ایران و آمریکا؛ راز گفتگو
تین نیوز | به طور کلی فرایندهای سیاست خارجی هر کشوری، در راستای حداکثر سازی تأمین منافع ملی شکل میگیرد. از این روی رویکرد اتخاذ شده دولت تدبیر و امید در فضای تولید قدرت، ثروت و پرستیژ بینالمللی قرار دارد. تنها در شرایطی یک کشور، از حاشیه امنیت برخوردار است که مقدورات و ظرفیت قدرت ملی اش در شرایط مطلوبی قرار داشته باشد. کارگزاران و مجموعههای تصمیم گیر درون ساختار سیاسی ایران، سعی دارند با مجموعه ای از کنشها و تصمیمات ضمن حفظ امنیت و بقاء ایران اسلامی بهینه و بیشینه سازی قدرت ملی را ممکن سازند.
پرده اول؛ دیپلماسی در ادبیات سیاسی به مجموعه اقداماتی گفته می شود برای اداره سیاست خارجی یک دولت و تنظیم روابط خارجی میان دولتها؛ دیپلماسی بر اقدامات و تکنیکهای رفتاری مسالمت آمیز دلالت دارد. تامین منافع ملی برای کشورها اصلی ترین انگیزه در کنشهای بینالمللی میباشد. منافع ملی عامل اصلی در شکل دهی به فرایندهای سیاست خارجی میباشند. برای تحقق اهداف و تامین منافع در سیاست خارجی دولتها از ابزارها و حربههای گوناگونی سودمیجویند. استفاده هوشمندانه ازاین ابزارها در میزان موفقیت دولتها نقشی اساسی دارد. در فضای سیاست بینالملل دولتها هنوز اصلی ترین
بازیگران میباشند. ازین روی نقش اصلی در تعاملات بینالمللی بر دوش دولتها میباشد.
امکان نیل به اهداف تابعی است از قدرت دولتها. قدرت دولت ظرفیت و امکان تحقق اهداف را باعث میشود. در میان ابزارهای متنوعی که دولتها ازآن بهره میجویند دیپلماسی تنها یکی ابزارها در کنار سایر عوامل اقتصادی،نظامی و فرهنگی میباشد؛ اما بی شک مهمترین آنها است. بایست تاکید داشت در روند بهره گیری از سایر ابزارها نیز کاربرد دیپلماسی ضرورت پیدا می کند.
پرده دوم؛ در فرایند تاریخی دیپلماسی باید عنوان داشت که تحولات مهمی در تکوین دیپلماسی مهم افتاده اند. هرچند دیپلماسی قدمتی تاریخی از دیرباز تاکنون دارد اما قسمت عمده ای از تحولات سیاسی و عوامل موثر در تکوین دیپلماسی در دوران نوین و مدرن متشکل شده است. در دوران گذشته و تا پیش از شکل گیری دمکراسیهای نوین، دیپلماسی در شکل کلاسیک و سنتی اش محدود و مخفی بود. سیاست در دستان سلاطین یا گروههایی معدود بود که در کاخها یا محفلها سیاست ورزی میکردند. پرده ای از مخفی گری و پنهان کاری بر تعاملات میان کشورها افکنده شده بود. منافع ملی در این حالت تابعی بود از میل و اراده
شخص شاه یا جمعی از بزرگان نظامی-سیاسی. تحولات دوران نوین و الزامات زیست سیاسی در عصر مدرن دیپلماسی را از حالت مخفی و راز الود به صورت آشکار و علنی درآورد. تکوین دیپلماسی به مجموعه عوامل مختلفی برمیگردد از جمله: تحولات تکنولوژیک، گسترش روابط بین المل، همبستگی و وابستگی متقابل بازیگران، توسعه وسایل ارتباط جمعی، افول دیکتاتوریها و تثبیت دمکراسی در نقطه مقابل، اهمیت یافتن افکار عمومی، فراگیر شدن گفتمانهای سیاسی که انسان را صاحب والاترین حقوق و کرامات میدانند. به ویژه آنکه در عصر حاضر تعاملات انسانها در محیط بین الملی به اوج رسیده است. ابزارهای نوین ارتباطی و نیز
پیدایش تحولاتی که مفهوم سنتی و شکل کلاسیک دولت-ملتها را به چالش کشیده است،تحولاتی عمیق در حوزه دیپلماسی و روابط میان دولتها ایجاد کرده است. اینترنت، جهانی شدن اقتصاد، تعاملات فرهنگی، ارتباطاتی بدون محدودیت مرزها یا کنترل دولتها، تبادلات اقتصادی و مالی، شکل گیری کنواسیونهای بینالمللی و نیز فرایندهایی که حاکمیت ملی دولتها را با چالش روبرو ساخته است بر اهمیت دیپلماسی میافزاید. در حال حاضر دیپلماسی فراتر از یک ابزار عمل میکند و سایر اشکال تعاملات و ابزارهای سیاست خارجی را از خود متاثر ساخته است. اینک هیچ تعامل و حتی چالش جهانی یا منطقه ای، بدون
دیپلماسی و فرایندهای دیپلماتیک شکل نمیگیرد. در مدیریت جهانی و نظم نوین جهانی دیپلماسی فراتر از ابزار عمل میکند و فرایندهای بینالمللی را انتظام میبخشد. حتی در خصمانه ترین حالات و بحرانهای بینالمللی نیز دیپلماسی پایان نمیگیرد؛ در تحولات متاخر دنیا از جنگ جهانی تا بزرگترین بحرانها در تخاصم دوره جنگ سرد نیز هیچگاه دیپلماسی تعطیل نشد. در تحولات امروز دنیا نیز چنین است؛ به طور مثال در تحولات کنون خاورمیانه دیپلماسی مهم ترین و تاثیرگذارترین ابزار در گشایش و حل بحران است؛ هرچند طرف مقابل بازیگری است به نام داعش که سراپا خشونت و فاجعه است؛ اما قدرتهای
