◄ خط ویژه موتورسیکلت در تهران؛ فرصت یا تهدید ترافیکی؟

با آغاز اجرای آزمایشی (پایلوت) مسیرهای ویژه موتورسیکلت در معابر پایتخت از جمله بزرگراه شهید محلاتی در قالب شبکه اولیه ۱۴ کیلومتری مدیریت شهری تهران گام تازه ای را برای ساماندهی تردد راکبان موتورسیکلت برداشته است؛ طرحی که با هدف نظم بخشی به یکی از آشفته ترین بخش های ترافیکی کلان شهر تهران و کاهش سوانح رانندگی کلید خورده، اما ابعاد اجرایی و هندسی آن کانون بحث های کارشناسی فشرده ای در حوزه مدیریت شهری شده است.

به گزارش سرویس شهری تین نیوز، طرح ایجاد مسیرهای ویژه موتورسیکلت در بزرگراه های تهران با چالش ها و انتقادات جدی مهندسی و اجرایی روبه روست؛ طرحی که به اعتقاد کارشناسان، در غیاب زیرساخت های کالبدی استاندارد، نه تنها گره ای از ترافیک کلان شهر باز نمی کند، بلکه به کانون جدیدی برای افزایش تصادفات فوتی تبدیل خواهد شد.

در همین راستا، برخی از کارشناسان و متخصصان حمل ونقل شهری بر این نکته تأکید کرده اند که اگرچه مداخله در وضعیت پرخطر موتورسیکلت ها یک ضرورت انکارناپذیر است، اما انتخاب ابزار مناسب برای این مداخله نیازمند ارزیابی دقیق مهندسی است تا تلاش برای ایجاد نظم، به خطاهای کالبدی جدید منجر نشود.

 مهدی حسن زاده، مدیرعامل مهندسین مشاور رهیافت  با ارزیابی طرح اخیر مدیریت شهری تهران مبنی بر احداث خطوط ویژه موتورسیکلت در بزرگراه های پایتخت، این اقدام را از منظر مهندسی ترافیک و ایمنی شهری مقوله ای به شدت حساس و «شمشیر دولبه» خواند و هشدار داد که جداسازی غیراستاندارد در معابر تندرو، به جای انضباط بخشی، به آشفتگی حرکتی و تشدید تصادفات مرگبار دامن می زند.

این کارشناس شهری در تبیین ابعاد نگران کننده این طرح، ایرادات اجرایی و چالش های مهندسی آن را در سه محور کلیدی زیر تحلیل کرده است. مدیرعامل مهندسین مشاور رهیافت با اشاره به اینکه اجرای این طرح فرار از یک بحران واقعی است، می گوید: آمارها نشان می دهند که نزدیک به نیمی از تصادفات فوتی تهران (حدود ۴۸ درصد) را موتورسواران تشکیل می دهند و سهم بزرگی از این حوادث مرگبار در بزرگراه ها رخ می دهد. اینکه مدیریت شهری به فکر ساماندهی این قشر آسیب پذیر در معابر افتاده، در اصل ضرورت ماجرا کاملاً قابل درک است؛ چرا که موتورها سال هاست بدون انضباط مشخصی میان خودروها رها شده اند.

 وقتی انضباط به آشفتگی کانالیزه تبدیل می شود

در ادامه  مهدی حسن زاده در تبیین ابعاد نگران کننده این طرح، ایرادات اجرایی و چالش های مهندسی را یکی از محورهای مهم عنوان و آن در سه جهت کلیدی تحلیل می کند. جهت اول  تضاد سرعت و هندسه معابر: بزرگراه های تهران برای سرعت های بالا و خودروهای سواری طراحی شده اند. ایجاد یک مسیر ویژه در بزرگراه (اگر صرفاً با یک خط کشی ساده یا جداکننده های غیرایمن جدا شود) به جای حل مسئله، تداخلِ حرکتیِ خطرناکی ایجاد می کند.

جهت دوم فرهنگ و رفتار ترافیکی: موتورسیکلت در کلان شهرها به دلیل انعطاف پذیری بالایی که دارد، عادت کرده است هرجا فضای خالی دید عبور کند. وقتی مسیر ویژه ای ایجاد می شود، رانندگان موتور به محض شلوغ شدن آن مسیر، به خطوط خودروها سرریز می شوند و بالعکس؛ یعنی انضباط ایجاد نمی شود بلکه آشفتگی کانالیزه می شود!

و جهت سوم  استاندارد نبودن طراحی: در بسیاری از کشورها، مسیرهای دوچرخه یا موتورِ سبک (Micromobility) در معابر فرعی و خیابان های با سرعت کنترل شده (Traffic-Calmed Streets) تعبیه می شوند، نه در دلِ بزرگراه های پرسرعت. بزرگراه جای عبور خودروهای سنگین و سواری با سرعت بالاست؛ اختلاط آن با موتورسیکلت بدون جداسازی کالبدیِ استاندارد و ایمن (Physical Separation)، به معنای افزایش نقطه ایِ تصادفات فوتی است.

نقشه راه پاک؛ از توسعه حمل ونقل عمومی تا سفرهای چندوجهی

این کارشناس در ادامه با تاکید بر راه حل مهندسی و اینکه چه باید کرد؟ معتقد است که شهرداری تهران باید در این زمینه تغییر رویه دهد و به جای تسهیل گسترش استفاده از موتورسیکلت، به سمت توسعه واقعی و یکپارچه حمل ونقل عمومی و پاک حرکت کند؛ از توسعه مترو و اتوبوسرانی گرفته تا فراهم کردن زیرساخت های ایمن و جذاب برای پیاده روی، دوچرخه سواری و استفاده از اسکوتر برقی.

وی تاکید دارد که سیاست گذاری حمل ونقل باید متناسب با طول سفرها باشد: پیاده روی برای سفرهای کوتاه، دوچرخه و اسکوتر برقی برای سفرهای تا پنج کیلومتر که بنا بر آمار، حدود ۴۰ درصد سفرهای شهری را تشکیل می دهند  و حمل ونقل عمومی برای سفرهای طولانی تر. تحقق این الگو البته مستلزم ایجاد مسیرهای ایمن و پیوسته برای پیاده ها و دوچرخه سواران و ارتقای دسترس پذیری حمل ونقل عمومی است.

در نگاه کلان این کارشناس، تهران برای کاهش ترافیک و تصادفات، بیش از مسیر ویژه موتورسیکلت، به شهری نیاز دارد که در آن پیاده روی لذت بخش، دوچرخه سواری ایمن و حمل ونقل عمومی انتخابی سریع، راحت و قابل اعتماد باشد.