دامهای یک توافق از منظر گفتمان مدیریتی
تین نیوز | سرانجام پس از 12 سال صبر و استقامت ملت، با تدابیر رهبري، اقدامات دولت و صلابت تیمهای مذاکرهکننده به ثمر نشست و وعده نصرت و عزت الهي تحقق يافت. اينک پس از سپری شدن شور و التهابهای اولیه، زمان آن است که این موقعيت تاريخي در مسير حرکت کمنظير مردم ايران، فارغ از هرگونه نگاه جناحي و سياسي با همه نکات مثبت و قابل تاملش به دقت بررسي و تحليل شود.
در گفتمان مديريتی که اصلیترین ممیزهاش اتکا بر نگرش سیستمی و نظاممند است، يکي از بحثهاي مهم در فرآیند تصمیمگیری توجه به دامهاي فراروی تصميم است. منظور از دام در اينجا عنایت به نکات ظریف و موارد پنهاني است که ميتواند تصميمگيران را در مرحله اجرا با فرصتها و مشکلات مواجه کند؛ بنابراین بهکارگيري استعاره دام، توجه دادن مديران به ضرورت داشتن نگاهی ویژه به فرصتها و تهديدهاي پیشرو است، تا در نهایت به افزایش اثربخشی فرآیند تصمیمگیری بینجامد. با اين مقدمه کوتاه نگاهي گذرا خواهيم داشت به آینده توافقنامه ايران با 1+5 با هدف
شناسایی مهمترین و البته نه تمامی دامهاي پیشرو. این موارد عبارتند از:
1- دام ارزشگذاری توافق: شناخت ابعاد و ارزش یک پدیده در نوع تعامل با آن تاثیرگذار و بسیار مهم خواهد بود. کم جلوه دادن دستاوردهاي توافق از یکسو و بزرگتر از حد واقع نشان دادن آنها از سوي ديگر اولين دام توافق است. واقعيت آن است که اين توافق ميان ايران با 6 قدرت جهاني که به ناصواب خود را جامعه جهاني معرفي ميکنند، منعقد شده است. نفس اين حقیقت، يک موفقيت بزرگ است. ضمن اینکه به رسميت شناختن قدرت مردمي، اعتقادي، علمي، تحقيقاتي و دفاعي کشور نيز از روح آن قابل درک است، البته مانند هر مذاکره و توافقي در متن، نکات قابل تامل و محدودیتهایی نیز وجود دارد که
این موارد جزو ذات يک توافق و داد و ستد بوده و هيچ کس قائل نيست که هر يک از طرفين به جميع خواستههايش رسيده است؛ بنابراین اين توافقی است با همه دستاوردها و نواقصش. فراموش کردن اين واقعيتها و ارائه تحليلها، انتقادها، نقدها و حمایتهای يکسویه و بعضا سياسي دامي مهم در مسير حرکت کشور است.
2- دام غفلت از فرصت: از هماکنون تا زمان نهايي شدن توافقنامه و طي مسيرهاي قانوني آن فرصت بسيار خوب و ارزندهاي وجود دارد تا سیاستگذاران، مسوولان و مجریان بتوانند از فضاي خاص و ویژه موجود در عرصه بينالمللي براي ضربه زدن به نظام تحريمهاي ظالمانه و استحکام مواضع به حق مردم ایران استفاده کنند و کاري کنند تا هزينه بدعهدي طرف عهدشکن و بدسابقه بالا رفته و عملا کشورهاي ناراضي از اين توافق نتوانند مسير اجرای آن را با مشکل روبهرو سازند. اگر همه انرژی و توان کشور و همچنین وقت و زمان مسوولان ذیربط در بهرهگیری از این فرصت ویژه، در
بحثها و مذاکرات داخلي يا در تب و تاب احساسي بعد از توافق باقي بماند، اين فرصت طلايي از بين خواهد رفت؛ بنابراین عدم توجه به بهرهگیری حداکثری از فرصت چندماهه پيشرو، براي فرو ريختن کامل نظام تحريمهاي ظالمانه، مسدود کردن راههاي عهدشکني طرف مقابل، توجه به حرکات و تدابیر ایذایی آنها، خنثی کردن تحرکات مخالفان بینالمللی توافق، گسترش مراودات جهانی و منطقهای و عقد قراردادهاي تجاری، دام ديگري در مسير اجراي توافق است.
3- دام ریشهیابی نادرست: امروزه هر فردی که در حوزه تحلیل مسائل کلان کشور فعال است، آثار تحریمهای ظالمانه بر کشور را نفی نمیکند اما آنچه محل بحث است میزان و شدت این آثار است. نکته کلیدی اینجا است که نباید ريشه اصلي همه مشکلات و به تعبيري راهحل مسائل و تنگناهای مديريتي و اقتصادي کشور را فقط در تحريمهاي ظالمانه بدانیم و فکر کنيم با اين توافق همه مسائل ریز و درشت مدیریت و اقتصاد یک شبه حل مي شود. واقعيت آن است که ساختار مديريتي و اقتصادي کشور از ديرباز دچار مشکلات و معضلات جدي است که محصول فضای داخلی کشورند و بهطور مستقيم و بعضا حتي
غيرمستقيم نيز به فضای جهانی ارتباطي ندارند. مشکلات و مسائلی در حوزههای بانکي، مالياتي، فضاي کسب و کار، قوانین و مقررات، نیروی انسانی و دهها مساله ديگر موضوعاتی هستند که بايد بهطور اساسي در کشور حل شوند. بهبود فضای کسب و کار و حل شدن مسائل داخلی تاثیرگذار بر ساختارهای مدیریتی و اقتصادی کشور در کنار بهبود شرایط بینالمللی میتواند ریشه حل مشکلات و رونق اقتصادی باشد.
