توسعه تجارت راه کاهش اختلافات منطقهای
وبلاگ تین نیوز | محمود سریعالقلم استاد دانشگاه شهید بهشتی در نشستی در جمع فعالان اقتصادی كه در اتاق بازرگانی ایران برگزار شد، در مورد تحولات بینالمللی و پیشنیازهای توسعه ایران، به ایراد سخن پرداخت که در این سخنان در ادامه آمده است:
موضوع پیشرفت و توسعه موضوعی جهانی است و نمیتوان آن را بهصورت بومی و محلی دنبال كرد. بشریت طی چهار قرن به تجربهیی در علم پزشكی و مهندسی و دیگر حوزهها دست یافته است كه اكنون تمام كشورهای جهان قادر به استفاده از آن هستند. در دنیای امروز فكر و روش انسانها بهشدت به یكدیگر نزدیك شده است و باید گفت كه اصول توسعهیافتگی جهانی است و بدون علم و تفاهم نمیتوان به توسعه دست یافت.
سنگاپور كه جمعیت آن كمتر از تهران است، اكنون 220میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی دارد كه یكی از دلایل آن انسجام فكری و فلسفی درون حاكمیت است.
با مرور تاریخ یك قرن اخیر ایران درمییابیم كه نزدیك كردن فكری یك عده با یكدیگر كار بسیار سختی بوده است و اكنون بزرگترین مشكل كشور ما این است كه بهدلیل عدم انسجام فكری در انجام امور با مشكلات زیادی روبهرو هستیم.
در جهان امروز موضوع توسعهیافتگی به قدری مهم و گسترده شده است كه لیست عوامل پیشرفت یك كشور را به آسانی و روشنی میتوان جستوجو كرد.
ایران با موضوع جهانی شدن مشكل دارد
ایران با موضوع جهانی شدن مشكلات زیادی دارد، با مرور تاریخ مالی اروپا میتوان دریافت كه تجارت بینالمللی اروپا بسیار سریعتر از تجارت داخلی آن شكل گرفته است. بنابراین كار جهانی كلید پیشرفت یك كشور است.
تركیه، امارات، برزیل، كرهجنوبی، سنگاپور و چین ازجمله كشورهایی هستند كه در 60سال گذشته به سرعت پیشرفت كردهاند و اكنون در زمره كشورهای بینالمللی هستند. بهعنوان مثال 36میلیون گردشگر سال گذشته به تركیه سفر كردند.
برای بررسی مشكلات ایران باید درخت علت و معلول مشكلات را با شاخ و برگهای آن ترسیم كنیم. در این حال، دو مشكل اصلی، ریشه و معلولهای مشكلات، شاخ و برگ این درخت هستند. اینگونه ریشه مشكلات شناسایی و درمان میشود.
امریكا برای قرن 21 برنامهریزی كرده برتری خود را در جهان حفظ كرده و ازسوی دیگر انرژی و تمركز خود را روی یك محور متمركز كند، به همین دلیل اكنون شاهد هستیم كه روی IT سرمایهگذاری كرده است. اكنون چینیها و اروپاییها در این زمینه چند دهه عقب هستند.
بررسی بیوگرافی انسانهای موفق و بزرگ در علم، تجارت، هنر و دیگر زمینهها نشان میدهد كه اكثر این افراد تمركز در كارهایشان داشتهاند و روی یك موضوع اشراف كامل داشتهاند اما درحال حاضر در كشور مسوولانی داریم كه از 17 مكان حكم دریافت كردهاند و همزمان در 50 زمینه و مكان سخنرانی میكنند.
اگر سه مشكل كلیدی كشور را جستوجو كنیم، نخستین مورد آن بینالمللی نبودن ایران است، اگر 10هزار خارجی در ایران زندگی میكردند، اكنون هوای آلوده نداشتیم زیرا آنها اجازه نمیدادند كه هوای تهران آلوده باشد یا اگر 26میلیون توریست و گردشگر خارجی داشتیم، خودرو پراید از كشور جمعآوری میشد و اگر كشوری بینالمللی بودیم فرودگاهی بدون مشكلات ازجمله عدم تاخیر در پرواز داشتیم.
