تکمیل ریل جلفا؛ مقابله با کریدورهای غربی و کسب برتری در معادلات قفقاز

صمد محمدی، کارشناس مسائل اقتصاد بین الملل با تأکید بر جایگاه ژئوپلیتیک و اقتصادی مسیر جلفا - نخجوان گفت: تکمیل تنها ۶۲ کیلومتر خط آهن می تواند ضمن راه اندازی کریدور شمال-جنوب، بدیلی برای کریدور جعلی «زنگزور» یا مسیر «ترامپ» نیز باشد.

وی با اشاره به موقعیت برتر ژئوپلیتیک ایران به ویژه عبور کریدور شمال - جنوب از کشور افزود: در ابتدای دهه ۲۰۰۰، روسیه که تازه از تبعات فروپاشی شوروی رها شده بود، به دنبال چرخش به سوی آسیا برای تقویت جایگاه اقتصادی و سیاسی خود بود. از سوی دیگر، هند نیز تحت فشار تحریم های هسته ای آمریکا تمایل داشت همکاری های اقتصادی خود را خارج از کنترل واشنگتن، به ویژه با روسیه به عنوان اصلی ترین بازمانده شوروی و متحد سابق هندوستان، توسعه دهد.

محمدی بیان کرد: در چنین شرایطی، سه کشور ایران، روسیه و هند پایه گذار کریدور شمال - جنوب شدند. این پیمان دارای دبیرخانه ای است که در وزارت راه و شهرسازی ایران مستقر بوده و در حال حاضر حدود ۱۴ کشور آسیایی و اروپایی عضو این نهاد کریدوری هستند.

وی یادآور شد: این کریدور در اصل صرفاً یک مسیر ترانزیتی نیست بلکه بستری برای تقویت تعاملات اقتصادی و سیاسی میان اعضا محسوب می شود و می تواند نظم جدیدی در روابط منطقه ای ایجاد کند.

کارشناس مسائل بین الملل با اشاره به اهمیت راهبردی کریدور شمال - جنوب تصریح کرد: این کریدور دارای شاخه های مختلفی است؛ از جمله شاخه شرقی که از آسیای مرکزی عبور می کند و هم اکنون فعال است، مسیر دریای کاسپین، مسیر رشت - آستارا و جلفا - نخجوان که دو مورد اخیر نیازمند تکمیل خطوط ریلی هستند.

به گفته وی، مسیر جلفا - نخجوان به دلیل نیاز به تنها ۶۲ کیلومتر ریل گذاری، نسبت به سایر مسیرها در اولویت قرار دارد.

محمدی با اشاره به مزیت زمانی و هزینه ای مسیر جلفا - نخجوان نسبت به مسیر رشت - آستارا افزود: مسیر ریلی جلفا تنها با احداث ۶۲ کیلومتر خط آهن در خاک ایران تکمیل می شود، شاخه ای از کریدور شمال – جنوب که نخجوان را از طریق ایران به جمهوری آذربایجان متصل می کند.

محمدی با اشاره به تحولات منطقه قفقاز گفت: اهمیت اتصال جلفا صرفاً به دلیل ترانزیت کالا نیست، بلکه جنبه ژئوپلیتیکی قابل توجهی دارد. در جنگ دوم قره باغ تلاش شد مسیرهای ارتباطی تغییر یابد تا ارتباط مستقیم میان ترکیه و جمهوری آذربایجان برقرار شود.

وی بیان کرد: طرحی که غربی ها از دهه ۹۰ میلادی به دنبال آن بودند تا مسیر عبور کالا و خطوط انرژی را تحت کنترل خود درآورند. در صورتی که ایران در تکمیل اتصال ریلی جلفا و آستارا نقش آفرینی کند، می تواند در معادلات پیچیده قفقاز دست برتر را به دست آورد.

این کارشناس مسائل بین الملل با اشاره به طرح موسوم به «کریدور میانی» که از سوی ترکیه و کشورهای غربی دنبال می شود، ادامه داد: این مسیر شرق به غرب از آسیای مرکزی و قفقاز عبور کرده و هدف اصلی آن کاهش وابستگی اروپا به مسیرهای روسیه است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر ایران در برابر این روند منفعل بماند، کریدور میانی می تواند به ابزاری برای حذف ایران از معادلات شرق - غرب تبدیل شود. در مقابل، تکمیل ریل جلفا می تواند این تهدید را خنثی کرده و در عین حال طرح ارمنستان برای تبدیل شدن به «چهارراه صلح» از طریق پیوستن به مسیرهای ترانزیتی بین المللی شرق - غرب و شمال - جنوب را نیز محقق سازد.