اقتصاد ایران در انتظار نتیجه مذاکرات وین
تین نیوز | شمارش معکوس براي پايان مذاکرات هستهاي ايران و1+5 آغاز شده است اما در اين ميان نکتهاي که اکثريت بر آن اتفاقنظر دارند، اين است که چه بر سر اقتصاد ايران خواهد آمد و در کنار چرخش سانتريفيوژها چرخ اقتصاد ايران چگونه خواهد چرخيد؟ با اين حال فارغ از اينکه طرفين به چه نتيجهاي خواهند رسيد، پيشبيني اصلي اين است که در هر صورتي، اقتصاد ايران در کوتاهمدت گرفتار موج نوسان خواهد شد، زيرا همه بازارها منتظر يک اتفاق جديد هستند. اتفاقي که ممکن است در هر حالتي شوک کاهشي يا افزايش در بازارهاي اقتصادي ايران داشته باشد. بسياري از اقتصاديها همه
تصميمگيريهاي بزرگ خود را به بعد از سوم آذر موکول کردهاند.
خبرگزاريهاي رسمي کشور نيز طي دو روز گذشته اخبار بسياري را به نقل از ديپلماتهاي کشور در مورد شرايط نسبتا سخت مذاکرات منتشر کرده اند. همگي اين اتفاقات موجب شده تا تحليلها در بازارهاي ايران به سمتي برود که نشان ميدهد، فعالان اقتصادي به نگراني در مورد آينده مذاکرات افتادهاند.
بدون شک يکي از تاثيرگذارترين و تعيينکنندهترين بازارها، بازار ارز است و با توجه به اين اهميت، مهمترين سوال اين روزها که البته دولتمردان در آستانه فصل بودجهنويسي هم قرار دارند، اين است که مذاکرات به چه نتيجهاي خواهد رسيد؟ واکنش اقتصاد ايران به هرکدام از دو روي سکه مذاکرات چه خواهد بود؟ سرنوشت دلار و ارزش آن در برابر ريال به کجا خواهد رسيد و اصولا ارزش واقعي دلار درمقابل ريال ايران چقدر است و بايد منتظر چه قيمتي باشيم؟
نقش مذاکرات هستهاي بر قيمت دلار
جمشيد پژويان، اقتصاددان معتقد است که هرگونه تغييري در توافقات هستهاي ميتواند بر قيمت دلار تاثيرگذار باشد.
وي در ادامه افزود:« از ديدگاه من قيمت دلار بستگي به شرايطي دارد که در حال وقوع است. اگر شوک منفي وارد شود و دوباره تحريمهايي که بر عليه ما صورت گرفته است به قوت خود باقي بماند شرايط دلار و قيمت آن به همين منوال و شرايط فعلي باقي خواهد ماند. از سوي ديگر تاکنون انتظارات مثبتي که در خصوص توافقات وجود داشت تا حدودي قيمت دلار را کاهش داده است.» اين اقتصاددان در ادامه خاطرنشان کرد:« به نظر من محدوديت بيشتر صادرات نفتي و سنگ اندازي در انتقال بانکي از سوي غربيها ميتواند باعث افزايش قيمت دلار شود اما اگر وضعيت در تحريمهاي که صورت گرفته است به همان
منوال سابق وجود داشته باشد نبايد انتظار داشت که قيمت دلار با افزايش زيادي روبه رو شود. وارد شدن شوک در اين بازار ميتواند قيمتها را کمي جا به جا کند. پژويان معتقد است که نرخ دلار يک متغير کليدي است و هرگونه تغيير در آن ميتواند اقتصاد را تحتتأثير قرار دهد و بنابراين نميتوان به راحتي نرخ آن را تغيير داد. به گفته او اگر نرخ دلار در دورهاي نسبتا طولاني ثابت باشد فعالان اقتصادي بر مبناي آن تصميم ميگيرند و سياستهاي اقتصادي را دنبال ميکنند. در نتيجه بايد دولتمردان در مورد اينکه در شرايط بحراني چه سياستي دنبال شود، تصميم بگيرند.
توافق هستهاي، دلار را ارزانتر ميکند
همچنين مهدي تقوي، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادي، گفت:« تأثير مذاکرات بر اقتصاد ايران قطعي است و تحولات گذشته نشان داده است که قطعا نتيجه بخش بودن مذاکرات و رسيدن به توافق در کاهش قيمت دلار موثر خواهد بود.» تقوي در ادامه افزود:« بعد از توافق ژنو نرخ دلار از 4 هزار تومان به حدود 3 هزار تومان رسيد و در نتيجه ميتوان گفت که کاهش نرخ دلار تابع ثبات و امنيت در روابط سياسي است. » وي تأکيد کرد: « بنابراين و با توجه به آنچه پيش از اين ديديم اين احتمال وجود دارد که در صورت توافق در مذاکرات آينده باز هم شاهد کاهش قيمت دلار در بازارهاي داخلي
باشيم که در چنين شرايطي قطعا شرايط اقتصاد کشور بهتر و وضع اقتصادي مردم نيز روند مثبتي خواهد داشت.»
