|
کد خبر
۱۰۶۸۶۸
کپی شد
رقابت ۵۷ ایرلاین خارجی در آسمان ۵ میلیارد دلاری ایران
تیننیوز| بریتیش ایرویز، کیالام و ایرفرانس فقط چند شرکت از خیل گسترده شرکتهای هواپیمایی خارجی هستند که این روزها در حال برنامهریزی برای حضور در فرودگاههای ایران و جابهجایی مسافرند.
تعداد شرکتهای هواپیمایی خارجی فعال در ایران تا اوایل سال گذشته، ۳۲شرکت بود اما با فرجام برجام، این آمار روند افزایشی به خود گرفت، بهطوریکه هر روز شرکتهای هواپیمایی بیشتری تمایل به حضور در بازار هوایی ایران پیدا میکنند. تا امروز تعداد این شرکتها به ۵۷ ایرلاین رسیده است؛ برخی از این شرکتها که به تازگی به ایران آمده یا بازگشتهاند پروازهای خود را آغاز کرده و برخی دیگر در تب و تاب راهاندازی پروازهای رفت و برگشت از ایران هستند. این یعنی در حال حاضر تعداد شرکتهای هواپیمایی خارجی فعال در ایران بهطور تقریبی ۴ برابر شرکتهای
داخلی است. براساس آمار سازمان هواپیمایی، در حال حاضر ۱۴ شرکت هواپیمایی داخلی در حوزه حمل مسافر حضور جدی دارند که در این میان چند شرکت پروازهای خارجی نیز دارند و حضور دو شرکت در حوزه بینالمللی جدیتر است؛ این دو شرکت ماهان و ایرانایر هستند که حدود ۳۵درصد از ظرفیت صندلی پروازهای بینالمللی ایران را در اختیار دارند.
بر اساس گزارش مرکز جهانی هوانوردی کاپا تا پایان سال ۲۰۱۵م، «ترکیش ایرلاینز» با داشتن سهم حدود ۱۲درصدی از ظرفیت صندلی بینالمللی، بزرگترین شرکت هواپیمایی خارجی در ایران است و شرکتهای «امارات» و «فلایدوبی» با سهم ۹ و ۶درصدی در رتبههای بعدی قرار دارند.
استقبال گسترده شرکتهای هواپیمایی خارجی برای نخستین حضور در ایران یا بازگشت به بازار پرسودی که به دلیل تحریم آن را ترک کرده بودند، میتواند هم فرصتی برای توسعه فعالیتهای خارجی شرکتهای ایرانی باشد؛ هم تهدیدی برای شرکتهای خارجی که حضور پررنگتری در ایران دارند. آنطور که مسئولان میگویند سالانه بیش از ۵میلیارد دلار پول ایرانیها بابت پروازهای خارجی به جیب شرکتهای هواپیمایی خارجی میرود و پررنگتر شدن حضور این شرکتها میتواند این آمار را افزایش دهد. حال باید دید شرکتهای ایرانی برنامهای برای بهرهگیری از این درآمدهای روزافزون دارند یا قادر نیستند به گود رقابت با این شرکتها وارد شوند؟
پیشینه حضور شرکتهای هواپیمایی خارجی در ایران به سال ۱۳۰۸ شمسی بازمیگردد. در آن زمان برای نخستینبار یک هواپیمای خارجی از مسیر آسمان ایران عبور کرد و توقفی هم در ایران داشت. بعد از آن نیز در سال ۱۳۲۵ نخستین همکاری مشترک برای پوشش یک مسیر بینالمللی بین ایرانایر و یک شرکت هواپیمایی امریکایی انجام شد. در واقع میتوان گفت بین سالهای ۱۳۰۸ تا ۱۳۲۵ پایه اولیه بازرگانی خارجی در صنعت حملونقل هوایی ایران بنا نهاده شد اما در دهه ۴۰ شمسی تمایل شرکتهای خارجی برای حضور در ایران افزایش یافت. لوفتهانزای آلمان نخستین شرکت هواپیمایی خارجی است که به ایران آمد و کیالام هلند آخرین شرکتی است که هواپیمایش ماه گذشته، با هدف برقراری پرواز از مبدأ ایران، در فرودگاه امام خمینی(ره) به زمین نشست.