درحال حاضر تركیه قصد دارد فرودگاهی با ظرفیت 150میلیون مسافر طی سه سال احداث كند تا جابهجایی مسافر از شرق به غرب را برعهده داشته باشد. علت ساخت این فرودگاه در تركیه متصل بودن این كشور به جهان است و بینالمللی شدن را بهخوبی دنبال میكند.
95 كشور جهان اصول مشترك و اهداف ملی مورد اجماعی دارند که افزایش ثروت ملی نخستین مورد است، درحال حاضر كشورهایی كه ثروت ندارند هیچ اقدامی در عرصه داخلی و خارجی نمیتوانند انجام دهند حتی كار فرهنگی را هم نمیتوانند دنبال كنند. دومین عامل پیشرفت كشورها كه ما در آن دچار مشكل هستیم، همكاری بههم تنیده دولتها، بنگاهها و دانشگاههاست. سومین عامل همگرایی منطقهیی اقتصادی است. اكنون كشورهای جهان بهدنبال برداشتن موانع جهانی شدن و افزایش روابط بینالمللی هستند زیرا درحال حاضر جهانی شدن جای خود را به منطقهیی شدن داده است.
اصل دیگری كه در بین 95كشور مشترك است حلوفصل سریع اختلافات غیراقتصادی است، درحال حاضر بسیاری از كشورها بهدنبال حل مشكلات همسایگان خود و همچنین بهبود روابط هستند.
یكی از بزرگترین ضعف دانشجویان و دانشگاههای ما این است كه به روز و جهانی نیستند. راهكار افزایش روابط شیعه و سنی در افزایش روابط اقتصادی است. اگر برای چند سال آینده هم كنفرانس وحدت شیعه و سنی بگذاریم به اندازه بهبود روابط اقتصادی موثر نیست. اگر منافع تجاری، اقتصادی و بانكی افزایش پیدا كند، اختلافات در سایه این رابطه حل میشود. بهعنوان مثال سه قوم در كشور مالزی در كنار هم زندگی و حریمها را رعایت میكنند.
اگر دولتی دنبال رضایتمندی مردمش است باید حداقل نرخ رشد اقتصادی 3درصدی را ایجاد كند زیرا براساس هرم مازلو و ادبیات اقتصادی، رضایتمندی یك جامعه موفق در گرو آرامش و ثبات اقتصادی در آن است. انتخابات سال92 این موضوع را ثابت كرد كه مردم بهدنبال آرامش اقتصادی هستند.
پنجمین مورد مشترك بین 95كشور جهان ثبات سیاسی و رضایتمندی عامه مردم در نتیجه حداقل نرخ رشد اقتصادی 3درصد است و ششمین مورد هیات حاكمه چه سهمی برای نیروی اجتماعی و طبقه متوسط در تولید ثروت، ثبات سیاسی و آینده كشور درنظر گرفته است. بهعنوان مثال دموكراسی در غرب توسط كارآفرینان ایجاد شده است.
آخرین مورد برنامهریزی برای حفظ محیطزیست است كه كشورهایی مانند آلمان، هلند، كره و سنگاپور اقدامات جدی و كلیدی در این زمینه انجام دادهاند.
اندونزی در سال2012 حدود 204میلیارد دلار صادرات و نرخ رشد اقتصادی 4درصدی داشته است. همچنین كرهجنوبی با نرخ رشد اقتصادی 7درصد برای نیم قرن، ارزش صادرات و واردات 1200میلیارد دلاری را دارد.
كشور تركیه نیز با 36میلیون توریست، رتبه چهارم گردشگری را در جهان دارد، اقتصاد این كشور نرخ رشد 8درصدی را تجربه كرده و در 10سال گذشته 10هزار كیلومتر اتوبان در این كشور ساخته شده همچنین ارزش صادرات محصولات كشاورزی این كشور در سال2012 حدود 62میلیارد دلار بوده است.
