سرمایههای خارجی در راه فرودگاههای ایران
تیننیوز| «فرودگاههای کشور در ۵ تا ۶ سال آینده نیاز به ۱۷هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری دارند در غیراین صورت با بحران مواجه خواهند شد».
این سخن یکی از معاونان شرکت فرودگاههای کشور بهعنوان متولی صنعت فرودگاهی در ایران است. به گفته مدیران صنعت هوانوردی، در شرایطی که حداکثر درآمد شرکت فرودگاهها در امسال ۱۵۰۰میلیارد تومان پیشبینی شده، نیاز فرودگاههای کشور به بودجه ۱۷هزار میلیارد تومانی، لزوم سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی در این صنعت را پررنگتر کرده است.
علی عابدزاده، رییس سازمان هواپیمایی کشور اواخر سال گذشته، در یک همایش تخصصی اعلام کرد که برای توسعه فرودگاههای غیرفعال و کوچک و توسعه صنعت فرودگاهی، سرمایهگذاری خارجی و استفاده از فاینانس در دستور کار است. آنطور که او عنوان کرده، بعد از خرید هواپیما، برنامه دولت برای توسعه صنعت هوانوردی، توسعه و تجهیز ۵۰ فرودگاه غیراقتصادی کشور برای افزایش پروازها با مشارکت سرمایهگذاران خارجی و بخش خصوصی داخلی است.
با توجه به کمبود بودجه دولتی در همه بخشهای وزارت راه و شهرسازی که بخش هوایی را نیز شامل میشود، آشکار است که در شرایط فعلی دولت نمیتواند هزینههای گزاف توسعه فرودگاهی را به تنهایی تامین کند و به همین دلیل نیاز به سرمایهگذار بخش خصوصی در این زمینه مشهود است در این میان آنچه اهمیت ویژهای دارد، اعلام آمادگی مسئولان برای پذیرش سرمایههای خارجی در فرودگاههای کشور است. با توجه به اهمیت فرودگاهها از نظر امنیت ملی و جایگاه ویژه فرودگاهها نزد حاکمیت، این پرسش مطرح میشود که چگونه میتوان فرودگاهها را با سرمایهگذاری خارجی توسعه
داد؟
بهروز حیدریان، کارشناس مدیریت حملونقل هوایی در پاسخ به صمت معتقد است نگاه خاص امنیتی بر طراحی، نقشه و جانمایی مکانهای مختلف در فرودگاهها حاکم نیست و بهطور تقریبی در همه دنیا نقشههای فرودگاهها قبل از ساخت یا فرودگاههای ساخته شده در اختیار مردم قرار میگیرد. البته در ایران ممکن است تفاوت در این روش وجود داشته باشد و احتیاط بیشتری شود. از سوی دیگر باید مسائل امنیتی بهطور کامل در فرودگاههای نظامی رعایت شود و به طور معمول اطلاعات چندانی درباره این فرودگاهها منتشر نمیشود.
حیدریان با این توضیح یادآوری میکند که توسعه فرودگاهی با سرمایهگذاریهای خارجی، رویهای معمول در دنیاست و در نقاط مختلف دنیا، فرودگاهها از سوی شرکتهای خارجی ساخته میشوند.
این کارشناس صنعت هوانوردی به قرارداد ایران با شرکت ADP فرانسه اشاره میکند و میافزاید: شرکت ADP از جمله شرکتهایی است که در دنیا کار طراحی و مدیریت پروژههای فرودگاهی را انجام میدهد و قرار است در توسعه فرودگاه امام خمینی(ره) نیز مشارکت کند.
آنچه حیدریان درباره قرارداد شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) با شرکت ADP فرانسه میگوید، قراردادی در زمینه بازسازی پایانههای موجود و ساخت پایانههای جدید ازجمله پایانه مسافری ایرانشهر با ظرفیت ۴۰ میلیون مسافر در این فرودگاه در مدت ۵سال است.
اولویتهای جذب سرمایه خارجی
براساس اهداف سند چشمانداز توسعه ۱۴۰۴، ظرفیت فرودگاه امام خمینی(ره) تا ۹سال دیگر باید به ۹۵میلیون مسافر در سال برسد تا این فرودگاه از نظر حملونقل مسافری در جایگاه دوم منطقه قرار بگیرد. به همین دلیل فرودگاه از اولویتهای جذب سرمایهگذار خارجی است.