برخی معتقدند حضور گسترده شرکتهای خارجی در ایران بهطور قطع فضای فعالیت شرکتهای ایرانی را رقابتی خواهد کرد. مقصود اسعدیسامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی میگوید با حضور شرکتهای خارجی، زمینه رقابت در صنعت هوانوردی کشور فراهم میشود و بازار ایران کشش حضور شرکتهای هواپیمایی خارجی برای انجام پروازهای خارجی را دارد.
او این سخن را با استناد به آمار و ارقام بیان میکند. به گفته اسعدیسامانی، سال گذشته شرکتهای هواپیمایی داخلی ۶میلیون و ۵۰۰هزار مسافر و شرکتهای خارجی ۴میلیون و ۳۰۰هزار مسافر ایرانی را به مقاصد مختلف خارجی جابهجا کردند. بنابراین این اعداد و ارقام نشان میدهد بازار ایران در شرایط فعلی به حضور شرکتهای خارجی نیاز دارد.
اسعدیسامانی تاکید میکند که ظرفیت فعالیت شرکتهای خارجی در بازار ایران وجود دارد البته در حال حاضر ناوگان هوایی ایران محدود است و با ناوگان موجود، نمیتوان به تقاضاها برای انجام سفرهای خارجی پاسخ داد.
دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی یادآوری میکند که نمیتوان مردم را محدود به استفاده از شرکتهای داخلی کرد اما معتقد است با ورود ناوگان جدید، مسافران ایرانی شرکتهای داخلی را برای سفرهای خارجی خود انتخاب خواهند کرد زیرا با ورود ناوگان مناسب، هم ارائه خدمات به سطح استانداردهای بینالمللی میرسد و هم قیمت بلیت شرکتهای داخلی ارزانتر از شرکتهای خارجی باقی میماند. به باور وی، این شرایط موجب میشود بخش عمدهای از بازار پروازهای خارجی در فضایی رقابتی در اختیار شرکتهای هواپیمایی داخلی باشد.
شرط رقابت داخلیها با خارجیها
برخی کارشناسان و تحلیلگران صنعت هوانوردی کشور آنقدرها هم به قدرت رقابتی شرکتهای هواپیمایی داخلی خوشبین نیستند و معتقدند شرکتهای هواپیمایی داخلی باید از این فضا برای توسعه نظام بازرگانی و فعالیتهای خود بهره گیرند. آرمان بیات در پاسخ به «گسترش تجارت» چنین نظری دارد. او توضیح میدهد: برای اینکه حضور شرکتهای خارجی در افزایش توان رقابتی شرکتهای ایرانی موثر باشد ابتدا باید شرایط شرکتهای داخلی و خارجی برابر باشد در حالی که نمیتوان این مقایسه را انجام داد زیرا شرکتهای خارجی که وارد ایران میشوند، همگی ستاره جهانی دارند و جزو ۳۰ شرکت برتر جهان هستند. او البته تاکید میکند که حضور گسترده شرکتهای هواپیمایی خارجی میتواند تلنگری به شرکتهای هواپیمایی داخلی باشد تا بازنگری در شرایط کاری و فعالیت خود داشته باشند. او توضیح میدهد: در حملونقل هوایی بینالمللی، اقتصاد آزاد اهمیت بالایی دارد و شرکت هواپیمایی که بتواند رضایت مشتری را بیشتر جلب کند، برنده رقابت خواهد بود.
رقابت بین خارجیها
آنطور که بیات میگوید، رقابت اصلی بر سر پروازهای خارجی ایران، بین شرکتهای خارجی با یکدیگر است. او در این زمینه میگوید: شرکتهای قدیمیتر بررسی میکنند که ورود شرکتهای جدید چه تاثیری بر پروازهای دوربرد و ترانزیتی آنها میگذارد. همین حالا هم شاهد این رقابت هستیم؛ بهعنوان نمونه با ورود شرکتهای جدید، ترافیک پروازی قطر و امارات تا اندازهای کاهش یافته است. از سوی دیگر این رقابت موجب میشود برخی از این شرکتها به فکر برقراری پرواز در شهرهای دیگر باشند. تاکید بیات بر این است که حضور شرکتهای خارجی در ایران نمیتواند روی عملکرد شرکتهای داخلی تاثیری داشته باشد؛ در واقع نمیتوان به جز چند شرکت بزرگ (ایرانایر و ماهان)، سایر شرکتهای هواپیمایی ایران را با شرکتهای هواپیمایی خارجی مقایسه کرد زیرا بیشتر شرکتهای هواپیمایی ایرانی که پرواز خارجی دارند، بیشتر پروازهایشان منطقهای (نه بینالمللی) است.