4- دام کمتوجهی به سرمایههای انسانی: براي بهبود شرايط مديريتي و اقتصادي کشور، توجه به سهم و ارزش سرمايههاي انساني بسيار مهم است. البته اين به معنای عدم توجه به نقش سرمايههاي مادی نظیر منابع ارزي و ریالی، فناوری و تجهیزات نيست، اما بايد توجه داشت که به فرض آزادسازي وجوه بلوکه شده و سرازیر شدن جدیدترین فناوریها به کشور و حضور تاثیرگذار منابع مادی در چرخه مديريتي و اقتصادي، باز هم مشکلات نه تنها حل نميشوند؛ بلکه ممکن است به حجم آنها نیز افزوده شود. واقعيت آن است که براي حل مسائل مديريتي و اقتصادي کشور به سرمايههاي انساني و تغییر در
نگرشها و رویکردهای برنامهریزی در کنار سرمايههاي مادي نياز است. تکیه زیاد بر سرمايههاي مادي و کم توجهي به مردم، نيازها، انتظارات، خواستهها، توانمنديها، آموزش و اصلاح الگوهایی رفتاری مانند الگوی مصرف، در کنار عدم تغییرات مناسب در رویکردهای مدیریتی و برنامهریزی، دامی پنهان در مسیر تعالی ملت ایران خواهد بود.
5- دام دو قطبی کردن جامعه: بيشک وحدت يکي از ارکان اصلي موفقيت هر جامعه است. افراط و تفريط در تحليل توافق، سطحينگري، برخورد جناحي و سياسي، فراموش کردن شعارهای اصلي انقلاب (استقلال، آزادي و جمهوري اسلامي)، غفلت از عدالت در مقام گفتار و از آن مهمتر در صحنه عمل، کمرنگ شدن اخلاق و حاکم شدن منفعت طلبي، خشونتطلبي و تحجرگرایی، دامنزدن به فاصله طبقاتي، تفاخر و دنياپرستي، تجملگرايي و هوسرانی و در يک کلام به حاشيه رفتن تقواي الهيِ مبتني بر تعاليم وحياني انبيا و امامان معصوم (علیهمالسلام)، فضاي جامعه را به سمت دو قطبي شدن پيش خواهد برد و اين
چنین فضایی در آينده، کشور را با تلاطم و خطر مواجه ميسازد.
6- دام تشخیص اشتباه: امسال سال همدلي و همزباني دولت و ملت است. در اين سال صحنههاي مهمي براي نمايش اين شعار بهوجود آمد و خواهد آمد. بيترديد فراموش کردن جايگاه محوري اين شعار و غرق شدن در مسير طبيعي زندگي و خوشبيني به بدخواهان و تصور نادرست اينکه با اين توافق همه مسائل ميان ما و تمدن غرب حل شده يا حل شدني است از یکسو و اتکا بر این نظر که ریشه همه مشکلات نیز فقط و فقط در عملکرد دشمنان منحصر بوده نیز يک دام بزرگ است.
همدلي و همزباني دولت و ملت شروعی براي غلبه بر مکر و حیله مکاران، تعالي زندگی مادی و معنوي مردم، تبدیل شدن به الگویی نمونه نزد خردمندان و در نهایت نیل به تمدنی الهی و مهدوی است، نه براي القاي تصور نادرست عقبنشيني از خطوط اصلي اعتقادي انديشه اسلام ناب محمدی (صلیاللهعلیهوآله) که وجه اصلي و جوهره انقلاب بوده و خواهد بود. تا اين خطوط و باورهاي اصيل در قاطبه مردم و مسوولان همدلانه و با همزباني جاري باشد، کید و مکر بدخواهان باقي خواهد ماند و تا این مکر باقی باشد، هوشیاری و تدبیر ضرورتی ویژه است.
فراموش کردن خطوط افتراق اصلي و تفاوت ماهوي جبهه حق و باطل، علل بنیادین تقابل جبهه مقاومت با خطوط سازش و کم توجهی به ضرورت پایبندی به روحیه معنویت باور، عدالتمحور، استقلالخواه، تلاشگر و استکبارستیز انقلاب اسلامی دامي مهم در مسیر آینده تمدنسازی است. راه اساسي مواجهه اثربخش با دامهای مذکور، تکيه و باور واقعی وعدههای الهی و پایبندی به الزامات آن به خصوص التزام به فرهنگ اصیل و ناب اسلامی، سياست اخلاق پایه، اقتصاد مقاومت بنيان و مديريت جهادگونه خواهد بود.