البته سرمایهگذاریهای خارجی در توسعه فرودگاهی ایران به فرودگاه امام محدود نمیشود و در ماههای گذشته بعد از اجرای برجام، تعداد فرودگاههایی که قرار است با سرمایه خارجیها توسعه یابند افزایش یافته است. به عنوان نمونه برای توسعه پایانه مسافری فرودگاه کیش، قراردادی بین مسئولان این فرودگاه و شرکتی چینی به امضا رسیده است. یک شرکت فرانسوی هم برای طراحی و ساخت پایانههای جدید مسافری در فرودگاههای شهید هاشمینژاد مشهد و شهید بهشتی اصفهان به شیوه BOT به امضا رسیده است. البته رییس سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده است که همه فرودگاههای
غیرسودده کشور میتوانند سرمایههای خارجی جذب کنند.
حیدریان معتقد است در زمینه اولویتهای فرودگاهی برای سرمایهگذاری خارجی، ابتدا باید این مسئله را درنظر بگیریم که هدف از ساخت یا گسترش فرودگاه چیست. بهعنوان نمونه در برخی فرودگاهها اولویت ایجاد پایانههای مسافری یا باری است و در برخی فرودگاهها، تامین زیرساختها در اولویت قرار دارد. البته در اولویتبندی نیازها برای استفاده از سرمایهگذاری خارجی، باید پیش از هر چیز راهبرد فرودگاه، نوع طراحی پایانه و چشمانداز فعالیت آن در آینده مشخص باشد و به اطلاع سرمایهگذاران برسد.
به گفته این کارشناس، مسئولان باید این پیشبینی را داشته باشند که قرار است پایانه فرودگاه چه نوع توسعهای (توسعه خطی، ماژولار و... ) باشد و تا وقتی هدف اصلی از توسعه فرودگاه مشخص نباشد، نمیتوان اولویتبندی را پیشبینی کرد.
انواع روشهای سرمایهگذاری خارجی
روشهای بازگشت سرمایه در سرمایهگذاریهای خارجی در فرودگاهها بستگی به شیوه مدنظر شرکت خارجی و نوع قرارداد میان دو طرف دارد. براساس توضیحی که حیدریان به صمت میدهد، قراردادهای سرمایهگذاری خارجی در فرودگاهها به طور معمول BOT یا BLT هستند. البته او تاکید میکند که برای توسعه فرودگاه با سرمایههای خارجی، علاوه بر این دو روش مرسوم، شیوههای سرمایهگذاری متفاوت دیگری وجود دارد که حتی کاملتر از این دو شیوه نیز هستند. این کارشناس هوانوردی درباره روش BOT توضیح میدهد:
روش (BOT (Build Operate Transfer به معنای احداث، بهرهبرداری و انتقال است و به این معناست که سرمایهگذار خارجی پروژه را میسازد؛ اجرا و مدیریت میکند و در ادامه، در مدت زمان مشخصی به کشور اصلی منتقل میکند تا اینکه قرارداد به پایان برسد.
در روش (BLT (Build، Leising، Transfer که به معنای احداث، اجاره و انتقال بوده سرمایهگذار خارجی پروژه را ساخته و بعد آن را اجاره میدهد و به این وسیله سرمایه بازمیگردد و بعد به کشور اصلی منتقل میشود. این قراردادها بهطور معمول بلندمدت هستند و طرف خارجی براساس نرخ بازگشت سرمایه تصمیم میگیرد که قبل از ترانسفر، چند سال باید از آن استفاده کند.
اگرچه کارشناسان معتقدند سرمایهگذاری خارجی در فرودگاهها روشی مرسوم در دنیاست و استفاده از شیوههای مختلف سرمایهگذاری مانند BLT و BOT را چشمانداز توسعه فرودگاه و تفاهم دو طرف مشخص میکند اما مسئولان معتقدند روش BLT میتواند روش مناسبتری نسبت به BOT باشد.
به عنوان نمونه اصغر فخریهکاشان، قائم مقام وزیر راه و شهرسازی در امور مالی گفته است که به دلیل مسائل خاص ازجمله مسائل حاکمیتی که در فرودگاه امام خمینی(ره) وجود دارد، مسئولان هوانوردی کشور چندان موافق روش BOT نیستند و شیوه BLT را مناسبتر میدانند. وی البته یادآوری کرده است که در بخشهای غیرحاکمیتی مانند بخشهای تجاری و مدیریت پایانهها میتوان روش سرمایهگذاری BOT را نیز بررسی کرد.