز اوفک هستند.
ایرباس نیز اگرچه یک شرکت فرانسوی است اما به دلیل اینکه استفاده فراوانی از قطعات امریکایی دارد، برای فروش هواپیما به ایران نیازمند مجوز خزانهداری امریکا است.
البته ماجرا بر این روند پیش نرفت و در ابتدای مهر امسال، همزمان با سفر ریاستجمهوری کشورمان به امریکا برای شرکت در هفتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، خبرگزاری رویترز به نقل از مسئولان اوفک اعلام کرد ایرباس و بوئینگ از این به بعد مشکلی برای فروش مستقیم هواپیما به ایران نخواهند داشت.
باتوجه به اینکه وزیر راه و شهرسازی کشورمان علت تاخیر در ورود هواپیماهای نو به ناوگان ایرانایر را تعلل اوفک در صدور مجوز دانسته بود، اعلام خبر صدور این مجوز از نظر او به منزله شکسته شدن سدها تلقی شد و اعلام کرد با صدور مجوز اوفک، همه سدها برای ورود هواپیماهای نو به ایران شکسته شده است.
مسئولان و کارشناسان صنعت هوانوردی کشور همگی معتقدند صدور مجوز اوفک برای فروش هواپیما به ایران، از نتایج اجرای برجام است؛ به همین دلیل با حضور ترامپ در کاخ سفید، میتوان درباره سرنوشت برجام و در نتیجه قرارداد فروش هواپیما به ایران ابراز نگرانی کرد.
رییسجمهوری جدید امریکا کسی است که از لزوم پاره کردن قرارداد برجام سخن گفته است. اگرچه برجام یک تعهد چندجانبه میان ایران و ۶ کشور است، اما شاید همین نظر بتواند به تنهایی روی ادامه روند اجرای برجام و فروش هواپیما به ایران اثرگذار باشد.
احتمال بروز مشکل پایین است
تاثیر احتمالی حضور مخالف سرسخت برجام در کاخ سفید به عنوان رییسجمهوری جدید امریکا را از کارشناسان هوانوردی کشورمان جویا شدیم. علیرضا منظری، معاون پیشین سازمان هواپیمایی کشوری در این زمینه گفت: اگرچه به طور طبیعی سیاستهای کلان یک کشور بهسادگی و با جابهجایی مسئولان قابل تغییر نیست اما درباره این مسئله ممکن است احتمال تغییر مواضع وجود داشته باشد.
این کارشناس حملونقل هوایی میافزاید: در مجموع به نظر میرسد تغییر چندانی در زمینه برجام پیش نیاید و تاثیر این جابهجایی قدرت فقط در اندازهای است که تا مدتی، اجرای مفاد توافقات کند و دچار تاخیر شود. منظری معتقد است در صورتی که سخنان مسئولان وزارت راه و شهرسازی مبنی بر اتمام مذاکرات قراردادی، تامین اعتبار مالی و امضای قرارداد نهایی خرید هواپیما درست باشد به نظر میرسد نتایج انتخابات ریاستجمهوری امریکا نتواند بر لغو آنها موثر باشد.
افزایش ریسک فروش هواپیما به ایران
یکی دیگر از کارشناسان صنعت هوانوردی کشورمان نیز نظری مشابه منظری دارد و معتقد است باتوجه به اینکه برجام تعهدی چندجانبه است، امکان تغییر در روند اجرای آن پایین است. وی البته یادآوری میشود اوفک زیرمجموعه ریاستجمهوری امریکاست، بنابراین نگرانی درباره تاثیر نتایج انتخابات بر روند فروش هواپیما، چندان هم بیمورد نیست.
بهروز حیدریان گفت: برجام حاصل توافق ایران با ۶ کشور، نه فقط امریکا بود؛ بنابراین به نظر نمیرسد کسی بتواند پیشبینی کند که در این زمینه چه پیش خواهد آمد. شاید کنگره برجام را لغو نکند اما این احتمال وجود دارد که اوفک به عنوان نهاد زیرمجموعه ریاستجمهوری در ارائه مجوز تاخیر ایجاد کند.
حیدریان میافزاید: در مجموع بدون در نظر گرفتن مسائل حقوقی و سیاسی میتوان گفت اگر تغییری در روند برجام ایجاد نشود مشکلی در اجرای قرارداد خرید هواپیما نخواهیم داشت اما اگر دولت امریکا بخواهد به هر شیوهای، از ورود هواپیماهای جدید به ایران جلوگیری کند، به طور تقریبی تمام برنامهریزیهای این مدت ناتمام خواهد ماند و حتی کوچکترین حرکت منفی در این مسیر، باعث نگرانی بیشتر شرکتهای تامینکننده مالی خواهد بود و راه شرکتهای ایرانی برای پیدا کردن سرمایه لازم برای افزایش ناوگان سختتر خواهد شد.
