◄ اختلاف آمار حمل‌ ونقل پایتخت/ خودروهای شخصی در تهران چند درصد سفرها را سهم دارند؟

انتشار آمار جدید سازمان حمل ونقل و ترافیک شهر تهران درباره سهم وسایل نقلیه مختلف در سفرهای روزانه پایتخت، بار دیگر بحث درباره صحت و انسجام آمارهای رسمی را در کانون توجه قرار داده است.

به گزارش سرویس شهری تین نیوز، بر اساس این آمار، خودروهای شخصی با ۳۳ درصد بیشترین سهم را در رفت وآمدهای روزمره تهرانی ها دارند و پس از آن حمل ونقل عمومی با ۳۱ درصد، موتورسیکلت با ۲۳ درصد و سایر وسایل نقلیه با ۱۳ درصد قرار می گیرند. اما این ارقام با آنچه علیرضا زاکانی، شهردار تهران، پیش تر در یکصد و چهل و سومین جلسه شورای اسلامی شهر تهران اعلام کرده بود، تفاوت چشمگیری دارد.

آمار اعلامی شهردار؛ خودروهای شخصی در صدر با ۶۶ درصد

زاکانی در آن جلسه اعلام کرده بود که ۶۶ درصد جابه جایی ها در تهران با خودروهای شخصی انجام می شود و سهم حمل ونقل عمومی تنها ۳۴ درصد است. بنا به آمار اعلامی شهردار، این ۳۴ درصد از ۱۰ درصد مترو، ۶ درصد اتوبوس، ۱۶ درصد تاکسی و ۲ درصد تاکسی های اینترنتی تشکیل می شود. این ارقام نشان می دهد که در روایت شهردار، سهم خودروهای شخصی دقیقاً دو برابر رقمی است که سازمان حمل ونقل و ترافیک اکنون منتشر کرده است.

تناقض در سهم موتورسیکلت و حمل ونقل عمومی

تفاوت تنها به سهم خودروهای شخصی محدود نمی شود. در آمار جدید، سهم موتورسیکلت ۲۳ درصد اعلام شده است؛ رقمی که در اظهارات شهردار به طور کلی نادیده گرفته شده بود. همچنین سهم حمل ونقل عمومی از ۳۴ درصد در آمار شهردار به ۳۱ درصد در آمار جدید کاهش یافته است. این اختلاف ها نشان می دهد که یا تعریف «حمل ونقل عمومی» در این دو گزارش متفاوت است، یا روش های آماری و منابع داده ها یکسان نیستند.

معمای ۱۳ درصد «سایر وسایل نقلیه»

یکی از نقاط مبهم آمار جدید، سهم ۱۳ درصدی «سایر وسایل نقلیه» است. اگر مجموع سه دسته خودروهای شخصی، حمل ونقل عمومی و موتورسیکلت را از ۱۰۰ درصد کم کنیم، ۱۳ درصد باقی می ماند که در گزارش توضیح دقیقی درباره آن ارائه نشده است. این پرسش مطرح می شود که آیا این ۱۳ درصد شامل دوچرخه، پیاده روی، کامیون و وانت، گاری های دستی و سه چرخه های مصالح فروشی می شود؟ در حالی که پیاده روی معمولاً در آمار «سفر» لحاظ نمی شود و دوچرخه نیز سهم ناچیزی در تهران دارد، به نظر می رسد بخش عمده این ۱۳ درصد مربوط به وسایل نقلیه باری و صنعتی باشد که در سفرهای روزمره شهروندان نقش مستقیم ندارند.

ضرورت شفاف سازی روش شناسی آماری

این تناقض آماری، پرسش های جدی درباره روش شناسی جمع آوری داده ها و تعریف شاخص ها ایجاد می کند. آیا آمار جدید بر پایه پایش میدانی، نظرسنجی یا داده های تلفن همراه است؟ آیا سفرهای چندمرحله ای (مثلاً ترکیب مترو و تاکسی) به درستی تفکیک شده اند؟ بدون شفاف سازی این موارد، مقایسه آمارها و ارزیابی سیاست های حمل ونقل شهری دشوار خواهد بود.

پیامدهای سیاست گذاری

تفاوت میان ۳۳ و ۶۶ درصد، صرفاً یک اختلاف عددی نیست؛ بلکه جهت گیری سیاست های شهری را تحت تأثیر قرار می دهد. اگر سهم خودروهای شخصی ۶۶ درصد باشد، اولویت گذاری بر محدودسازی تردد خودرو و توسعه حمل ونقل عمومی توجیه قوی تری دارد. اما اگر این سهم ۳۳ درصد باشد، معنایش آن است که موتورسیکلت و سایر وسایل نقلیه سهم قابل توجهی در ترافیک و آلودگی هوا دارند و باید سیاست های اختصاصی برای آن ها طراحی شود.

جمع بندی

انتشار آمار جدید سازمان حمل ونقل و ترافیک تهران، در حالی که با اظهارات پیشین شهردار همخوانی ندارد، نشان می دهد نظام آماری حمل ونقل پایتخت نیازمند شفافیت و انسجام بیشتری است. تا زمانی که تعریف ها، روش های نمونه گیری و منابع داده ها به طور عمومی منتشر نشود، هر عددی می تواند روایت متفاوتی از واقعیت ترافیک تهران بسازد. شهروندان، رسانه ها و نهادهای نظارتی حق دارند بدانند کدام آمار مبنای تصمیم گیری برای آینده حمل ونقل پایتخت است.