نرخ رشد اقتصادی لهستان 4درصد است، 46درصد از تولیدات ناخالص داخلی لهستان را صادرات تشكیل میدهد و سرمایهگذاری خارجی این كشور طی 5سال آینده 106میلیارد دلار است. همچنین طی 10سال گذشته اتحادیه اروپا 40میلیارد دلار جهت ساختار عمرانی لهستان سرمایهگذاری كرده است.
در رسانههای ایران موضوع بینالمللی بودن بسیار كم موردتوجه قرار گرفته و فقط به جنبههای منفی آن پرداخته میشود. اینكه ابعاد منفی جهان بزرگنمایی شود برای مردم ایران خوب نیست و چنین اقدامی ازسوی رسانهها خدمت محسوب نمیشود. انزوای سیاسی در خمیرمایه شهروندان ایرانی نیست، ایرانیها ذاتا در زمینه هنر، علم، ادبیات و فلسفه روحیه جهانی دارند.
هر سال سمینار مبارزه با فساد در ایران برگزار میشود و در پایان كنفرانس به حاضران هدیه میدهند و در روز اول آن هم مرسوم است مسوولان سخنرانی كنند و در طول سمینار دو نفر هم با بحث میكنند درصورتی كه تفكیك قوا یكی از اقدامات مبارزه با فساد است. البته آقای لاریجانی هم گفت كه یكی از راههای جلوگیری از فساد، برگزار نشدن چنین همایشها و سمینارهایی است.
بنده بارها تاكید كردهام كه خودكفایی معنایی ندارد، هیچ كشوری خودكفا نیست اما قفل شدن روی ویژگی و خصوصیات یك كشور بسیار خوب و مفید است، بهعنوان مثال لهستان ازجمله كشورهایی است این كار را بهخوبی انجام داده و فرآیند جهانی شدن را بهسرعت طی كرده است و این كشور خود را به آلمان قفل كرد زیرا میدانست این كشور از لحاظ علم و صنعت بسیار پیشرفته است.
ایران هم برای پیشرفت باید این شیوه و روش را دنبال كند در غیر این صورت پیشرفت چشمگیری حاصل نمیشود. مكزیك با 40كشور جهان قرارداد تجارت آزاد منعقد كرده و ازسوی دیگر بخش خصوصی با مفهوم كیفیت، رقابت و سرمایهگذاری آشنا شده است. طی 20سال گذشته 75درصد صادرات این كشور نفت بوده، اما اكنون 75درصد صادرات مكزیك كالاست.
35هزار تقاضا برای خرید هواپیمای مسافربری در 20سال آینده، وجود دارد که 35درصد این تقاضا مربوط به منطقه آسیاست كه 4.8تریلیون دلار سرمایه نیاز دارد كه ایران هم میتوانست در این حوزه سهمی داشته باشد.
نرخ رشد اقتصادی امریكا، هند، ژاپن و چین بهترتیب در 40سال گذشته 30، 3.8، 10، 9.9درصد بوده اما اكنون 13، 9.4، 1 و 33.6درصد شده است.
باید به سمت جهانی شدن پیش برویم، آینده آموزشی در دنیا بهصورت آنلاین دنبال میشود و در امریكا شیوه تفكر آموزش داده میشود اما نظام آموزشی در ایران بهروز و جهانی نیست و نظام دانشگاهی ایران تحول جدی میخواهد و اكنون منطقه آسیای مركزی و قفقاز بهواسطه اتصالات بینالمللی بهشدت در حال رشد هستند.
4درصد درآمد نفت كشور نروژ در بودجه درنظر گرفته میشود همچنین تمام پولها در خارج از این كشور سرمایهگذاری میشود و 720میلیارد دلار در صندوق، ذخیره میشود.
باتوجه به افزایش جمعیت و تقاضا برای غذا، اهمیت امنیت غذایی برای كشورها افزایش یافته و هم سطح كارآمدی در تولید است كه سبب شده كشاورزی ارتقا یابد و ازسوی دیگر رقابت در سطح جهانی برای فروش خدمات افزایش یافته است.