به گفته او روند کاری شرکتهای خارجی از اساس با شرکتهای داخلی متفاوت است و این شرکتها بر ترانزیت مسافر تمرکز دارند و بدین ترتیب میتوانند با تعداد کمتری هواپیما، مسافران را در مسیرهای متعددی ترانزیت کنند، در حالی که شرکتهای ایرانی برای رقابت با شرکتهای خارجی، باید پروازهای روزانه به مقاصد مختلف برقرار کنند.
او معتقد است اینگونه مسائل، مرتبط با مدل تجاری شرکتهای هواپیمایی است. به گفته بیات شرکتهای خارجی در زمینه طراحی مدل بازرگانی زیرساختهای مختلفی مانند اندازه و نوع هواپیما، مسئله جذب مخاطب، بحث تبلیغات و ارتباط مستقیم با مشتری را درنظر میگیرند در حالی که ما هنوز وارد این حوزه نشدهایم. بهعنوان نمونه حتی برخی هواپیماهای شرکتهای بزرگ هواپیمایی ما مناسب مسیر اروپایی نیستند.
این کارشناس هوانوردی معتقد است تلاش شرکتهای ایرانی برای رقابت با خارجیها میتواند در این زمینه باشد که بخشی از بازار حدود ۵میلیارد دلاری این شرکتها در ایران را به خود اختصاص دهند. او معتقد است شرکتهای هواپیمایی ایرانی مزیتهایی مانند ارزانتر بودن حقوق نیروی انسانی در مقایسه با خارجیها دارند و میتوانند از همین مسئله که هزینههای تمامشده را نسبت به شرکتهای خارجی کاهش دهد، بهترین استفاده را داشته باشند.
بازار خارجیها تغییر نمیکند
در میان ۵۷ شرکت هواپیمایی حاضر در ایران، ۹ شرکت از همه فعالتر و جزو ۱۰ شرکت برتر دنیا هستند؛ شرکتهای ایرفرانس، لوفتهانزا، بریتیشایرویز، ترکیشایرلاینز، کیالام، قطرایرویز، اتحاد، امارات و تایایرویز ۸ شرکت بزرگ هستند که میتوانند با ناوگان پهنپیکر بیشترین تعداد مسافر را به سمت خود جذب کنند. از سوی دیگر بخش زیادی از بازار پروازهای خارجی ایران در دست ترکیشایرویز، قطرایرویز، اتحاد و هواپیمایی امارات است.
از بین این ۹ شرکت، ۵ شرکت پیش از این در ایران فعالیت داشتند و حضور ۴ شرکت جدید نمیتواند تغییر چشمگیری در فعالیت آنها ایجاد کند. بیات با بیان این تحلیل یادآوری میکند که با آمدن این ۳ شرکت جدید، شرکتهای قبلی احساس خطر کرده و پروازهای خود را کاهش دادهاند. بنابراین با وجود افزایش حدود ۲ برابری شمار شرکتهای هواپیمایی خارجی نسبت به سال گذشته، احتمال زیادی وجود ندارد که درآمد این شرکتها در ایران پا را از حدود ۵میلیارد دلار فعلی فراتر بگذارد.
البته بیات تاکید میکند که شرکتهای ایرانی بهویژه ایرانایر باید تلاش کنند بخشی از این بازار را نصیب خود کنند. او میگوید: در شرایط فعلی فقط ایرانایر میتواند وارد رقابت با شرکتهای خارجی در ایران شود زیرا مسیرهای متعدد خارجی برای این کشور طراحی شده است. همچنین این شرکت بهعنوان هواپیمایی ملی ایران به بسیاری از معاهدات و پروتکلهای حملونقل هوایی پیوسته است. در واقع ایرانایر به خاطر زیرساختهای خود در کشورهای مختلف، توان رقابت با شرکتهای خارجی را دارد و فقط نیازمند هواپیماهای مناسب است.