از سوی دیگر اگر با ورود ناوگان جدید به طور کلی مخالفت شود، واضح است مشابه چند دهه گذشته، صنعت هوایی ایران مجبور به سازش با شرایط خواهد بود.
او پیشبینی میکند در وضعیت فعلی، شرکتهای ارائهکننده خدمات لیزینگ یا سرمایه، برای همکاری با ایران در تامین مالی خرید هواپیما، کمی بیشتر منتظر خواهند ماند تا شرایط را رصد کنند و سطح ریسک را کمی بالاتر در نظر میگیرند.
نگرانی بیمورد است
باتوجه به نظر کارشناسان هوانوردی میتوان احتمال کمی برای تاثیر منفی ریاستجمهوری ترامپ بر فروش هواپیمای نو به ایران در نظر گرفت. در کنار این مسئله، نگاهی به نظر اقتصاددانان در این زمینه نیز نشان میدهد از دیدگاه اقتصادی نیز نباید نگران سایه انداختن ریاستجمهوری ترامپ بر نوسازی ناوگان هوایی بود.
در این زمینه سعید لیلاز به ایلنا گفت: پس از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری امریکا تلاطماتی در موضوع لغو تحریمها و خرید هواپیما از بوئینگ و ایرباس اتفاق میافتد اما شاهد تحولات و رخدادهای استراتژیکی نخواهیم بود.
لیلاز تاکید کرد: در موضوع توافق هستهای و برجام، تمام دنیا دخیل هستند و مشارکت دارند؛ بنابراین نه امریکا میتواند به تنهایی درباره برجام تصمیم بگیرد، نه ترامپ. ضمن اینکه این توافق به زیان امریکا نبوده تا با اعلام نتیجه انتخابات ریاستجمهوری امریکا، لغو شود.
این اقتصاددان معتقد است با روی کار آمدن دولت ترامپ، خطر عمدهای توافق هستهای و قرارداد خرید هواپیما را تهدید نمیکند و حتی قرارداد خرید هواپیماهای جدید هم میتواند منعقد شود چراکه سرمایهداران بزرگ امریکایی که فروشنده هواپیما هستند به کاخ سفید فشار میآورند تا این معامله انجام و سفارشها به ایران تحویل داده شود.
و سخن آخر اینکه...
بعد از اجرای برجام، مسئولان صنعت هوانوردی کشور قرارداد خرید ۱۱۸ ایرباس با فرانسه و ۲۰ ایتیآر با ایتالیا را امضا کردند و با بوئینگ هم درباره خرید ۱۰۸ هواپیما تفاهم کردند. در ماههای گذشته تعداد ایرباسها به ۱۱۱ فروند کاهش یافت و در چند روز گذشته مسئولان از تحویل ۹ هواپیما تا پایان سال به ایران خبر دادند.
تاخیر در ورود هواپیماها به ایران در ماههای گذشته اماواگرهای نهایی شدن فروش هواپیماها به ایران را افزایش داد و حالا با اعلام نتایج انتخابات امریکا، تردیدها در این زمینه بیشتر شده است. اگرچه معلوم نیست ترامپ چقدر به وعده انتخاباتی خود برای بر هم زدن توافق برجام پایبند باشد اما هنوز نمیتوان با قطعیت درباره سرنوشت وضعیت نوسازی ناوگان هوایی ایران با حضور ترامپ در کاخ سفید سخن گفت.
همه چیز به دیپلماسی ایران بستگی دارد
امیرحسین سینیچی، کارشناس صنعت هوانوردی کشورمان مبنی بر احتمال تاثیرگذاری نتیجه انتخابات ریاستجمهوری امریکا بر روند نوسازی ناوگان هوایی ایران میگوید: در شرایط شوک انتخاباتی که هیچیک از کارشناسان پیروزی ترامپ را پیشبینی نمیکردند صحبت در این زمینه تا اندازهای دشوار است اما به نظر میرسد با توجه به برجام که خوشبختانه یک توافق بینالمللی است مشکلی برای فروش هواپیما؛ نه از طرف امریکا و نه از طرف اروپا وجود نداشته باشد.
وی ادامه داد: فقط این احتمال وجود دارد که مسائل فاینانس کشورهای خلیجفارس و رفتار دیپلماسی ایران شرایط را تا اندازهای تغییر دهد. البته به نظر نمیرسد رفتار دیپلماسی ایران چندان با گذشته متفاوت باشد، بنابراین میتوان گفت مسئله واردات هواپیما مسیر خود را با توجه به پیچیدگی امور بانکی طی خواهد کرد.
در واقع میتوان گفت در صورتی که رفتار دیپلماسی درستی از سوی ایران اتفاق بیفتد، روند تا اندازه زیادی به نفع واردات هواپیما به ایران ادامه خواهد یافت.