بنگاهها، سیاستمداران و دانشگاهیان نیاز به بازبینی مهارتها را تشخیص داده و اجرا میكنند، همچنین در بخش اصلاحات گسترده در آسیا، كارآمد بودن بروكراسی، ترویج قوهقضاییه مستقل، شفافیت گسترده، مقررات دقیق، كم و ساده از دیگر موارد تحولات بینالمللی است.
تفكر كنونی ما پر از پیشداوری و قضاوت است، برداشت من این است كه قضاوت برخی از قبل شكل گرفته است و هر قدر به این افراد آمار و اطلاعات صحیح داده شود حرف خود را میزنند و این پرسش برای بنده ایجاد شده كه چرا ایرانیها با اطلاعات غریبه هستند، البته امیدوارم كه این برداشت بنده اشتباه باشد.
با كاهش نفت، نرخ رشد اقتصادی امریكا افزایش و نرخ بیكاری كاهش مییابد و دموكراتها قصد دارند باتوجه به اینكه اكنون نرخ رشد اقتصادی امریكا بالا است و در دسامبر 720هزار نفر در صنعت IT امریكا راه پیدا كردهاند، با نفت ارزان خودشان را به مردم نشان دهند.
طی 10سال گذشته 481 كشور چندملیتی در غرب وجود داشت كه اكنون به 373 شركت رسیده است و همچنین در 10سال گذشته شركتهای چندملیتی در كشورهای درحال توسعه 19شركت بودند كه اكنون به 127شركت رسیده است.
آفریقا با جمعیت یك میلیاردی تا سال 2050 به دومیلیارد نفر میرسد، درحال حاضر هریك ساعت 800میلیون توییت صورت میگیرد و ازسوی دیگر درسال 2013 فروش بازی ویدیویی 25میلیارد دلار بوده كه ایرانیهای خارجنشین سهمی در این درآمد داشتهاند. ظرفیتهای خوبی در آینده، درحال ایجاد است كه باید به آن توجه داشته باشیم.
باید روش تفكر از حدسیات به سمت حقیقت و واقعیت جامعه سوق پیدا كند، در بین سیاستمداران، روحانی نخستین فردی است كه با آمار و ارقام صحبت میكند.
شناخت عینی واقعی از جهان و ایران، قوه مقننه و قضایی موثر، تقویت ساختارهای قانونی و قضایی در داخل، افزایش امكانات مالی و سرمایهگذاری با تقویت تعامل سیاست خارجی و توجه به شاخصهای اقتصادی و فناوری ازجمله مواردی است كه باید مورد توجه قرار گیرد.
جهان نباید از پیشرفت ایران ترس و هراس داشته باشد، پیشرفت ایران نباید تهدید تلقی شود و باید برای آن دسته از كشورهای همسایه مانند عربستان كه از رشد و توسعه ایران ترس دارند، راهحل ارایه داد و به آن توجه كرد. عربستان و رژیم صهیونیستی دو انرژی جدی در مقابل ایران هستند و عربستان با ثروتی كه دارد بازیگر مهمی در منطقه شده است.
دستیابی به اجماع پیرامون رهیافتهای كل كشور طی یك دهه آینده، ریلگذاری مشترك سیاست خارجی و توسعه اقتصادی، توجه به كل كشور نه یك گروه و حزب، تدوین افق سیاستگذاری نرخ رشد اقتصادی پنج درصدی بهعنوان ضامن حلوفصل بسیاری از نارساییها ازجمله موارد مهم و حایز اهمیت است كه باید مورد توجه قرار گیرد. اگر ایران در عرصه جهانی چرخش جدی نداشته باشد به سمت افول خواهد رفت زیرا شاخصهای كلیدی نیاز به امكانات مالی و سرمایهگذاری دارد و با صدور یك میلیون بشكه نفت نمیتوان رشد و توسعه ایجاد كرد و برخیها ایران را درحد بقا میخواهند. درحالی كه اگر پول و
سرمایه نداشته باشیم، رو به افول پایدار خواهیم رفت.