سخن آخر اینکه
رییسجمهوری کشورمان میگوید ایرانیها سالانه بیش از ۵میلیارد دلار پول بلیت به شرکتهای هواپیمایی خارجی میدهند و با توجه به افزایش حضور این شرکتها در ایران بعد از برجام، شاید این درآمدها افزایش داشته باشد. اگرچه ایران در حال حاضر توان رقابت با شرکتهای هواپیمایی خارجی در حوزه پروازهای بینالمللی را ندارد اما کارشناسان میگویند به شرط وجود ناوگان و مسیرهای پروازی مناسب چند شرکت بزرگ کشور میتوانند وارد گود رقابت با این شرکتها شوند. بنابراین به نظر میرسد اگر همزمان با ورود هواپیماهای جدید، به دنبال ترمیم مدل بازرگانی و بازاریابی شرکتهای هواپیمایی داخلی باشیم، زمینه برای رقابت شرکتهای داخلی با خارجیها در آسمان ایران تا اندازهای فراهم میشود حتی اگر شمار شرکتهای خارجی ۴ برابر داخلیها باشد.
بر اساس گزارش مرکز جهانی هوانوردی کاپا تا پایان سال ۲۰۱۵م، «ترکیش ایرلاینز» با داشتن سهم حدود ۱۲درصدی از ظرفیت صندلی بینالمللی، بزرگترین شرکت هواپیمایی خارجی در ایران است و شرکتهای «امارات» و «فلایدوبی» با سهم ۹ و ۶درصدی در رتبههای بعدی قرار دارند.
استقبال گسترده شرکتهای هواپیمایی خارجی برای نخستین حضور در ایران یا بازگشت به بازار پرسودی که به دلیل تحریم آن را ترک کرده بودند، میتواند هم فرصتی برای توسعه فعالیتهای خارجی شرکتهای ایرانی باشد؛ هم تهدیدی برای شرکتهای خارجی که حضور پررنگتری در ایران دارند. آنطور که مسئولان میگویند سالانه بیش از ۵میلیارد دلار پول ایرانیها بابت پروازهای خارجی به جیب شرکتهای هواپیمایی خارجی میرود و پررنگتر شدن حضور این شرکتها میتواند این آمار را افزایش دهد. حال باید دید شرکتهای ایرانی برنامهای برای بهرهگیری از این درآمدهای روزافزون دارند یا قادر نیستند به گود رقابت با این شرکتها وارد شوند؟
پیشینه حضور شرکتهای هواپیمایی خارجی در ایران به سال ۱۳۰۸ شمسی بازمیگردد. در آن زمان برای نخستینبار یک هواپیمای خارجی از مسیر آسمان ایران عبور کرد و توقفی هم در ایران داشت. بعد از آن نیز در سال ۱۳۲۵ نخستین همکاری مشترک برای پوشش یک مسیر بینالمللی بین ایرانایر و یک شرکت هواپیمایی امریکایی انجام شد. در واقع میتوان گفت بین سالهای ۱۳۰۸ تا ۱۳۲۵ پایه اولیه بازرگانی خارجی در صنعت حملونقل هوایی ایران بنا نهاده شد اما در دهه ۴۰ شمسی تمایل شرکتهای خارجی برای حضور در ایران افزایش یافت. لوفتهانزای آلمان نخستین شرکت هواپیمایی خارجی است که به ایران آمد و کیالام هلند آخرین شرکتی است که هواپیمایش ماه گذشته، با هدف برقراری پرواز از مبدأ ایران، در فرودگاه امام خمینی(ره) به زمین نشست.
برخی معتقدند حضور گسترده شرکتهای خارجی در ایران بهطور قطع فضای فعالیت شرکتهای ایرانی را رقابتی خواهد کرد. مقصود اسعدیسامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی میگوید با حضور شرکتهای خارجی، زمینه رقابت در صنعت هوانوردی کشور فراهم میشود و بازار ایران کشش حضور شرکتهای هواپیمایی خارجی برای انجام پروازهای خارجی را دارد.
او این سخن را با استناد به آمار و ارقام بیان میکند. به گفته اسعدیسامانی، سال گذشته شرکتهای هواپیمایی داخلی ۶میلیون و ۵۰۰هزار مسافر و شرکتهای خارجی ۴میلیون و ۳۰۰هزار مسافر ایرانی را به مقاصد مختلف خارجی جابهجا کردند. بنابراین این اعداد و ارقام نشان میدهد بازار ایران در شرایط فعلی به حضور شرکتهای خارجی نیاز دارد.
