۴۰ همت اعتبار برای راه آهن چابهار- زاهدان؛ عزم دولت چهاردهم برای توسعه جنوب شرق

مسیر ۶۳۵ کیلومتری از ساحل مکران تا زاهدان

راه آهن چابهار - زاهدان از شهر چابهار آغاز می شود و پس از عبور از نیکشهر، ایرانشهر و خاش به زاهدان می رسد؛ طول خط اصلی این مسیر ۶۳۵ کیلومتر است و با احتساب خطوط ایستگاه ها، طول کل خطوط به حدود ۷۴۴ کیلومتر می رسد.
در طول مسیر نیز ۳۲ ایستگاه مسافربری و تشکیلاتی طراحی شده است؛ ایستگاه هایی که در آینده می توانند علاوه بر جابه جایی مسافر و بار به کانون های جدید فعالیت اقتصادی در شهرها و مناطق پیرامونی تبدیل شوند.
همچنین در طول مسیر، اجرای حدود ۱۷ کیلومتر تونل و حدود ۲۰ کیلومتر پل خاص پیش بینی شده است؛ ارقامی که عمق پیچیدگی فنی و مهندسی پروژه را نشان می دهد.
ابعاد عملیات اجرایی راه آهن چابهار - زاهدان، تنها با طول مسیر قابل درک نیست؛ برای ساخت این خط ریلی باید میلیون ها مترمکعب عملیات خاکی، صدها هزار مترمکعب بتن ریزی و صدها کیلومتر عملیات روسازی و ریل گذاری انجام شود.
بر اساس مشخصات طرح، مجموع عملیات خاکی در طول مسیر حدود ۷۰ میلیون مترمکعب برآورد شده که معادل جابه جایی حدود ۱۰ میلیون کامیون است؛ همچنین حدود ۲.۵ میلیون مترمکعب بتن ریزی در پروژه پیش بینی شده که معادل تردد حدود ۳۷۵ هزار تراک میکسر برای حمل بتن است.
برای اجرای مسیر نیز حدود ۹۰ هزار تن ریل مورد نیاز بود که معادل حدود ۹۰ هزار شاخه ریل ۱۸ متری اعلام شده است.
این ارقام بیانگر آن است که راه آهن چابهار - زاهدان فقط یک پروژه حمل و نقلی نیست بلکه عملیات ساخت آن در ابعادی گسترده، نیازمند زنجیره ای از فعالیت های مهندسی، تولید مصالح، حمل ونقل، ماشین آلات، نیروی انسانی و خدمات پشتیبان است.
اهمیت واقعی این پروژه اما در ریل و حجم بتن و خاکبرداری خلاصه نمی شود؛ راه آهن چابهار - زاهدان در نقطه ای از کشور احداث می شود که سال ها با کمبود زیرساخت های حمل ونقل و فاصله از مراکز اصلی اقتصادی کشور مواجه بوده است.
سیستان و بلوچستان یکی از پهناورترین استان های کشور محسوب می شود و از ظرفیت های قابل توجهی در حوزه معدن، تجارت مرزی، شیلات، کشاورزی، گردشگری، صنایع دریایی و بندری برخوردار است.
از منظر کارشناسان، بخش مهمی از این ظرفیت ها به دلیل ضعف زیرساخت های حمل ونقل نتوانسته اند متناسب با ظرفیت واقعی خود رشد کنند بنابراین راه آهن می تواند بخشی از این محدودیت تاریخی را برطرف کند و امکان انتقال ارزان تر و مطمئن تر کالا را فراهم آورد.