منطقه ای و جهانی در صددند تا با ابزار دیپلماسی ائتلافی پایدار و قوی شکل داده، و پدیده داعش را کنترل و مهار کنند. در این میان دو بازیگر مهم و تاثیر گذار که کمترین سطح از تعاملات سیاسی را دارا هستند نیز همیاری و اتفاق نظر شکل میگیرد. تنها عامل و ابزاری که توانسته است در نزدیک کردن این دو بازیگر نقش داشته باشد دیپلماسی است. پیامهایی این دوبازیگر به یکدیگر ارسال میکند، و دیدارهایی در سطوح مختلف با محوریت دیپلماتها شکل گرفته است. دیپلماتها در زمره بازیگرانی هستند که منافع ملی کشورشان را نمایندگی میکنند؛ و در عین حال در تلطیف فضا و اشتراک دیدگاهها و جستن افق
مشترک نظری-عملی ایفاء نقش میکنند. دیپلماتها بازیگرانی هستند که ماموریت دارند مذاکره، تبادل نظر و تحرک عملیاتی داشته باشند. ظرافت دیپلماسی در بهره گیری دیپلماتها از تکنیکهای مذاکره، اقناع و مفاهمه است. مهارت دیپماتها در مذاکره و مفاهمه میتواند از تنش بیشتر و برخورد نظامی یا سایر اشکال خشونت امیر رابطه جلوگیر کند.
پرده سوم؛ ایران در حال حاضر درصدد متعادل سازی سیاست خارجی است. دولت در جستجوی نقطه تعادلی است تا از این میان راهی برای پایان دادن به فضای بی اعتمادی و تحریم بیابد. کارگزاران سیاست خارجی در صدد اعتمادسازی همه جانبه هستند. شفافیت ایران در پرونده هسته ای و مجموعه اقداماتی که دولت حسن روحانی انجام داده است در فضای اعتمادسازی همه جانبه قابل تحلیل است. نشانههای جدی از اراده کشور برای مفاهمه به چشم میخورد؛ از ابتدای دولتمداری رئیس جمهور روحانی، وی در قامت یک دیپلمات با ادبیات رفتاری و گفتاری اعتدالی نشانههای جدی از نیت گشایشگرانه را به جامعه جهانی ارسال کرد.
اعتماد سازی اقدامات و ترتیباتی است که رفتار کشورها را در منازعه تنظیم میکند. اعتمادسازی مستلزم شفافیت در نیات و مقاصد سیاست خارجی است. اما بدیهی است که این فرایند هرگز به معنای برملا کردن اطلاعات نظامی و سیاسی کشور نیست. بلکه دلالت بر آگاهی بخشی از انگیزههای معمول و معقول ایران در محیط بینالمللی دارد. اعتمادسازی رئیس جمهور حسن روحانی، هرگز به معنای چشم پوشی از توانمندیها یا مولفههای قدرت ملی نیست. ایران انتظار دارد تا سایر بازیگران بخصوص قدرتهای برتر و تاثیر گذار در سیاست جهانی، منافع و دغدغههای این کشور را درک کرده و به مجموعه منافع ترکیبی
احترام بگذراند؛ مجموعه اهدافی متشکل از اهداف راهبردی امنیتی، اقتصادی و تکنولوژیک. و همچنین از کنش چالشگرایانه با ایران بپرهیزند. ضمن آنکه انتظار دارد در نظم منطقه ای نقش فعالانه تری برعهده گیرد. قدرت ملی و نیز موقعیت ژئوپلتیکی ایران آشکار میدارد که توان و برد استراتژیک فضای حیاتی وسیعتری میطلبد. فضاییکه ایران انتظار دارد تا با مشارکت در ائتلافهای منطقه ای و نیز با دیپلماسی سازنده با جامعه جهانی آنرا کسب کند. پاسخ گویی متقابل و محاسبه پذیری دوجانبه بایست در منطق تعاملات دیپلماتیک ایران با آمریکا و سایر قطبهای قدرت جهانی موجود باشد. ایران آشکارا
نگرانیهای امنیتی و ژئوپلتیکی دارد. بازی منطقه ای و بینالمللی ایران بیش از آنکه ماهیت تهاجمی و اثباتی داشته باشد تابعی از شاخصهای موازنه دهنده منطقه ایست که ماهیتی انتقادی و متعادل کننده دارد. بدین ترتیب به نظر میرسد در تحلیل فضای کلی چنین ابراز داشت که روابط جدیدی میان ایران و کارگزارن امنیتی وسیاست خارجی آمریکا آغاز شده است که میتوان هدف آنرا حداکثرسازی همکاریهای متقابل، رایزنی برای حل موضوعات امنیتی و تفاهم در موضوعات استراتژیک دانست. این امر فضای سیاسی و ساختاری را برای بازسازی روابط میان دوکشور فراهم آورده است. در این فضا برخی مولفه ای مهم در
نتیجه بخش بودن فرایند دیپلماتیک بدین شرح است:
1- توانایی در ایجاد سازش میان اهداف متعارض
2- ارزیابی صحیح از تحولات و پویشهای منطقه ای
3- بهره گیری از آلترناتیوهای گوناگون برای حصول هدف