اسعدیسامانی تاکید میکند که ظرفیت فعالیت شرکتهای خارجی در بازار ایران وجود دارد البته در حال حاضر ناوگان هوایی ایران محدود است و با ناوگان موجود، نمیتوان به تقاضاها برای انجام سفرهای خارجی پاسخ داد.
دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی یادآوری میکند که نمیتوان مردم را محدود به استفاده از شرکتهای داخلی کرد اما معتقد است با ورود ناوگان جدید، مسافران ایرانی شرکتهای داخلی را برای سفرهای خارجی خود انتخاب خواهند کرد زیرا با ورود ناوگان مناسب، هم ارائه خدمات به سطح استانداردهای بینالمللی میرسد و هم قیمت بلیت شرکتهای داخلی ارزانتر از شرکتهای خارجی باقی میماند. به باور وی، این شرایط موجب میشود بخش عمدهای از بازار پروازهای خارجی در فضایی رقابتی در اختیار شرکتهای هواپیمایی داخلی باشد.
شرط رقابت داخلیها با خارجیها
برخی کارشناسان و تحلیلگران صنعت هوانوردی کشور آنقدرها هم به قدرت رقابتی شرکتهای هواپیمایی داخلی خوشبین نیستند و معتقدند شرکتهای هواپیمایی داخلی باید از این فضا برای توسعه نظام بازرگانی و فعالیتهای خود بهره گیرند. آرمان بیات در پاسخ به «گسترش تجارت» چنین نظری دارد. او توضیح میدهد: برای اینکه حضور شرکتهای خارجی در افزایش توان رقابتی شرکتهای ایرانی موثر باشد ابتدا باید شرایط شرکتهای داخلی و خارجی برابر باشد در حالی که نمیتوان این مقایسه را انجام داد زیرا شرکتهای خارجی که وارد ایران میشوند، همگی ستاره جهانی دارند و جزو ۳۰ شرکت برتر جهان هستند. او البته تاکید میکند که حضور گسترده شرکتهای هواپیمایی خارجی میتواند تلنگری به شرکتهای هواپیمایی داخلی باشد تا بازنگری در شرایط کاری و فعالیت خود داشته باشند. او توضیح میدهد: در حملونقل هوایی بینالمللی، اقتصاد آزاد اهمیت بالایی دارد و شرکت هواپیمایی که بتواند رضایت مشتری را بیشتر جلب کند، برنده رقابت خواهد بود.
رقابت بین خارجیها
آنطور که بیات میگوید، رقابت اصلی بر سر پروازهای خارجی ایران، بین شرکتهای خارجی با یکدیگر است. او در این زمینه میگوید: شرکتهای قدیمیتر بررسی میکنند که ورود شرکتهای جدید چه تاثیری بر پروازهای دوربرد و ترانزیتی آنها میگذارد. همین حالا هم شاهد این رقابت هستیم؛ بهعنوان نمونه با ورود شرکتهای جدید، ترافیک پروازی قطر و امارات تا اندازهای کاهش یافته است. از سوی دیگر این رقابت موجب میشود برخی از این شرکتها به فکر برقراری پرواز در شهرهای دیگر باشند. تاکید بیات بر این است که حضور شرکتهای خارجی در ایران نمیتواند روی عملکرد شرکتهای داخلی تاثیری داشته باشد؛ در واقع نمیتوان به جز چند شرکت بزرگ (ایرانایر و ماهان)، سایر شرکتهای هواپیمایی ایران را با شرکتهای هواپیمایی خارجی مقایسه کرد زیرا بیشتر شرکتهای هواپیمایی ایرانی که پرواز خارجی دارند، بیشتر پروازهایشان منطقهای (نه بینالمللی) است.
به گفته او روند کاری شرکتهای خارجی از اساس با شرکتهای داخلی متفاوت است و این شرکتها بر ترانزیت مسافر تمرکز دارند و بدین ترتیب میتوانند با تعداد کمتری هواپیما، مسافران را در مسیرهای متعددی ترانزیت کنند، در حالی که شرکتهای ایرانی برای رقابت با شرکتهای خارجی، باید پروازهای روزانه به مقاصد مختلف برقرار کنند.
