وظایف دولت باید تغییر کند
تین نیوز | افزایش نرخ ارز از یك سو فرصت است و از سوی دیگر تهدید. با یك نگاه برخی از افزایش نرخ ارز ضرر میكنند و از منظری دیگر صادرات فرصت شكوفایی خواهد یافت. مساله بر سر مدیریت صحیح اتفاقی است كه در حال رخ دادن است.
دولت هم با این واقعیت روبهرو است كه قیمت ارز جدید میتواند بودجه را تحتتاثیر قرار دهد. در همین رابطه پای صحبتهای یحیی آلاسحاق، رییس اتاق بازرگانی تهران و وزیر سابق بازرگانی ایران نشستیم تا تحلیل وی را در این باره جویا شویم.
افزایش نرخ ارز از یك سو فرصت است و از سوی دیگر تهدید. با یك نگاه برخی از افزایش نرخ ارز ضرر میكنند و از منظری دیگر صادرات فرصت شكوفایی خواهد یافت. مساله بر سر مدیریت صحیح اتفاقی است كه در حال رخ دادن است. دولت هم با این واقعیت روبهرو است كه قیمت ارز جدید میتواند بودجه را تحتتاثیر قرار دهد. در همین رابطه پای صحبتهای یحیی آلاسحاق، رییس اتاق بازرگانی تهران و وزیر سابق بازرگانی ایران نشستیم تا تحلیل وی را در این باره جویا شویم.
بهنظر شما اثرات پایین آمدن فروشهای نفتی و درآمدهای حاصل از فروش نفتی بر بودجه چیست؟
قیمت دلخواه دولت در بودجه برای نفت حدود 100دلار بوده كه بهنظر میرسد بسیار پایینتر از این باشد. جدا از ارز ناشی از درآمد صادرات این كسری علیالقاعده بهخاطر وابستگی بودجه بهفروش نفت است كه اگر این كم شود قطعا بودجه به مشكل برخورد خواهد كرد و قیمتی كه در بودجه تعیین شده اگر تغییر كند طبیعتا منجر به كسری بودجه خواهد شد و برای جبران این كسری دولت باید چه كند؟ در واقع قیمتی كه دولت پیشنهاد داده برای قیمت ارز در بودجه سال 1394، 72 دلار است كه اگر كم شود و به 50 دلار برسد این كسری منجر به كسری منابع بودجه خواهد شد. پس دولت باید جایگزین این كسری ریال در
بودجه را از طریق افزایش صادرات در حوزههای غیرنفتی پر كند. پس یا باید شاخه درآمدها افزایش یابد یا باید هزینهها كم شود.
70درصد از هزینهها مربوط به حقوق و دستمزد و هزینههای جاری است و مساله این است كه آیا دولت میتواند هزینههای جاری خود را كم كند و اگر دولت بخواهد به اهداف خود برسد باید وابستگی به نفت كمتر شود و كوچك شدن دولت در دستور كار قرار گیرد. برای این مهم دولت باید در شرح وظایف خود تجدیدنظر كند.
دولت برای كاهش وابستگی به نفت چگونه میتواند عمل كند؟
بودجه صورت هزینههای عملیاتی است كه دولت قرار است انجام دهد. مساله این است كه دولت امروز با دولت 20سال پیش تفاوتهای عمدهیی دارد. دولت اگر همان دولت سال 1362 باشد وظایفی كه در حوزه اقتصاد دارد و تواناییها و اختیاراتش به همان شكل دولت قدیمی است. در آن زمان باتوجه به مشكلاتی مانند رشد جمعیت بعضی مسایل طبیعی بود و دولت باید هزینههای خود را جبران میكرد.
اما دولت امروز، دولت سال 94 است و براساس آنچه در این مدت اتفاق افتاده باید از مباشرت یا دخالت در اقتصاد كم كرده و از حضور در اقتصاد خارج شود و به سمت وظایف حاكمیتی برود یعنی هدایت، نظارت و پشتیبانی و در كارهای اجرایی باید بخش بزرگی از وظایف كه اكنون اجرایی است را به مردم واگذار كند اگر این نگاه عملیاتی شود یعنی ساختار بودجه تغییر كند و دولت شرح وظایفش را تغییر داده و دولت یك دولت هدایتگر و پشتیبان میشود.