نقش پررنگ راه آهن چابهار - زاهدان در رونق گردشگری و ترانزیت کالا

از طرفی ظرفیت پیش بینی شده برای این خط ریلی، سالانه حدود هشت میلیون تُن بار اعلام شده است؛ این ظرفیت بیش از هر چیز نشان دهنده جایگاه حمل ونقل باری و ترانزیتی در اجرای این طرح است.
پیش بینی شده است که تا سال ۱۴۲۰ بیش از چهار میلیون مسافر از طریق این خط ریلی جابه جا شوند؛ بنابراین، هرچند نقش باری و ترانزیتی پروژه بسیار پررنگ است اما در افق بلندمدت، حمل ونقل مسافری نیز می تواند به یکی از کارکردهای مهم آن تبدیل شود.
اتصال شهرهای نیکشهر، ایرانشهر، خاش و زاهدان به چابهار از طریق شبکه ریلی می تواند دسترسی مردم این مناطق به یک شیوه حمل ونقل ایمن و منظم را افزایش دهد و در کنار آن زمینه رونق سفر و گردشگری در بخش های مختلف استان را فراهم کند.
اما مهم ترین تحول احتمالی این پروژه را باید در حوزه ترانزیت جست وجو کرد؛ چابهار می تواند دروازه دریایی ایران برای کشورهایی باشد که به آب های آزاد دسترسی مستقیم ندارند، افغانستان یکی از مهم ترین این کشورهاست و در صورت تکمیل زیرساخت های لازم، می تواند از ظرفیت بندر چابهار برای دسترسی به تجارت دریایی استفاده کند.
اتصال چابهار به زاهدان و سپس پیوند آن با شبکه ریلی کشور و مسیرهای منتهی به مرزهای شرقی، امکان شکل گیری یک مسیر ترانزیتی گسترده تر را فراهم می کند؛ مسیری که می تواند در آینده به بازارهای افغانستان و آسیای مرکزی دسترسی پیدا کند.
یکی از مهم ترین حوزه هایی که می تواند از این پروژه بهره ببرد، بخش معدن است؛ جنوب شرق ایران و مناطق پیرامونی سیستان و بلوچستان از ظرفیت های معدنی قابل توجهی برخوردارند و توسعه این بخش نیازمند شبکه حمل ونقل پرظرفیت است بنابراین، توسعه راه آهن می تواند به فعال تر شدن معادن، کاهش هزینه حمل و در نهایت افزایش جذابیت سرمایه گذاری در این بخش منجر شود.

ظرفیت مناسب پروژه راه آهن چابهار - زاهدان برای توسعه شهرهای در میانه مسیر

ایرانشهر در این میان می تواند یکی از نقاط مهم باشد؛ قرار گرفتن این شهر در میانه مسیر چابهار - زاهدان، ظرفیت مناسبی برای شکل گیری مراکز صنعتی و لجستیکی ایجاد می کند، نیکشهر و خاش نیز می توانند از مزایای دسترسی به شبکه ریلی بهره مند شوند.
در واقع، اثر پروژه تنها در دو نقطه ابتدا و انتهای مسیر خلاصه نخواهد شد و در صورت برنامه ریزی صحیح، شهرهای واقع در مسیر نیز می توانند از فرصت ایجادشده استفاده کنند.
راه آهن همچنین می تواند در توسعه سواحل مکران نقش مهمی ایفا کند؛ مکران در سال های اخیر به عنوان یکی از مهم ترین پهنه های توسعه ای کشور مورد توجه قرار گرفته و چابهار در مرکز این پهنه قرار دارد.

تحقق اهداف توسعه مکران بدون شبکه حمل ونقل مناسب دشوار است زیرا سرمایه گذاری در یک منطقه زمانی توجیه پیدا می کند که دسترسی به مواد اولیه، نیروی انسانی، بازار و زیرساخت های صادراتی فراهم باشد بنابراین راه آهن می تواند در کنار بندر، جاده و صنایع، یکی از ستون های اصلی این توسعه باشد.

افزایش مسیرهای تجاری ایران با خط ریلی چابهار - زاهدان

از منظر تجارت خارجی نیز این پروژه می تواند به افزایش تنوع مسیرهای تجاری ایران کمک کند؛ کشوری با موقعیت جغرافیایی ایران می تواند از مسیرهای متعدد دریایی، ریلی و جاده ای برای ارتباط با بازارهای منطقه استفاده کند.

ایجاد مسیر چابهار - زاهدان و اتصال آن به شبکه ریلی کشور امکان استفاده گسترده تر از ظرفیت دریای عمان و اقیانوس هند را فراهم می کند و می تواند جایگاه چابهار را در معادلات تجاری ایران ارتقا دهد.
در چنین شرایطی چابهار دیگر فقط بندری برای تخلیه و بارگیری کالا نخواهد بود بلکه می تواند به یک قطب لجستیکی تبدیل شود؛ محلی که کالا در آن علاوه بر ورود و خروج، خدمات انبارداری، بسته بندی، توزیع، پردازش و انتقال بین شیوه های مختلف حمل ونقل را دریافت کند.
این موضوع برای سیستان و بلوچستان اهمیت زیادی دارد؛ یکی از چالش های توسعه در مناطق کمتر برخوردار این است که منابع و مواد خام منطقه خارج می شوند اما بخش اصلی ارزش افزوده در مناطق دیگر ایجاد می شود، توسعه شبکه حمل ونقل و صنایع مرتبط می تواند این روند را تغییر دهد.