اين استاد دانشگاه درخصوص تأثير به نتيجه نرسيدن توافقات هستهاي گفت:« براساس توافق اوليه در ژنو اموال ايران که به دليل تحريم بلوکه شده بود به تدريج آزاد شد و همين امر هم تزريق بيشتر به بازار ارز و کاهش قيمتها را به دنبال داشت حال اگر توافقي هم در مذاکرات حاصل نشود اين پول از ايران پس گرفته نميشود. به همين دليل بايد گفت عدم موفقيت در مذاکرات قيمت ارز را افزايش خواهد داد اما اين افزايش و تأثير چندان پررنگ نيست.»
چشمانداز بازار مسکن پس از توافقات ژنو
براساس آنچه طي هفتههاي گذشته از سوي فعالان اقتصادي بيان شده در صورتي که مذاکرات هستهاي به نتيجه مطلوبي ختم نشود، وضعيت بازارهاي کشور دگرگون خواهد شد. در صدر بازارهاي نگران مذاکرات وين نيز بازار مسکن جايي گرفته است. بازار مسکن طي يک سال و نيم گذشته با رکود همراه بوده است. در همين حال فعالان بازار اميدوارند که رفع مشکلات هستهاي با کاهش هزينههاي جاري با افزايش ميزان سرمايه گذاري در اين بخش همراه شود. از سوي ديگر در صورتي که قيمت دلار کاهش پيدا کند و نرخ تورم نيز کم شود، قدرت خريد و پس انداز خانوادهها افزايش مييابد و در نتيجه امکان دسترسي آنها
به بازار مسکن بيشتر ميشود. در همين حال بيتالله ستاريان در مورد آينده بازار مسکن پس از توافقات هستهاي ميگويد:« در سالهاي اخير و به سبب طرح مسکن مهر انبوهي از متقاضيان براي 4 سال به حالت راکد درآمدند، اما حالا که اين مسکنها درست و حسابي ساخته نشده، آنها دوباره به بازار تقاضا برگشته اند. به اين ترتيب، براي خروج از اين وضعيت بايد وضعيت توليد را بهبود ببخشيم. قوانين توليد را روانتر کنيم. دولت بايد زير ساختها را براي ساخت بيش از 5 ميليون واحد مسکوني در کشور فراهم سازد .همين طور دولت بايد بستر را براي ورود بخش خصوصي فراهم سازد زيرا در اين
صورت شاهد ساخت واحدهاي مسکوني به شکل انبوه خواهيم بود. اگر دولت برنامهريزي مناسبي انجام دهد و برنامههاي کلان اقتصادي رونق گيرد حتما شاهد رونق خريد و فروش در بخش مسکن کشور خواهيم بود. البته دولت يازدهم بايد بحران مسکن را جدي بگيرد.» وي بيان داشت:« البته در اين وادي، تحريمها بي اثر نبوده است. چرا که زماني که صادرات وجود نداشته باشد، نقدينگي هم ايجاد نخواهد شد و دولت هم پولي نخواهد داشت. به اين ترتيب، تزريق پول در بخش مسکن هم وجود نخواهد داشت. به اين ترتيب، عملا در باب تحريمها، ضربهاي که به کشور وارد شده، همين مسايل بوده است.»
وي بيان داشت:« اما اگر توافق حاصل شود، در آمد سرانه کشور بالا ميرود و دست دولت هم در سرمايهگذاري باز ميشود. به اين ترتيب، تقاضاي موثر افزايش پيدا ميکند و بازار هم رونق ميگيرد. ولي اگر در روي ديگر سکه، توافقي حاصل نشود، همين در آمد کم، ادامه پيدا ميکند و دوره رکود طولاني ميشود. قدرت خريد مردم کاهش پيدا ميکند. در کنارش تقاضاي موثر هم کم ميشود. به عبارتي وضع بدتر از چيزي که الان در بخش مسکن شاهدش هستيم، خواهد شد.» بازار مسکن، دلار و طلا در ايران به شدت وابسته به مذاکرات هستهاي شدهاند.
اروپاييها به دنبال توافق هستهاي با ايران
نگاه تمام بازارهاي داخلي به مذاکرات دوخته شده؛ از بازار ارز گرفته تا بورس و حتي بازارهاي خردتر. اما اين تنها معطوف به بازارهاي داخلي نيست، به رغم برخي تحليلهاي بينالمللي از احتمال تحتالشعاع قرار گرفتن قيمت جهاني نفت از نتايج مذاکرات هستهاي ايران، بايد اين مورد را به سطحي وسيعتر تعميم داد. امروز بسياري از کارشناسان و صاحب نظران داخلي معتقدند که نتيجه مذاکرات براي طرف غربي نيز به اندازه ما حائز اهميت است و ترجيح ميدهند اين مذاکرات به توافقي مشترک ختم شود. در همين زمينه خبر آنلاين با «مسعود خوانساري»، رئيس کميسيون حمل و نقل اتاق
بازرگاني تهران گفت و گو کرده است. او گرچه نگاهي کاملا مثبت به نتايج مذاکرات آتي ايران دارد در عين حال از تبعات منفي عدم توافق نيز گفت. تشديد تحريمها و افزايش مشکلات سياسي و اقتصادي ايران از يک سو و تبعات منفي اين عدم توافق بر فضاي کلي منطقه از سوي ديگر، مسائلي است که به اعتقاد خوانساري قابل پيشبيني است. کمااينکه تاثير منفي به توافق نرسيدن مذاکرات بر قيمت جهاني نفت نيز تاثيرگذار خواهد بود که دود آن به چشم اروپاييها نيز خواهد رفت.