در این شرایط دولت باید بخش مهمی از وظایف خود را به مردم و بخش خصوصی واگذار كند و این فرصت براساس اصل 44 قانون اساسی در اختیار دولت و مردم قرار گرفته است. نكتهیی كه وجود دارد، این است كه در قسمت عمدهیی از دنیا دولتها وظایفشان را به شهرداریها واگذار و در ایران هم شهرداریها اعلام آمادگی كردهاند و یك لایحه 300 مادهیی درحال تهیه است كه قسمت عظیمی از مسوولیتهایی كه دولت تقبل میكند تحت عنوان مسوولیتهای شهری اداره شود.
در این شرایط شهرداریها از طریق درآمد هزینهیی كه دارند با كمك مردم خودشان را اداره میكنند مثلا حفظ اداره شهر و مسایل اموراجتماعی شهر حتی مسایل امورقضایی شهر را میتوان بهخود مردم واگذار كرد. قوه قضاییه هم میتواند كار را به مردم واگذار كند. در هر صورت یك قسمت عمدای از شرح و وظایف دولت به شهرداریها موكول خواهد شد و قسمت عمدهیی به تشكلها و نهادها واگذار خواهد شد و مقدار زیادی از امورنظارتی را خود دولت اجرا كند.
دولت در سیاستهایی كه بار عظیمی برای دولت دارد باید تجدیدنظر كند و پیشنهاد میشود اكنون كه قرار است سازمان برنامه و بودجه احیا شود تجدیدنظر در شرح وظایف دولت و نحوه بودجهنویسی دولت انجام شود. علوم و فنون درحال تكمیلند پس حتما باید بودجهنویسی نیز تغییر كند. بودجهنویسی نباید همان فرمت 20سال پیش را داشته باشد و در مجموع برای كسری بودجه نداشتن باید یك اقدام ریشهیی شود و آن تجدیدنظر در شرح وظایف دولت و نحوه بودجهنویسی است.
دولت همتش را در تجدیدنظر در شرح وظایف دولت داشته باشد در اینصورت وابستگی به نفت به حداقل رسیده و دیگر نگرانی از تغییر قیمت ارز نداریم. این آرزوی دیرینه مردم است كه مانند بقیه كشورهای دنیا بهخصوص كشورهایی كه نفت ندارند، اقتصادی داشته باشند كه وابسته به نفت نباشد.
افزایش قیمت ارز چه تاثیری بر افزایش صادرات دارد؟
هرچه نرخ ارز بالا برود از یك طرف بهنفع صادركنندههاست زیرا ریال بیشتری برای آنها حاصل میشود و از منظر داخلی اگر نرخ ارز بالا برود فرصت خوبی برای صادرات كل كشور است و از سویی دیگر باتوجه به اینكه دولت شرایطی برای استفاده از نحوه تسهیلات فراهم كرده پس همكاری دولت در صادرات و واردات فرصتی است برای صادركنندگان تا بتوانند ارزهای صادراتی خود را راحتتر وارد بازار كرده و با قیمتهای بازار بتوانند درآمد ریالی داشته یا كالا وارد كنند پس فرصت خوبی است از دو زاویه، هم زاویه درآمد بیشتر ریالی ناشی از نرخ ارز صادرات و هم امكانات و تسهیلاتی كه دولت فراهم كرده
است.
ولی دو نكته وجود دارد؛ اول اینكه به همان نسبت كه قیمت ارز بالا برود به مردم فشار میآید و اما نكته دوم در رابطه با مواد اولیه كالاها این است كه به همان نسبت تولیدات هم گران خواهد شد. ارزش صادرات كالاهای صنعتی علیالقاعده بالا رفته ولی صادرات كالاهای سنتی مثل فرش یا خشكبار و محصولات كشاورزی كمتر تحتتاثیر قرار گرفته پس این فرصت خوبی است تا دولت از شرایطی كه در رابطه با نفت و فروش آن داریم و فرصتی كه ایجاد شده كمك بگیرد تا درآمد ناشی از صادرات، این كسری از فروش نفت را جبران كند بهخصوص اینكه تقریبا فاصله صادرات و واردات كم میشود.
میتوان مقدار زیادی از نیازهای ارزی را از همین صادرات ناشی از نفت تامین كرد به شرط اینكه دولت محترم و وزارت صنعت و معدن و تجارت تسهیلات بیشتری را برای صادرات فراهم و مشكلاتی مانند تعزیرات و غیره را روانتر كرده تا صادركننده از ارز بیشتری استفاده كند.