اگر در کنار راه آهن، مراکز فرآوری، صنایع پایین دستی، انبارهای بزرگ، پایانه های بار و خدمات لجستیکی ایجاد شود بخشی از ارزش افزوده می تواند در خود استان باقی بماند و اشتغال بیشتری ایجاد کند.
راه آهن همچنین می تواند بخشی از فشار موجود بر شبکه جاده ای جنوب شرق کشور را کاهش دهد انتقال بارهای سنگین و حجیم از جاده به ریل، علاوه بر کاهش مصرف سوخت می تواند استهلاک جاده ها و هزینه های نگهداری آنها را کاهش دهد و ایمنی مسیرهای جاده ای را افزایش دهد.
از منظر محیط زیست نیز حمل ریلی در مقیاس بالا می تواند به کاهش مصرف انرژی و انتشار آلاینده ها در مقایسه با جابه جایی گسترده بار با کامیون کمک کند.

توسعه متوازن در سیستان و بلوچستان با راه آهن چابهار - زاهدان

راه آهن چابهار - زاهدان از سوی دیگر می تواند به توسعه متوازن تر در سیستان و بلوچستان کمک کند؛ دسترسی به شبکه ریلی، فاصله زمانی و هزینه ای شهرهای استان با مراکز اقتصادی کشور را کاهش می دهد و امکان جابه جایی آسان تر مردم و کالا را فراهم می کند.
این مساله می تواند در بلندمدت بر الگوی سرمایه گذاری، اشتغال و حتی پراکندگی فعالیت های اقتصادی در استان اثر بگذارد.
در نهایت اهمیت این پروژه را باید در پیوند سه عنصر جغرافیا، زیرساخت و اقتصاد جست وجو کرد؛ سیستان و بلوچستان از جغرافیای کم نظیری برخوردار است، مرز با دو کشور، دسترسی به اقیانوس و قرار گرفتن در مسیر تجارت شرق و غرب ظرفیت هایی هستند که بسیاری از مناطق از آنها بی بهره اند اما تا زمانی که این جغرافیا به شبکه ای از زیرساخت های کارآمد متصل نشود ظرفیت آن به طور کامل عملیاتی نخواهد شد.
راه آهن چابهار - زاهدان می تواند یکی از مهم ترین ابزارهای تبدیل این ظرفیت جغرافیایی به مزیت اقتصادی باشد.
این پروژه ریلی در واقع فقط فاصله میان چابهار و زاهدان را طی نمی کند؛ این مسیر می تواند فاصله میان بندر و بازار، معدن و صنعت، تولید و صادرات و در نهایت میان ظرفیت های سیستان و بلوچستان و سهم واقعی این استان از اقتصاد ملی را کاهش دهد.

معاون عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به پروژه راه آهن چابهار - زاهدان نیز اظهار کرد: درحالیکه تا قبل از آغاز فعالیت دولت چهاردهم حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان برای این پروژه هزینه شده بود اما با عزم جدی دولت در ۲ سال گذشته چند برابر این رقم و حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان به این پروژه اختصاص یافت.
عطاء الله اکبری افزود: مجموع هزینه کرد انجام شده برای راه آهن چابهار - زاهدان تاکنون به حدود ۵۳ همت رسیده و تلاش می شود این پروژه عظیم هرچه زودتر به بهره برداری برسد.

استاندار سیستان و بلوچستان نیز با اشاره به عملیات ریل گذاری پروژه راه آهن چابهار - زاهدان به عنوان یکی از مهم ترین طرح های زیرساختی کشور، گفت: این پروژه در آستانه ورود به مرحله بهره برداری است.

به گفته منصور بیجار، پیشرفت این پروژه نتیجه سال ها برنامه ریزی، پیگیری مستمر و تلاش شبانه روزی مجموعه دولت، دستگاه های اجرایی، مشاوران، پیمانکاران و نیروهای فنی است که برای تکمیل این مسیر راهبردی همکاری کرده اند.

استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به اهمیت راه آهن چابهار - زاهدان، بیان کرد: اتصال بندر اقیانوسی چابهار به شبکه ریلی سراسری کشور، ظرفیت های ترانزیتی جنوب شرق ایران را متحول کرده و نقش مؤثری در توسعه تجارت، حمل ونقل کالا و مسافر، افزایش صادرات و تقویت کریدورهای بین المللی خواهد داشت.

بیجار ادامه داد: بهره برداری از این مسیر ریلی علاوه بر ارتقای جایگاه اقتصادی سواحل مکران، زمینه جذب سرمایه گذاری، ایجاد فرصت های شغلی، رونق فعالیت های تولیدی و تسریع روند توسعه متوازن سیستان و بلوچستان را فراهم می کند.