بازرسی های بندری جهانی در مسیر اصلاح/ تاکید IMO بر ریسک محوری و یکنواختی
سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) روند بازنگری نظام کنترل و بازرسی دولت بندری (PSC) را با هدف افزایش هماهنگی، یکنواختی و اثربخشی بازرسیها ادامه میدهد؛ اصلاحاتی که بر رویکرد ریسکمحور، آموزش بازرسان و بازرسی ماشینآلات کشتیها متمرکز است.
سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) روند بازنگری در نظام نظارت و بازرسی دولت بندری (Port State Control - PSC) را با هدف افزایش هماهنگی، یکنواختی و اثربخشی بازرسی های دریایی در سطح جهان ادامه می دهد.
به گزارش تین نیوز، این موضوع در دوازدهمین نشست کمیته فرعی «اجرای اسناد IMO» (III 12) که از ۲۰ تا ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ برگزار شد، مورد بررسی قرار گرفت. محورهای اصلی این بازنگری شامل تدوین راهنمای هماهنگ برای بازرسی ماشین آلات و نظام نگهداری کشتی ها، بازنگری در شرایط احراز صلاحیت بازرسان کنترل دولت بندری (Port State Control Officers - PSCOs) و ایجاد چارچوب آموزشی منسجم برای نیروهای تازه وارد به نظام PSC است.
بر اساس گزارش منتشرشده توسط SAFETY4SEA، پیشنهادهای مطرح شده در نشست III 12 بخشی از فرآیند بازنگری «رویه های کنترل دولت بندری ۲۰۲۵» است که انتظار می رود فرآیند بازنگری آن در سال ۲۰۲۷ تکمیل شود.
اگرچه رویه های PSC سازمان بین المللی دریانوردی ماهیت الزام آور ندارند، اما در عمل توسط رژیم های منطقه ای کنترل دولت بندری، از جمله تفاهم نامه پاریس (Paris MoU) و تفاهم نامه توکیو (Tokyo MoU)، به عنوان مرجع انجام بازرسی ها، شناسایی نواقص و اتخاذ اقدامات کنترلی مورد استفاده قرار می گیرند.
تدوین راهنمای جدید برای بازرسی ماشین آلات
بر اساس اسناد نشست III 12 منتشرشده توسط IMO، یکی از مهم ترین اصلاحات پیشنهادی، تدوین پیوستی جدید برای ارائه راهنمای هماهنگ به بازرسان PSC در زمینه بازرسی ماشین آلات، تجهیزات الکتریکی و سیستم های نگهداری و تعمیرات کشتی است.
IMO اعلام کرده است که بازرسی فضاهای ماشین آلات و ارزیابی وضعیت نگهداری تجهیزات، از بخش های فنی و پیچیده بازرسی های PSC محسوب می شود و رویه های فعلی جزئیات کافی برای ایجاد وحدت رویه در این حوزه ارائه نمی کنند.
هدف از این راهنما، کاهش تفاوت در عملکرد بازرسان و ایجاد رویکردی هماهنگ تر میان رژیم های مختلف نظارت و بازرسی دولت بندری است.
در همین زمینه، Lloyd’s Register در گزارش تحلیلی خود درباره نشست III 12 اشاره کرده است که توسعه راهنمای جدید PSC باید با توجه به نقش و دامنه اختیارات این نظام انجام شود. این مؤسسه تأکید کرده است که بازرسی های PSC باید همچنان در چارچوب یک رویکرد ریسک محور انجام شوند و نباید جایگزین وظایف دولت صاحب پرچم و سازمان های مجاز (Recognized Organizations - ROs) شوند.
بازنگری در شرایط احراز صلاحیت بازرسان PSC
بر اساس گزارش SAFETY4SEA، نشست III 12 اصلاحات پیشنهادی مربوط به بخش ۱.۹ رویه های PSC را نیز بررسی کرد؛ بخشی که شرایط احراز صلاحیت و آموزش بازرسان نظام PSCرا مشخص می کند.
در چارچوب فعلی، یک بازرس PSC باید فردی باتجربه و دارای صلاحیت انجام وظایف بازرسی مرتبط با دولت صاحب پرچم باشد. با این حال، در نشست اخیر این موضوع مطرح شد که این الزام ممکن است برای برخی کشورها محدودکننده باشد و مسیرهای مختلف جذب نیروهای متخصص را دشوار کند.