او معتقد است اینگونه مسائل، مرتبط با مدل تجاری شرکتهای هواپیمایی است. به گفته بیات شرکتهای خارجی در زمینه طراحی مدل بازرگانی زیرساختهای مختلفی مانند اندازه و نوع هواپیما، مسئله جذب مخاطب، بحث تبلیغات و ارتباط مستقیم با مشتری را درنظر میگیرند در حالی که ما هنوز وارد این حوزه نشدهایم. بهعنوان نمونه حتی برخی هواپیماهای شرکتهای بزرگ هواپیمایی ما مناسب مسیر اروپایی نیستند.
این کارشناس هوانوردی معتقد است تلاش شرکتهای ایرانی برای رقابت با خارجیها میتواند در این زمینه باشد که بخشی از بازار حدود ۵میلیارد دلاری این شرکتها در ایران را به خود اختصاص دهند. او معتقد است شرکتهای هواپیمایی ایرانی مزیتهایی مانند ارزانتر بودن حقوق نیروی انسانی در مقایسه با خارجیها دارند و میتوانند از همین مسئله که هزینههای تمامشده را نسبت به شرکتهای خارجی کاهش دهد، بهترین استفاده را داشته باشند.
بازار خارجیها تغییر نمیکند
در میان ۵۷ شرکت هواپیمایی حاضر در ایران، ۹ شرکت از همه فعالتر و جزو ۱۰ شرکت برتر دنیا هستند؛ شرکتهای ایرفرانس، لوفتهانزا، بریتیشایرویز، ترکیشایرلاینز، کیالام، قطرایرویز، اتحاد، امارات و تایایرویز ۸ شرکت بزرگ هستند که میتوانند با ناوگان پهنپیکر بیشترین تعداد مسافر را به سمت خود جذب کنند. از سوی دیگر بخش زیادی از بازار پروازهای خارجی ایران در دست ترکیشایرویز، قطرایرویز، اتحاد و هواپیمایی امارات است.
از بین این ۹ شرکت، ۵ شرکت پیش از این در ایران فعالیت داشتند و حضور ۴ شرکت جدید نمیتواند تغییر چشمگیری در فعالیت آنها ایجاد کند. بیات با بیان این تحلیل یادآوری میکند که با آمدن این ۳ شرکت جدید، شرکتهای قبلی احساس خطر کرده و پروازهای خود را کاهش دادهاند. بنابراین با وجود افزایش حدود ۲ برابری شمار شرکتهای هواپیمایی خارجی نسبت به سال گذشته، احتمال زیادی وجود ندارد که درآمد این شرکتها در ایران پا را از حدود ۵میلیارد دلار فعلی فراتر بگذارد.
البته بیات تاکید میکند که شرکتهای ایرانی بهویژه ایرانایر باید تلاش کنند بخشی از این بازار را نصیب خود کنند. او میگوید: در شرایط فعلی فقط ایرانایر میتواند وارد رقابت با شرکتهای خارجی در ایران شود زیرا مسیرهای متعدد خارجی برای این کشور طراحی شده است. همچنین این شرکت بهعنوان هواپیمایی ملی ایران به بسیاری از معاهدات و پروتکلهای حملونقل هوایی پیوسته است. در واقع ایرانایر به خاطر زیرساختهای خود در کشورهای مختلف، توان رقابت با شرکتهای خارجی را دارد و فقط نیازمند هواپیماهای مناسب است.
سخن آخر اینکه
رییسجمهوری کشورمان میگوید ایرانیها سالانه بیش از ۵میلیارد دلار پول بلیت به شرکتهای هواپیمایی خارجی میدهند و با توجه به افزایش حضور این شرکتها در ایران بعد از برجام، شاید این درآمدها افزایش داشته باشد. اگرچه ایران در حال حاضر توان رقابت با شرکتهای هواپیمایی خارجی در حوزه پروازهای بینالمللی را ندارد اما کارشناسان میگویند به شرط وجود ناوگان و مسیرهای پروازی مناسب چند شرکت بزرگ کشور میتوانند وارد گود رقابت با این شرکتها شوند. بنابراین به نظر میرسد اگر همزمان با ورود هواپیماهای جدید، به دنبال ترمیم مدل بازرگانی و بازاریابی شرکتهای هواپیمایی داخلی باشیم، زمینه برای رقابت شرکتهای داخلی با خارجیها در آسمان ایران تا اندازهای فراهم میشود حتی اگر شمار شرکتهای خارجی ۴ برابر داخلیها باشد.