در حال حاضر مسائل مختلفي از کاهش قيمت جهاني نفت گرفته تا تشديد تنشها در منطقه و البته انتخابات اخير کنگره آمريکا، بر حساسيت مذاکرات هستهاي ايران افزوده است. با اين وجود تصور ميکنيد دو طرف مذاکره کننده به دنبال دستيابي به توافق هستند؟
همانطور که گفتيد، مذاکرات ايران با گروه 1+5 وارد فاز تازه و حساسي شده که نتايج آن امروز نه تنها براي ايران بلکه براي طرفهاي غربي نيز بسيار حائز اهميت است. البته اين در حالي است که روند مذاکرات خوشبينانه است و حاکي از آن است که به توافق منتهي خواهد شد. امروز به رغم برخي مواضع و مانعتراشيهاي داخلي نسبت به روند مذاکرات، نگاه کل نظام بر آن است که مسئله حل شود و مذاکرات به نتيجه برسد. البته در عين خطوط قرمزي هم از سوي نظام براي جريان مذاکرات ترسيم شده اما رويکرد کلي بر حل مسئله هستهاي است.
امروز نه فقط ايران بلکه طرف آمريکايي و اروپايي نيز خود خواستار حل و فصل اين مذاکرات و به نتيجه رسيدن آن هستند. در حال حاضر موضوع قيمت جهاني نفت تنها عاملي نيست که طرف اروپايي را براي به نتيجه رساندن مذاکرات متمايل کرده، امروز اروپا با مشکلات اقتصادي روبرو بوده و در معرض بازگشت رکود و بيکاري است. همين مسئله به نوبه خود اهميت مذاکرات را براي آنها نيز افزايش داده است.
پس به عقيده شما اروپا به تبع مسائل اقتصادي خواستار به نتيجه رسيدن توافقات است؟
بدون شک هم اروپا و هم آمريکا به دنبال منافع خود به ويژه منافع اقتصاديشان در جريان مذاکرات هستند، بنابراين اين اقدام ميتواند فضا را براي توافقات تسهيل کند. هماکنون هم اروپا و هم آمريکا به تبع مشکلات اقتصادي خود به دنبال پيشي گرفتن براي حضور در بازار ايران و انجام مراودات اقتصادي با کشور ما هستند. در اين حوزه هم تمايلي به عقب افتادن از ديگري ندارند. دولت آمريکا هم اکنون به دنبال انتخابات اخير مجلس سنا ممکن از در جريان مذاکرات خود با ايران مشکلات و مخالفتهايي را پيش رو داشته باشد که اگر اين مسئله بخواهد بر روند مذاکرات تاثيرگذار باشد، ممکن است اروپا
به آن واکنش نشان دهد. آنها ميدانند که نتيجه مذاکرات با ايران ميتواند بر قيمت جهاني نفت تاثيرگذار بوده و فضاي خاورميانه را ملتهبتر سازد و اين چيزي نيست که در شرايط کنوني اروپا به دنبال آن باشد.
بنابراين ميتوان گفت که در حال حاضر دو طرف مصمم به حل مسئله هستهاي و دست يافتن به توافقي مشترک هستند. در شرايط کنوني به نظر ميرسد علاوه بر روند مذاکرات ميتوان در برخي بخشهاي اقتصادي که خارج از خطوط قرمز است، با کشورهاي غربي از جمله وارد مراوده شد، همين امر به نوبه خود ميتواند تا حدودي بر روند مذاکرات تاثير گذاشته و موجب تسريع در دستيابي به توافقات ميان طرفين شود.
نگاه شما به روند مذاکرات چيست؟ در عين حال، به نتيجه نرسيدن مذاکرات چه تبعاتي براي ايران به همراه خواهد داشت؟
گرچه نگاه بنده به روند مذاکرات و نتايج آن خوشبينانه و مثبت است، اما اگر با درصدي محدود هم نتايج مذاکرات مثبت نبوده و به توافق ختم نشود، خب بدون شک تحريمها عليه ايران تشديد شده و مشکلات ما چند برابر خواهد شد. اين موضوع نه تنها بر فضاي کلي ايران تاثير منفي به همراه خواهد داشت بلکه بر فضاي کلي منطقه نيز تاثيرگذار خواهد بود.
ضمن اينکه به واسطه آنچه که گفته شد، تاثير منفي عدم توافق علاوه بر قيمت نفت ميتواند بر سطح تعاملات اروپا با ايران نيز تاثير بگذارد. همين موضوع ميتواند منجر به بروز شکاف در رويکرد اروپا با آمريکا در خصوص مذاکرات هستهاي ايران شود. به طور کلي عدم توافق به نفع هيچ يک از طرفين نيست.