بر همین اساس، اعضای کمیته درباره تدوین یک چارچوب شایستگی (Competency Framework) بحث کردند؛ چارچوبی که ضمن حفظ استانداردهای بین المللی، امکان استفاده از نیروهایی با سوابق حرفه ای و آموزشی متفاوت را نیز فراهم کند.
با این حال، تصمیم نهایی درباره اصلاح الزامات صلاحیت بازرسان PSC هنوز اتخاذ نشده و بررسی ها ادامه خواهد داشت.
نهایی شدن راهنمای آموزش بازرسان تازه وارد PSC
طبق اسناد منتشرشده توسط IMO، کمیته فرعی پیش نویس راهنمای آموزشی نیروهای تازه وارد به نظام PSC را نهایی کرده است.
این سند با هدف ایجاد یک سطح پایه و هماهنگ از آموزش برای بازرسان جدید تدوین شده و قرار نیست جایگزین دستورالعمل های بازرسی موجود در رویه های PSC شود.
Lloyd’s Register در تحلیل خود درباره این موضوع توضیح داده است که این راهنما بر دانش پایه، مهارت های حرفه ای، شایستگی ها و مسیر آموزشی مورد نیاز پیش از آغاز فعالیت عملی بازرسان تمرکز دارد و می تواند به هماهنگی بیشتر در آماده سازی نیروهای PSC در کشورهای مختلف کمک کند.
به روزرسانی فهرست اسناد مرتبط با PSC
بر اساس اسناد رسمی IMO، پیش نویس پیوست ۲۱ رویه های PSC نیز به روزرسانی شده است.
این پیوست، فهرست اسناد و مقررات IMO مرتبط با بازرسی های نظام PSCرا در بر می گیرد و در نسخه جدید، آخرین اسناد و اصلاحیه های مصوب از جمله MEPC.400(83) درباره عوامل کاهش شدت انتشار کربن و Code on Alerts and Indicators 2025 (مصوب قطعنامه A.1204(34)) نیز لحاظ شده است.
هدف از این اقدام، اطمینان از آن است که بازرسان PSC هنگام ارزیابی انطباق کشتی ها، به جدیدترین الزامات بین المللی دسترسی داشته باشند.
ادامه روند بازنگری تا سال ۲۰۲۷
بر اساس گزارش رسمی IMO، به دلیل محدودیت زمانی، تمامی اصلاحات پیشنهادی در نشست III 12 نهایی نشد و ادامه بررسی ها در فاصله میان نشست ها دنبال خواهد شد. انتظار می رود فرآیند تکمیل بازنگری در نشست III 13 در ژوئیه ۲۰۲۷ ادامه یابد.
در صورت تصویب نهایی، نسخه بازنگری شده رویه های کنترل دولت بندری از اول ژانویه ۲۰۲۸ اجرایی خواهد شد.
اهمیت راهبردی اصلاحات PSC برای تجارت دریایی
اصلاحات پیشنهادی IMO نشان دهنده حرکت این سازمان به سمت هماهنگ سازی بیشتر فرآیندهای بازرسی، افزایش یکنواختی عملکرد بازرسان و تقویت آموزش نیروهای فعال در نظام PSCدر سطح جهانی است؛ اقدامی که به ویژه در حوزه ارزیابی ماشین آلات و نظام نگهداری کشتی ها اهمیت دارد.
برای کشورهایی مانند ایران که توسعه دریامحور و افزایش نقش خود در تجارت دریایی منطقه ای و بین المللی را دنبال می کنند، نظام PSC تنها یک فرآیند فنی نیست، بلکه بخشی از اعتبار دریایی، جایگاه بین المللی و میزان اعتماد فعالان کشتیرانی و تجارت جهانی به بنادر و ناوگان دریایی کشورها محسوب می شود.
ارتقای کیفیت بازرسی های PSC و هماهنگی بیشتر با استانداردهای IMO می تواند به کاهش ریسک های عملیاتی، افزایش اعتماد خطوط کشتیرانی و تقویت نقش بنادر در زنجیره تجارت جهانی کمک کند.
با این حال، اصلاحات مطرح شده در نشست III 12 هنوز نهایی و اجرایی نشده اند و تا زمان تصویب نسخه جدید رویه های PSC، الزام جدیدی برای کشتی ها، مالکان و بهره برداران ایجاد نخواهد شد.
